Ocena brak

OKREŚLENIE ESTETYKI

Autor /KiLLbiLL Dodano /07.07.2011

Wyrazestetyka" wywodzi się z greckiego: αΐσϋησις = wrażenie, spostrzeżenie zmysłowe; terminem tym niektórzy stoicy nazywali bezpośrednie poznanie (wyczucie) piękna. Powszechnie zresztą można powiedzieć - piękno wiązano (tak czy inaczej) ze zmysłowością, z naocznością, chociaż często uważano, że do ujęcia piękności czegoś nie wystarczą same zmysły.

RozwaŜania z zakresu estetyki wystąpiły w staroŜytnej Grecji, najpierw u artystów, następnie u filozofów. Pierwszy wielki estetyk-filozof, Platon, zastał już kilka koncepcji w sprawie istoty piękna i sztuki oraz przeŜycia estetycznego. Z tym Ŝe podstawowe pojęcia estetyczne („piękno" i „sztuka") miały wówczas inny sens i zakres niŜ obecnie. Główni estetycy to Platon, Arystoteles; waŜne myśli wnieśli: Plotyn, Bazyli Wielki, Pseudo-Dionizy, Augustyn. W średniowieczu doniosła jest pozycja Tomasza z Akwinu, spośród innych filozofów tej epoki zajmujących się problematyką estetyczną wymienić moŜna np. Hugona ze  św. Wiktora czy Bonawenturę. Wiele szczegółów wniosły pierwsze wieki nowoŜytne. W XVIII w. ostatecznie uformowano pojęcie sztuk pięknych (przeciwstawiając je rzemiosłu i nauce) oraz wprowadzono nazwę „estetyka" - uczynił to A. G. Baumgarten, uczeń Ch. Wolffa - na oznaczenie osobnej nauki, dotyczącej piękna.

I. Kant w Krytyce czystego rozumu  przez estetykę transcendentalną rozumiał dział teorii poznania zajmujący się poznaniem zmysłowym, a problematykę estetyczną częściowo poruszał w pierwszej części  Krytyki władzy sądzenia,  gdzie występuje dwuznaczność przymiotnika „estetyczny" (1° = zmysłowy, naoczny, 2° = piękny, wzniosły, w sensie szerszym takŜe: powabny, wzruszający). Współczesne rozumienie „estetyki" rozpowszechniło się w XIX w., zwłaszcza dzięki obszernej Estetyce  Hegla; dzieło to, jak zaznaczał jej autor, zakresem rozwaŜań nie pokrywało się z kallistyką (filozofią piękna) i zawierało właściwie filozofię sztuk pięknych. W rozwoju estetyki waŜną rolę odegrały m.in. psychologistyczne rozwaŜania brytyjskich empirystów oraz myśli Lessinga i Herdera. Wiek XIX przyniósł wiele kierunków i analiz. W XX w. przez pewien czas sław  i wpływem cieszył się szczególnie B. Croce. Ze współczesnych doniosły wkład w este-tykę wniósł przede wszystkim R. Ingarden. Rozmaicie pojmowano i pojmuje się przedmiot, metodę, ogólny charakter estetyki.

Często sprowadzano ją do czegoś, co - wydaje się - stanowi tylko jej fragment. M. Dessoir (1906) i inni zaproponowali rozróŜnienie między estetyką a ogólną nauką o sztuce, ponieważ ich zakresy krzyŜują się (bywają przeŜycia estetyczne wobec przedmiotów innych niŜ dzieła sztuki, bywają funkcje sztuki inne niŜ estetyczne), a ponadto ogólna nauka o sztuce ma charakter raczej szczegółowej nauki humanistycznej i tym róŜni się od filozoficznie zapożyczonej estetyki. Proponowano teŜ rozparcelowanie problematyki estetyki między psychologię czy psychofizjologię, socjologię itp. Niektórzy spośród tych, którzy negują moŜliwość naukowego uprawiania estetyki (zazwyczaj związani z pozy-tywizmem), proponują estetykę zastąpić metakrytyką, czyli rozwaŜaniami (głównie semiotyczno-metodologicznymi) dostarczającymi odpowiednich narzędzi krytyce artystycznej. Nie wchodząc w bliższy, krytyczny przegląd rozmaitych koncepcji estetyki, spróbujmy tę ostatnią określić tak, aŜeby wyznaczyć aspektywnie jednolity dział wiedzy, uwzględniając przy tym tradycję i aktualny stan rozwaŜań.

E s t e t y k a to nauka o pięknie i o tym, co piękne, oraz o ujmowaniu i ocenie czegoś w aspekcie piękna, o kontakcie z pięknem. Jeśli odróŜnia się obok piękna inne wartości estetyczne, to „piękno" - występujące w powyŜszym określeniu - znaczy tyle, co „wartości estetyczne". Problematykę wyznaczoną przez takie określenie estetyki można rozwaŜać filozoficznie oraz - ale tylko częściowo - na terenie niektórych nauk szcze-gółowych. Pewne partie estetyki traktowanej filozoficznie związane są z teorią bytu, z teorią człowieka, inne z teorią poznania; w grę wchodzi też (oczywiście) ogólna teoria wartości. Pod względem metodologicznym mamy tu do czynienia z fenomenologią i metafizyką szczegółową, takŜe z rozwaŜaniami o charakterze logiczno-lingwistycznym.

Podobne prace

Do góry