Ocena brak

OKRES LITERACKI, faza procesu hist.lit.

Autor /aska5588 Dodano /10.03.2012

OKRES LITERACKI, faza procesu hist.lit. zawarta w dających się określić ramach chronol., odznaczająca się swoistym układem zjawisk lit., różniących ją od in. analogicznych faz ewolucyjnych. Wyodrębnienie takich faz, zarówno w procesie rozwojowym literatury nar., jak też w dziejach literatury jakiegoś kręgu kulturowego, stanowi gł. cel —> periodyzacji historycznoliterackiej. O obliczu danego o.l. decydują: 1) charakter występujących w jego obrębie —> prądów lit., w szczególności zaś prądu dominującego, który wyciska decydujące piętno na twórczości pisarskiej okresu; nazwa takiego prądu staje się często nazwą całego okresu (np. —> romantyzm); 2) określony typ zadań społ. i kult. podejmowanych przez literaturę; 3) wspólnota tradycji lit., stanowiących układ odniesienia dla inicjatyw twórczych i gustów publiczności lit.; 4) mniej więcej jednolite formy żyda lit., w szczególności zaś określony typ —> publiczności lit. i odpowiadającej jej —> kultury literackiej. Granice o.l. są rozciągłe w czasie: zarówno jego powstanie, jak kres są wypadkowymi licznych faktów i tendencji lit., jednakże umownie przyjmuje się pewne daty jako przełomowe, np. rok wydania t.1 Poezji Mickiewicza, (1822) jako początek pol. romantyzmu czy upadek powstania styczniowego jako początek —> pozytywizmu. Ramy i wewn. złożoności o.l. są wyznaczane przede wszystkim przez dynamikę prądów lit., które w jego obrębie współwystępują, konkurując, a często i przenikając się nawzajem, np. w okresie —> oświecenia: —> klasycyzm, —> sentymentalizm, —> rokoko, w okresie —> Młodej Polski: —> naturalizm, —> symbolizm, —> ekspresjonizm. Prądy znamienne dla danego o.l. kształtują się zwykle już w obrębie okresu poprzedniego - w opozycji do jego dominanty. Z drugiej strony tendencje lit. właściwe etapom minionym nie znikają z pola widzenia w nowym okresie, lecz często uporczywie w nim trwają na marginesie gł. nurtu ewolucji (np. konwencje ukształtowane przez —> klasycyzm postanisławowski w dobie romantyzmu czy tendencje pozytywist. w okresie —> modernizmu i Młodej Polski). O.l. ujmowany z diachronicz-nego punktu widzenia przedstawia się jako następstwo kolejnych etapów rozwojowych - od narodzin w łonie epoki poprzedniej, poprzez stopniową krystalizację i stabilizację dążeń, do rozkładu i zaniku. Natomiast z synchronicznego punktu widzenia rysuje się jako mniej lub bardziej zrównoważona konfiguracja elementów swoistych dla niego, przeżytków okresów minionych oraz zawiązków okresu przyszłego. Granice f czasowe oraz rysy znamienne o.l. są znacznie bardziej wyraziste na gruncie poszczególnych literatur nar. aniżeli w literaturze powszechnej. Wielkie okresy w rozwoju literatury, takie jak —» renesans, oświecenie czy romantyzm, były ęałościami ponadnar., jednakże w różnych krajach rozwijały się w różnym rytmie i w nawiązaniu do lokalnych tradycji kulturalnych. Początkowo granice takich okresów wyznaczała dynamika rozwojowa literatur najbardziej zaawansowanych: np. renesansowi w Europie dały początek Włochy na przełomie XIII/XIV w., gdy w Polsce rozwijał się on dopiero od pocz. XVI w. ; znamienny jest przy tym proces rozprzestrzeniania się tendencji właściwych danemu okresowi w drodze wpływów i oddziaływań literatur krajów kulturalnie przodujących na literatury in. krajów (np. oświecenie franc. jako źródło inspiracji dla pol. oświecenia). Wieloprądowe o.l. w dziejach literatury powszechnej określa się często jako epoki historycznoliterackie (np. —> barok); nazwa ta bywa również stosowana wobec całości wyższego rzędu niż o.l.: np. przez epokę staropol. rozumie się fazę obejmującą średniowiecze, renesans, barok i czasy saskie.

Janusz Sławiński

Podobne prace

Do góry