Ocena brak

OKRES HELLENISTYCZNY - Tło historyczne epoki

Autor /Tycjan2343 Dodano /21.12.2012

Wielki twór Aleksandra Wielkiego połączył świat grecki z dalekim i bliskimWschodem. Dominacja Macedonii oznaczała koniec wolności helleńskiej,który dokonał się wraz ze zwycięstwem Filipa pod Cheroneą (338 r. przedChrystusem). Niewola Greków zbliżała się wielkimi krokami, ale z nią, co paradoksalne,nastąpiła ekspansja kultury greckiej.

Rok śmierci Aleksandra (323 r. przed Chrystusem) stanowi datę bardzoważną. W następnym roku w Atenach obejmuje władzę Antypater, wprowadzającrządy arystokratyczne. W roku 322 przed Chrystusem umiera Arystoteles,a główny bojownik o niepodległość Grecji, mówca Demostenes zażywa truciznęw świątyni Posejdona na wyspie Kalauria. Mniej więcej od tej daty rozpoczynasię ustalanie nowego ładu w ówczesnym świecie. Powstałe po śmierciAleksandra państwa diadochów wyznaczają ramy, w których kultura greckaznajduje niebywałe możliwości rozwoju. Powstają warunki umożliwiające opanowaniebasenu Morza Śródziemnego przez kulturę grecką.

Okres rozciągający się pomiędzy rokiem 323 przed Chrystusem po datęostatecznego podboju Grecji przez Rzym jest epoką swoistą kulturalnie. ZrazuGrecy toczą walki, powtarzają się nieudane próby zdobycia niepodległości,zwłaszcza przez Ateny, ale od roku 295 ustala się w Atenach przewaga Macedoniii utrwalają się dwie potęgi polityczne - królowie macedońscy i Ptolomeusze.W tych warunkach politycznych powstaje wyjątkowa, wysoka kultura nazwanakulturą hellenistyczną (£AXqviCeiv, graecissare). Kultura grecka w nowym,rozszerzonym świecie zadziwia i fascynuje. Barbarzyńcy zaczynają przejmowaćwartości greckie, a język grecki staje się wspólnym językiem wszystkich ludziwykształconych. Ateny przestają być jedynym ośrodkiem życia umysłowego.Powstają nowe centra, do których należą Aleksandria, Antiochia, Pergamonoraz Rzym. Później w procesie ekspansji kultury greckiej istotną rolę odegraustrój polityczny imperium rzymskiego.

Wszystkie te elementy przyczyniają się do tego, że powoli zaczyna sięproces uniwersalizacji. Krystalizuje się wówczas ideał kultury ogólnoludzkiej.Przejawia się on w stoickim ideale obywatela świata i w epikurejskiej aspołeczności.Zmiany te zdają się zmierzać do tego, by przygotować fundament dlachrześcijaństwa. Cywilizacje ulegają wymieszaniu, obok kultury greckiejówczesny świat wchłania wiele elementów wschodnich, takich jak wielkie religie,idee zbawienia i odkupienia, potrzeba odrodzenia. To wszystko sprzyja synkretyzmowi.

Równocześnie okres ten, a zwłaszcza wiek III przed Chrystusem, to epokarozkwitu i różnicowania się nauk. Działają w tym okresie takie wybitne postaciejak Euklides z Aleksandrii (t 270 r. przed Chrystusem), Archimedesz Syrakuz (f 212 r. przed Chrystusem), Apolloniusz z Perge ( t 240 r. przed Chrystusem) czy Eratostenes z Cyreny (t 194 r. przed Chrystusem). Corazwspanialej rozwijają się poszczególne gałęzie nauk. Ma to wpływ na filozofię,która w stosunku do okresu klasycznego bardzo się wzbogaca i różnicuje. Tozjawisko zapładniania filozofii przez nauki szczegółowe zaobserwować możemyna przykładzie bardzo wybitnej postaci Posejdoniosa z Apamei.

Wpływ nauk szczegółowych na filozofię nie jest jednostronny. Równieżi filozofia oddziaływa na nauki przyrodnicze i historyczne. O ówczesnej twórczościmożemy wnioskować przeważnie na podstawie przekazów pośrednich.W porównaniu z okresem klasycznym, z którego zachowało się wiele tekstów,z epoki hellenistycznej mamy ich niewiele. W pewnej mierze ten brak rekompensująrelacje pośrednie.

Wyróżnić można pewne ogólne cechy filozofii tego okresu. Nowo powstałekierunki nawiązują do szkół sokratycznych, a nie do platonizmu i arystotelizmu.Cynizm, cyrenaizm i szkoła megarejską przeciwstawiają się Platonowii Arystotelesowi. Podkreślają one samowystarczalność człowieka, a odrzucająkulturę i cywilizację. Mimo podobieństwa do szkół sokratycznych, są to zasadniczokierunki nowe, przeniknięte nowym duchem. Przede wszystkim zacieśniająsię ramy poszczególnych szkół filozoficznych, powstają pewne kanony,które uczeń musi przyjąć, co przyczynia się do narastania dogmatyzmu. Filozofiistawia się praktyczne cele do spełnienia. Przestaje być tylko teorią wszechświatai bytu, a w c e n t r um jej zainteresowań staje etyka. Przyczynia się to zarównodo popularyzacji filozofii, jak i do tego, że staje się ona mimo woli heroldem chrześcijaństwa.

Wzrost zainteresowań etycznych jest tak silny, że filozofię nazywa sięuprawą cnoty. Skierowanie zainteresowań na człowieka ma dwa oblicza. Z jednejstrony skłania do wiary w ogólnoludzką wspólnotę, z drugiej, akcentuje corazsilniej ideę jednostkowej szczęśliwości, a zadanie filozofii widzi w jej zapewnieniu.

Narodziny nowych kierunków nie powodują zaniku wcześniejszych.Obok nowych nurtów, żyją i odradzają się dawne, a walki między nimi znamionujążywotność epoki.

Podobne prace

Do góry