Ocena brak

Okres dorastania: szanse rozwoju - Kształtowanie się tożsamości

Autor /Max123 Dodano /02.07.2011

Proces formowania tożsamości jest centralnym i najważniejszym zadaniem, przed jakim stoi nastolatek . To, co daje szansę na osiągnięcie dojrzałej tożsamości prześledzimy odwołując się do koncepcji A. S. Watermana (1982; także: Oleszkowicz, 1995), która stanowi rozwinięcie niezwykle popularnej we współczesnych badaniach nad młodzieżą koncepcji Jamesa Marcii. Waterman uznał, że koncepcja Marcii w sposób niejasny określa kolejność pojawiania się poszczególnych „rodzajów” tożsamości w okresie jej kształtowania się. Stworzył więc sam własne modele zachodzących wówczas zmian zarówno progresywnych, jak i regresywnych.

Nastolatek wkracza w okres dorastania zaniepokojony zmianami wywołanymi dojrzewaniem. Ciało, do tej pory “znane” i przewidywalne, teraz zaczyna żyć własnym rytmem. Zmieniają się wielkości i proporcje poszczególnych jego części, pojawiają procesy fizjologiczne takie, jak miesiączka czy polucje, których nie sposób przyrównać do dotychczasowych doświadczeń. Jeżeli dodatkowo młody człowiek zmiany te uzna za przychodzące nie w porę, nie takie, jakich się spodziewał, to będzie wkładał dużo wysiłku, aby nadal funkcjonować tak, jak dawniej, mimo, że nie jest już tą samą osobą. Może również szukać łatwych sposobów poradzenia sobie z lękiem i trudnościami sięgając po narkotyki czy alkohol.

Taki stan określa się mianem tożsamości rozproszonej  a badania wskazują, że najczęściej pojawia się on na początku okresu dorastania. Młody człowiek może być wówczas apatyczny, niezainteresowany przyszłym życiem, skoncentrowany na sobie i na tym, co daje chwilową satysfakcję i szybkie korzyści, niezorganizowany w działaniach, często rozpraszający się i zmieniający formy swej aktywności w sposób mało dla otocznia zrozumiały.

Dla nastolatka sytuacja związana z poczuciem rozproszenia jest na tyle trudna emocjonalnie, że szybko próbuje znaleźć coś, co pomoże mu określić, kim jest i poczuć się lepiej. Szuka wówczas idei i ludzi, którym może zaufać, przez których będzie akceptowany i którzy zwolnią go z wysiłku podejmowania dalszych poszukiwań. Wkracza wówczas w etap tożsamości lustrzanej („przybranej”), co oznacza, że przyjmuje „za swoje” czyjeś standardy oceniania, reguły postępowania, wybory zawodowe czy przekonania religijne i to bez uprzedniego sprawdzenia ich. Idealizuje zwykle przy tym i pojedyncze osoby i całe grupy, z którymi się identyfikuje, jest też mocno przywiązany do aktualnej sytuacji i broni się przed jakimikolwiek zmianami. Zaczyna zachowywać się w sposób bardzo pryncypialny, usztywniony.

Rozczarowanie związane z dokonanym wyborem pozwala na przejście do tożsamości moratoryjnej (odroczonej). To czas aktywnego poszukiwania czegoś dla siebie w ramach oferty dostępnej młodemu człowiekowi. Moratorium skłania dorastających do krytycznego myślenia, otwartości na to, co nowe oraz poszukiwania wśród alternatyw. Młodzi ludzie w tym stadium dość często zmieniają decyzję, co do własnego zaangażowania lub angażują się w skrajnie różne, wydawałoby się, ideologie. Choć takie poczynania mogą napawać obawami, to są niezbędne, aby dorastający mógł świadomie wybrać to, na czym mu zależy, aby mógł się sprawdzić i przekonać, ile jest wart.

Dopiero po przejściu moratorium młody człowiek ma szanse osiągnąć tożsamość dojrzałą. Oznacza to, że po okresie poszukiwań młody człowiek podejmuje zobowiązanie odnośnie tego, kim chce być, jaki chce być, co chce w życiu robić itp. Uformował własną strukturę tożsamości, która scala jego doświadczenia i atrybuty, pozwala na dokonywanie wyborów i konsekwentne podążanie wybraną drogą życiową. Badania współczesnej młodzieży i młodych dorosłych wskazują, że status dojrzałej tożsamości wieńczący cały proces formowania się tożsamości może pojawić się nawet po 30 roku życia. Tak więc proces ten, z różnych względów, jest współcześnie mocno rozciągnięty w czasie.

Oczywiście, przedstawiony przeze mnie model formowania tożsamości poczynając od tożsamości rozproszonej, poprzez lustrzaną i moratoryjną, a na dojrzałej skończywszy jest jednym z wielu możliwych. Zdarza się, że:

  1. któryś z etapów jest pomijany,

  2. może pojawić się regres i powrót do wcześniejszych etapów,

  3. rozwój może zatrzymać się na którymś z etapów i osoba może wówczas nie uformować tożsamości dojrzałej.

Podobne prace

Do góry