Ocena brak

OKOLICZNOŚCI WYŁĄCZAJĄCE ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNĄ

Autor /majka Dodano /28.03.2011

 

a)obrona koniecznaodpieranie siły siłą. W Polsce ob.kon. przysługuje przeciwko zamachowi na jakiekolwiek dobro chronione prawem, np.: życie, zdrowie, mienie, godność czy wolność. Instytucja ta składa się z dwóch elementów: *zamach i *obrona.

Zamach - to zachowanie wyłącznie człowieka, który jest ukierunkowany na naruszenie dobra. Można będąc sprawna osoba posłużyć się inna osoba lub zwierzęciem by odeprzeć zamach.

Zamach może przyjąć postać działania lub zaniechania. Zamach musi posiadać 3 cechy:

-bezprawny – sprzeczny z prawem

-rzeczywisty – zachowanie, które istnieje w obiektywnej rzeczywistości

-bezpośredni – prawo do obrony jest prawem, z którego można skorzystać jedynie w odpowiednim momencie, tzn. wtedy, gdy trwa zamach. Prawo do obrony powstaje z chwilą rozpoczęcia zamachu, a ustaje z chwilą jego zakończenia.

Bezpośredniość zamachu ma miejsce, gdy sprawca narusza dobro prywatne lub gdy naruszenie to ma nastąpić w najbliższym czasie. Bezpośredni zamach rozpocznie się wówczas, gdy zachowanie sprawcy jednoznacznie wskazuje na naruszenie dobra prywatnego, a w razie braku przeciwdziałania doprowadzi do istotnego niebezpieczeństwa.

Obrona – przysługuje nie tylko osobie bezpośrednio pokrzywdzonej, ale i osobom trzecim. W takim przypadku określa się to mianem „pomocy koniecznej”. Z założenia należy przyjąć, ze obrona musi być świadoma, tzn., że działający w obronie musi mieć świadomość odpierania zamachu. Kodeks nie wprowadza ograniczeń, co do sposobu obrony, limituje jedynie dwa elementy: czas i siłę, tzn. obrona może pojawić się jedynie w chwili zamachu, a swoją siłą tylko w niewielkim stopniu przekraczać intensywność zamachu.

Jeżeli podejmujący obronę działa przed lub po zamachu, to taki czyn jest przestępstwem, określa się go mianem ekscesu ekstensywnego (naruszenie granic obrony). Gdy siła obrony i środki, którymi się posługuje przekraczają niezbędne dla odparcia zamachu granice to mamy do czynienia z przekroczeniem granic obrony koniecznej – eksces intensywny. Obrona jest niewspółmierna, gdy sprawca narusza dobro napastnika w większym stopniu niż to było konieczne.

Przy obronie koniecznej nie istnieje zasada subsydiarności – można z obrony korzystać również wtedy, gdy uniknięcie zamachu mogło nastąpić w inny sposób. Przekroczenie granic z punktu widzenia ekscesu intensywnego może przybrać postać umyślną lub nieumyślną.

W przypadku przekroczenia granic obrony koniecznej sąd może:

-ukarać sprawcę w granicach ustawowego zagrożenia

-sąd może karę nadzwyczajnie złagodzić

-sąd może odstąpić od wymierzenia kary, (jeżeli jest następstwem strachu lub wzburzenia) – takie nowe rozwiązanie KK z 1997r. wprowadził do instytucji obrony koniecznej polegające na tym, że w przypadku przekroczenia granic obrony koniecznej, jeżeli jest to następstwem strach lub wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami zamachu, sąd obligatoryjnie odstępuje od wymierzenia kary.

b)stan wyższej koniecznościuzasadniony w przypadku ochrony większego dobra. Zawsze to działanie dotyka osób trzecich. St.w.kon. jest okolicznością, która wyłącza odpowiedzialność karna, gdyż czyn popełniony w tym stanie uznaje się za prawny lub za czyn niezawiniony. Przyczyną tego rozróżnienia jest odniesienie do zasady proporcjonalności.

Przyczyna st.w.kon. jest niebezpieczeństwo, czyli sytuacja, w której zachodzi prawdopodobieństwo nastąpienia ujemnego skutku. Źródłem niebezpieczeństwa jest działanie sil przyrody (pożar, powódź) lub zachowanie człowieka (ale tu mówimy już raczej o obronie koniecznej) tylko w przypadku ataku na ????????????????????????????? , gdy chce atakować kogoś innego to jest już stan w.kon.

Cztery zasady st.w.kon.:

-zasada bezposredniosci – bezpośredniość jest rozumiana na dwa sposoby: *chodzi o przypadki, w których niebezpieczeństwo grozi określonemu dobru natychmiast, wiec tak zagraża, ze zwłoka w podjęciu czynności ratowniczych mogłaby czynić je bezprzedmiotowymi,

*naruszenie dobra nie musi nastąpić zaraz, lecz wstrzymanie działań powiększyłoby szkody, gdyż o niebezpieczeństwie wiemy, ze jest zdarzeniem przyszłym, ale nieuniknionym.

-zasada subsydiarności – niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć. Cudze dobro prawne można poświęcić, jeśli nie ma inne możliwości uratowania dóbr, a to poświecenie jest niezbędnie konieczne.

-zasada proporcjonalności – zasada newralgiczna. Dotyczy relacji wartości dóbr ratowanego i poświęcanego. Podstawa ustalenia wartości dóbr jest obiektywna wartość dobra, ale nie każde dobro można wycenić, bo nie wszystkie dobra maja wartość materialną. Panuje pogląd, ze w przypadku dóbr o trudnej do weryfikacji wartości, decydujące znaczenie powinien mieć system ocen prawodawcy na podstawie całego porządku prawnego. Pewne wskazania dla wartosciowania dobr mogą wynikac z rodzaju i wysokosci sankcji grozących za naruszenie lub zniszczenie dobra. Przyjmuje się, ze życie i zdrowie człowieka to dobra najwyższe mające wartość > dóbr materialnych.

Sąd Najwyższy uznał, ze życie człowieka niezależnie od stanu zdrowia, wieku, poziomu wiedzy, kultury, stanu rodzinnego podlega jednakowej ochronie prawnej.

Są trzy możliwe przypadki, w której zachowanie jest zgodne z zasadą proporcjonalności:

-ratuje się dobro o wyższej wartości a poświęca o niższej

-wartość dobra ratowanego jest równa wartości dobra poświęcanego

-wartość dobra ratowanego jest nieco mniejsza, oznacza to ze nie jest widoczna na pierwszy rzut oka.

-zasada wyłączenia – wyłączenie z możliwości powoływania się na stan w.kon. dotyczy, tzw. „kwalifikowanych gwarantów” – osób, które np. z mocy prawa czy umowy są zobowiązane nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste ratować dobra znajdujące się w niebezpieczeństwie, np.: ratownik.

Zasada w ustawowym obecnym kształcie ma charakter ograniczony. Art. 26§4 ogranicza powoływanie się na działanie w st.w.kon. tylko do sytuacji, gdy ten stan jest okolicznością wyłączającą winę. W praktyce osoby będące kwalifikowanymi gwarantami na ten stan w tej postaci powołać się nie mogą. Obecne rozwiązanie uważa się za słuszne, brak, bowiem uzasadnienia, aby osoba, która ma nawet szczególny obowiązek ratowania dobra z narażeniem na niebezpieczeństwo osoby, poświęcała swoje dobro wyższej wartości dla ratowania dobra niższej wartości. Przekroczenie granic stanu w.kon. – taki natomiast przypadek to przestępstwo, za które sąd może wymierzyć karę w granicach ustawowego zagrożenia, może ją nadzwyczajnie złagodzić albo odstąpić od jej wymierzenia.

Podobne prace

Do góry