Ocena brak

Ojcowie kapadoccy

Autor /Frydolin Dodano /25.12.2012

Wielkimi spadkobiercami dzieła Orygenesa w IV w. byli trzej Ojcowie kapadoccy:św. Bazyli Wielki, św. Grzegorz z Nyssy i św. Grzegorz z Nazjanzu.Okres między twórczością Orygenesa a pojawieniem się tych myślicieli wypełniajągłównie prace i spory czysto teologiczne dotyczące chrystologii i dogmatuTrójcy. Były one wywołane pośrednio przez orygenesowski subordynacjonizmi herezję Ariusza1 2 7 głoszącą, iż Syn Boży jako stworzony różni się substancjalnieod swego Ojca. Chrystus jest z a t em drugim bogiem, pośrednikiem międzystworzeniem a Stwórcą, a Duch Święty pełni rolę duszy Logosu i jest przezeństworzony. Sobór Nicejski, który potępił herezję Ariusza, wykorzystał formułęjednego z uczniów Orygenesa, Dydyma Ślepego (313-398 r.) opisującą TrójcęŚwiętą jako jedną substancję w trzech osobach. Dydym nie był myślicielemoryginalnym i w wielu punktach podążał śladami swego mistrza (preegzystencjadusz, apokatastaza), ale jednocześnie przyczynił się do ugruntowania chrystocentrycznejterminologii. Uważał, iż w Chrystusie istnieją obok siebie,w sposób nie zmieszany boska i ludzka natura oraz odpowiadające im dwie wole.T ę samą doktrynę głosił św. Atanazy Wielki (295-373 r.), którego życie zdominowaławalka z herezją ariańską.

Jest on autorem Mowy przeciw Arianom(Oratio adversus Arianos), w której ustalił w sposób jasny i zwięzły terminologięchrystologiczną, jemu też głównie zawdzięcza swój kształt Credo nicejskie. Atanazykładł wielki nacisk na wieczną i niestworzoną naturę Chrystusa, na współistotnośćOjca i Syna, na boskie pochodzenie Ducha Świętego. Człowieczeństwow Chrystusie pozostając nie zmieszane z Jego boskością, stało się dla Atanazegopodstawowym warunkiem umożliwiającym spotkanie człowiekaz niepoznawalnym Bogiem. Swoje rozważania, które koncentrują się wokół soteriologicznegowymiaru Wcielenia, Atanazy ujął w postaci zwięzłej formułyczęsto cytowanej w Kościele Wschodnim:

Bóg stał się człowiekiem, aby człowiek mógł stać się Bogiem.

Z a t em człowiek jest powołany do wewnętrznej przemiany, powrotu doswego stwórcy. Ukoronowaniem tego procesu jest przebóstwienie ( O e c o c i g ),moment w którym ludzka natura zostaje w pełni przeniknięta boskimi energiami.Uzyskujemy w ten sposób synostwo boże i j ak pisze Atanazy, stajemy sięsynami bożymi, jesteśmy nazywani bogami nie z natury, lecz według prawa łaski. Atanazy jest także autorem Żywotu Antoniego Pustelnika, którym zapoczątkowałt e n później bardzo popularny gatunek literacki.

Euzebiusz z Cezarei Palestyńskiej (lata 265-340) jest osobą, która stanowinieocenione ogniwo w utrzymaniu tradycji myśli greckiej. Odznaczał się stałymcharakterem i chociaż żywił wielkie sympatie ariańskie, nie porzucił ortodoksji.Był t y p em e r u dy ty, czystym naukowcem, zgłębiającym swą wiedzę wewspaniałej bibliotece Orygenesa w Cezarei. To właśnie on przyczynił się doutrwalenia i przekazania potomnym choć niektórych z jej bezcennych skarbów.Pisał wiele, ale najcenniejsze w jego pismach są ekscerpty. Dużo pism zaginęło,a najważniejsze z zachowanych to Historia Kościoła (Historia ecclesiastica),dwa pisma apologetyczne Przygotowanie ewangeliczne (Praeparatio eoangelica)oraz Wyjaśnienie Ewangelii (Demonstratio evangelica).

Przygotowanie stanowi dla nas istną kopalnię wypisów z filozofii greckiej,sama treść dzieła ma zdecydowanie mniejsze znaczenie. Euzebiusz chce wykazać,że chrześcijaństwo nie jest ślepą wiarą pozbawioną głębokiej wiedzy, wygłaszaprzy tym pewne tezy historyczno-filozoficzne. Pisze mianowicie, że Platonznał tego samego jedynego Boga, którego objawił Żydom Mojżesz. Przeczuwałon także prawdę o Trójcy Najświętszej, a powstanie świata w Timajosiebardzo przypomina obraz zawarty w Księdze Rodzaju. Platon postępował zupełniejak chrześcijanin, umieszczając idee w Logosie i wyznając nieśmiertelnośćduszy. Jednocześnie musimy pamiętać, że dla Euzebiusza i jemu współczesnych,Platon to nie tyle sam Platon z dialogów, ile ówczesny platonizm reprezentowanyprzez Ammoniosa Sakkasa i Plotyna.

Podczas gdy u Euzebiusza przynajmniej akcydentalnie występują motywyfilozoficzne, brak ich zupełnie w pismach jednej z najpiękniejszych postaciIV w., św. Jana Chryzostoma. Był to człowiek o gorącym, namiętnym i bezkompromisowymcharakterze. Urodził się około 344 r. w Antiochii, gdzie powielu przeżyciach został biskupem i nauczał z niebywałym powodzeniem. Pokolejnych przejściach w 397 r. otrzymał katedrę arcybiskupa w Konstantynopolu.Tu przez swą prostolinijność naraził się wszystkim, zwłaszcza panującymkręgom dworskim i cesarzowej Eudoksji, która skazała go na wygnanie. Pędzonypieszo przez wiele kilometrów ku podnóżom Kaukazu, umarł w 407 r. Byłto niezwykły mówca i egzegeta, lubujący się głównie w nauce św. Pawła. Wobecfilozofii był raczej nieufny, dopuszczał wprawdzie możliwość jej uprawiania,ale traktował ją raczej jako zło konieczne. Pozostawił po sobie homilieo charakterze egzegetycznym, dogmatycznym (O niepojętości Boga), kazaniaokolicznościowe, katechezy i rozprawy (O kapłaństwie, O życiu monastycznym).

W IV w. p r ym w myśli chrześcijańskiej wiedzie już nie Egipt i Palestyna,lecz leżąca w Azji Mniejszej Kapadocja. Wpływ dzieł Orygenesa był tak wielki, że następne pokolenia musiały wciąż doń wracać, zwalczać je lub rozwijać i bronić.Ojcowie kapadoccy głęboko podziwiali Orygenesa i dążyli do tego, by jegodoktrynę, w miarę możliwości uzgodnić z ortodoksją. Dlatego dzieło każdegoz nich, wiąże się pod pewnym względem z Orygeneserru U Ojców krystalizujesię i utrwala atakowana wówczas i wymagająca mocnej podbudowy systematycznej,ortodoksyjna myśl chrześcijańska. Każdy jednak z tej „wielkiej trójki" inaczejspełnia swoje zadanie, a ponieważ wszyscy trzej są prawdziwymi filozofami,dlatego u każdego z nich problematyka ta wygląda inaczej. Można to ująć w następującyschemat: św. Grzegorz z Nazjanzu rozwija naukę o Bogu; św. BazyliWielki zajmuje się głównie kosmologią i przyrodoznawstwem. Najwybitniejszeosiągnięcia św. Grzegorza z Nyssy dotyczą filozoficznej antropologii.

Podobne prace

Do góry