Ocena brak

OJCIEC

Autor /Izaak Dodano /05.04.2012

Do końca XVI w.: ociec, oćca, oćcu; potem ociec, ojca, ojcu; wreszcie ojciec. Ojcem jest ten, kogo wskazuje (legalne) małżeństwo, łac. is pater est, quem nuptiae demonstrant, zasada prawa rzymskiego; dziecko, nawet nie poczęte w małżeństwie, ma za ojca-w braku dowodu przeciwnego - męża matki.

Ojciec, szw. Fadren, dramat (Kopenhaga 1887; wyst. pol. Kraków 1908) Augusta Strindberga; jeden z najgłośniejszych utworów pisarza. Tematem jest psychologiczny antagonizm płci, bohaterami ekskapitan i jego żona Laura; z dwóch egoistycznych natur zwycięża, po zaciekłej walce, gor-sza. Laura z perfidną logiką doprowadza męża do rozpaczy i śmierci, tłumacząc się tym, że „między płciami toczy się walka, a słabszy musi zginąć". Sztuka oparta jest na własnych doświadczeniach małżeńskich autora.

Ojciec Bem zob. Bem. Ojciec botaniki Teofrast z Eresos, ok. 370-287 pne. Ojciec Brown (wym. braun) detektyw i ksiądz katolicki, bohater serii opowiadań G. K. Chestertóna, wyd. 1911-35, tł. pol, 1927-28, 1958, wybór.

Ojciec duchowny ksiądz jako spowiednik. Ojciec Goriot, fr. Le Pere Goriot, bohater tytułowy powieści (1834) Balzaka, jednej ze Scen z życia prywatnego - Komedii ludzkiej. Były kupiec, jeden z mieszkańców nędznego pensjonatu, ojciec baronowej de Nucingen i hrabiny de Restaud, który z miłości dla córek prowadzi żywot biedaka i pozwala im rozgrabiać jego majątek, one zaś widują go tylko wtedy, kiedy sądzą, że mogą go jeszcze bardziej obedrzeć.

Wreszcie stary zapada ciężko na zdrowiu po ostatniej, desperackiej próbie zapłacenia długów córki i zapobieżenia skandalowi; umierając, daremnie przywołuje córki. Rastignac sprzedaje zegarek, aby pokryć koszta pogrzebu ojca Goriot.

Ojciec historii Herodot. Ojciec historii filozofii Teofrast z Eresos, ok. 370-287 pne. Ojciec i niewdzięczne córki śrdw. przykład kaznodziejski, który znalazł odbicie, zwł. za pośrednictwem pieśni lud., w literaturze różnych krajów.

Jeden z wariantów mówi o ojcu, który rozdzielił majątek między 3 córki w zamian za dożywocie u nich, a gdy nie chciały go utrzymywać, chwyta się podstępu, aby obudzić w nich nadzieję spadku: napełnia skrzynię kamieniami i metalowymi brzękadłami, po czym udaje, na oczach podglądającej go sługi, że liczy jakieś skarby.

Córki, zwiedziawszy się o tym, zabierają do siebie kolejno ojca wraz z zaryglowaną skrzynią i goszczą go u siebie aż do jego śmierci. Inna wersja mówi o dwóch córkach wyposażonych przez ojca, ale niewdzięcznych, i trzeciej, pominiętej przy podziale, która jednak, otacza go staraniem aż do jego zgonu; por. wyżej Ojciec Goriot; Lear.

Ojciec kłamstwa Szatan. Ojciec komedii Arystofanes. Ojciec ludu nazywano tak królów fr. Ludwika XII i Henryka IV, króla duń. Chrystiana III i in. Ojciec muzyków zob. Jubal. Ojciec naturalny ojciec dziecka nieślubnego. Ojciec ojczyzny, łac. parens patriae a paterpatriae, tytuł nadany po raz pierwszy przez senat rz. Ciceronowi, po ujawnieniu przez niego spisku Katyliny.

Później otrzymywali ten tytuł inni (Mariusz go nie przyjął), jak Juliusz Cezar, Oktawian August, Nerwa, Wespazjan. Nazywano tak Cosima de' Medici (zob. Medyceusze), Andrea Dorię, Waszyngtona. Tytułu tego udzielił senat ros. Piotrowi Wielkiemu w 1721. Lud wł. nazywał tak pierwszego króla zjednoczonych Włoch, Wiktora Emanuela II, co było iron. aluzją do jego niezliczonych dzieci nieślubnych.

Ojciec pokoju Andrea Doria (zob.). Ojciec święty papież. Ojciec tragedii Ajschyłos a. Tespis. Ojciec Ubu, fr. Le Pćre Ubu, zob. Ubu. Ojciec Wirgiliusz bohater tytułowy piosenki dziecięcej, stanowiącej akompaniament do kilku zabaw:

Ojciec Wirgiliusz uczył dzieci swoje,

A miał ich wszystkich sto dwadzieścia troje,

Hejże, dzieci, hejże ha,

Róbcie to, co i ja.

Ojciec wód. Przydomek ojciec nadawany jest często rzekom (ale nie polskim), wielkim a. i mniejszym, jeśli wzniesiono nad nimi duże miasta; m.in. Mississippi (ang. Oł'Man River), Irawadi w Birmie, Tybr, Tamiza.

Ojciec zadżumionych bohater tytułowy i narrator słyhnego poematu (1839) J. Słowackiego; na kwarantannie pomór zabija żonę i siedmioro dzieci Libańczyka.

Trzy razy księżyc odmienił się złoty,

Jak na tym piasku rozbiłem namioty.

1-2.

Ojciec zwierząt zob. Brehm. Ojcowie i dzieci, ros. Otcy i dieti, powieść (1862, wyd. pol. 1871) Iwana Turgieniewa, jedno z najcenniejszych dzieł powieściowych autora, przedstawiające konflikt między starszym pokoleniem szlacheckim „zbędnych ludzi" a nową inteligencją demokratyczną Rosji lat 60. XIX w., mającą ściśle materialistyczny pogląd na życie i negującą wartości filozoficzne, estetyczne i moralne starszej generacji.

Książkę zaatakowali w Rosji zarówno konserwatyści, jak i radykałowie: ci odczytali ją jako pamflet na młode pokolenie, tamci zarzucali autorowi, że dał nazbyt pochlebny obraz młodego Bazarowa, nihilisty (wyraz utworzony przez Turgieniewa z łac. nihilic* na oznaczenie „człowieka, który nie chyli czoła przed żadnym autorytetem i nie przyjmuje żadnej tezy, nim jej nie zbada").

Ojcowie kościoła chrześc. pisarze kościelni, którzy odznaczali się świętością życia i uznani są przez kościół za autorytety w sprawach tradycji relig.

Granicę czasową dla ojców kośc. łac. stanowi rok śmierci św. Izydora z Sewilli, 636, a dla ojców kośc. wsch. rok śmierci św. Jana Damasceńskiego, 749. Badaniem pism ojców kośc. zajmuje się patrologia, z łac. pater 'ojciec' i gr. lógos 'mowa; słowo'. Ojcowie miasta radni, członkowie miejskiej rady (narodowej).

Ojcowie Pielgrzymi zob. Pielgrzym. Ojcowie pustyni mnisi i pustelnicy pustyń egipskich w IV w., którzy dali początek chrześc. zakonom relig. Do najsłynniejszych należą: św. Antoni Wielki (por. Ogień), św. Pachomiusz i św. Hilarion.

Ojcze nasz, łac. Pater no ster, tzw. Modlitwą Pańska, złożona z 7 próśb, klasyczny wzór modlitwy chrześc., pojętej jako wzniesienie duszy do Boga; podana w Biblii w formie pełnej w Ew. wg Mat., 6, 9-13, w skróconej u Łuk., 11, 2-4.

Ojcze, zgrzeszyłem, łac. Pater, peccavi, słowa syna (zob.) marnotrawnego w Wulgacie, Ew. wg Łuk., 15, 18. Poszukiwanie ojcostwa jest zabronione, fr. la recherche de la paternite est interdite, artykuł 340 Kodeksu Napoleona, fr. Code Napoleon a. Codę dvii, z 1804, opracowanego za konsulatu Bonapartego.

Szlachetny ojciec, fr. pere noble, teatr. dawn. wytworny, starszy pan, zazw. w rolach ojców (jako emploi aktorskie). Władza ojca, łac. patria potestas, prawn. władza głowy rodziny, (u staroż. Rzymian) nad. żoną, dziećmi, niewolnikami i wyzwoleńcami, obejmująca pierwotnie także prawo karania śmiercią.

Podobne prace

Do góry