Ocena brak

OGÓLNE TENDENCJE W PRZEMIANACH ZASTOSOWAŃ PSYCHOLOGII KLINICZNEJ

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Zagadnienia te przedstawiłam już częściowo w rozdziale l. W tym miejscu uzupełnię je o sprawy najważniejsze dla rozwoju psychologii klinicznej. Kluczowe było niewątpliwie poszerzenie obszaru rzeczywistości, który badała i bada psychologia kliniczna. Najpierw były to zaburzenia psychiczne i stąd współpraca z dziedziną o dłuższych i większych tradycjach, jaką jest psychiat­ria. Z tej współpracy psychologia kliniczna korzystała, umacniała się, szcze­gólnie wówczas, gdy wkład psychiatrów był na wysokim poziomie, gdy dobrze tolerowali oni i w pełni doceniali odmienność psychologii klinicznej i jej znaczenie. Tak umacniała się diagnoza kliniczna, psychoterapia w wy­konaniu psychologów i udział psychologa w społeczności leczniczej.

Ten proces wiązał się przede wszystkim ze stopniowym usamodzielnianiem się. Psycholog kliniczny z laboranta i technika przekształcał się w samo­dzielnego specjalistę konsultanta i pełnoprawnego członka zespołu diagnostyczno-terapeutycznego. Już wielokrotnie podkreślałam, że usamodzielnienie się psychologa klinicznego w zakresie terapii i powstanie niezależnego kręgu zdobywania licencji terapeutycznych najpierw za granicą i potem w kraju i wreszcie zdobycie samodzielności zagwarantowanej ustawą o zawodzie psychologa, to kolejne etapy uzyskiwania i umacniania tożsamości dziedziny i tożsamości zawodowej.

Przyczyniło się do tego także wyjście poza kliniczno-opiekuńczy model pracy psychologa klinicznego i rozwój w latach siedemdziesiątych modelu środowiskowo-profilaktycznego. Z tym wiązał się wzrost znaczenia społecz­nych aspektów psychologii klinicznej. Nowe zadania tworzenia społeczności leczniczych i nowoczesnych form opieki środowiskowej (hosteli, klubów pacjentów, ośrodków opieki dziennej itp.), którą psychiatrzy chętnie realizo­wali przy pełnym współudziale przedstawicieli nauk społecznych, czyli nowe wymagania wpłynęły na to, że inaczej zaczęto myśleć o teoretycznych i praktycznych zadaniach psychologii klinicznej.

Innym procesem rozwoju dziedziny było poszerzanie obszaru zastoso­wań. W tym względzie największą rolę odegrała psychologia medyczna i jej naturalna sukcesorka - psychologia zdrowia. Nowe zadania psychologii zdrowia, polegające na jego promocji nie omijają także opieki psychiatrycznej i stąd w ramach psychiatrii, także w związku z uchwaleniem Ustawy o ochro­nie zdrowia psychicznego, każdy profesjonalista zatrudniony w instytucjach psychiatrycznej opieki zdrowotnej jest zobowiązany do promocji i ochrony zdrowia psychicznego. Tak oto społeczne uwarunkowania zrodziły w ramach tradycyjnej dziedziny psychologii klinicznej, jaką jest psychologia zaburzeń psychicznych, konieczność tworzenia nowej wiedzy o pozytywnych koncep­cjach zdrowia i realizowania nowej prozdrowotnej praktyki, tj. zajmowanie się problematyką zdrowia psychicznego i programami jego ochrony.

Dowodem tego jest działanie interdyscyplinarnych zespołów ekspertów ze znacznym udziałem psychologów, w zakresie promocji zdrowia i zapobiegania zaburze­niom psychicznym. Te zadania były w latach poprzednich na ogół czczą deklaracją zarówno w psychiatrii, jak i psychologii. W tym względzie znaczą­ce zmiany wnieśli także psychologowie zajmujący się uzależnieniami. To właśnie te grupy spowodowały rozwój wiedzy naukowej o uzależnieniach, metodach leczenia i profilaktyce alkoholizmu i narkomanii. Ten nagły przyrost wiedzy był także możliwy dzięki nowym strukturom organizacyjnym (PAR-PA, ośrodki parafialne itp.), a także ogromnym nakładom na tę dziedzinę badań i praktyki. Wraz z rozwojem psychologii uzależnień rozszerza się obszar badań i zastosowań, przyrasta wiedza i pojawiają się nowe formy praktyki.

Podobny mechanizm można obserwować w odniesieniu do problematyki interwencji kryzysowej. W związku z zagrożeniami stresem traumatycznym i stresem katastrof pojawiają się nowe zadania dla psychologów klinicznych. Powstaje nowy obszar badań i zastosowań. Gromadzi się stopniowo wiedza psychologiczna o wydarzeniach typu kataklizmów i katastrof, która stwarza lepsze podstawy do działań praktycznych. W tym wypadku nie wystarcza jednak rozwój jednej dziedziny psychologii stosowanej. Zwłaszcza nowe formy przemocy w szkole, instytucjach i w rodzinie wymagają współdziałania psycho­logów klinicznych z psychologami społecznymi, psychologami edukacji i inny­mi profesjonalistami. W ramach psychologii klinicznej obserwujemy więc coraz bardziej złożone zjawiska rzeczywistości, które wymagają zbadania, rozpozna­nia, opisu i wyjaśnienia od strony naukowej, by na podstawie pogłębionego zrozumienia zjawisk znaleźć adekwatne formy praktycznego działania.

Ogólne zasady przemian można więc podsumować jako:

(1) stopniowe usamodzielnianie się dziedziny i psychologów klinicznych;

(2) poszerzanie zakresu zastosowań i przedmiotu psychologii klinicznej;

(3) nowe zadania teoretyczne uzasadniają nową praktykę, a ta wpływa na ogólne przemiany dziedziny;

(4) rozwój aspektu społecznego i rozwojowego w psychologii klinicznej;

(5) coraz większa złożoność zadań badawczych i praktycznych;

(6) wzrastająca interdyscyplinarność.

Tym wszystkim przemianom towarzyszy stale rozwój kształcenia. Dotyczy to zmian w podstawowym wykształceniu uniwersyteckim i w planowanych zajęciach fakultatywnych z psychologii stosowanej. Widać to też w podziale nauczania psychologii klinicznej na kształcenie w zakresie podstaw i uzupeł­nianie podstawowej wiedzy w tzw. ścieżkach specjalistycznych. Podręcznik ten uwzględnia wszystkie nowości w ramach kształcenia.

Zakłada się przy tym, że właściwe kompetencje zawodowe zdobędzie psycholog kliniczny na studiach podyplomowych i specjalistycznych kursach doskonalenia zawodowego.

Do góry