Ocena brak

Ogólna cyrkulacja atmosfery

Autor /Czesiek Dodano /27.05.2011

Zróżnicowanie ciśnienia (rozkład stałych ośrodków barycznych) spowo­dowane różnicą nagrzewania się powierzchni Ziemi, powoduje krążenie powietrza w różnych szerokościach geograficznych, co nazywamy ogólną cyrkulacją atmosfery. Na Ziemi wyróżniamy następujące strefy cyrkulacji powietrza atmosferycznego:

międzyzwrotnikową - w której silnie nagrzane powietrze w rejonie równika unosi się do góry (konwekcja), co powoduje powstanie strefy obniżonego ciśnienia przy powierzchni Ziemi. W trakcie wznoszenia powietrze ulega adiabatycznemu ochłodzeniu do -70 (-80°C) - zwięk­sza się wówczas jego ciężar. W górnej troposferze powstaje ośrodek wysokiego ciśnienia, z którego powietrze rozchodzi się w kierunku północnym i południowym w postaci zimnych prądów zwanych anty-pasatami. Prądy te, będąc pod wpływem siły Coriolisa, na szeroko­ściach podzwrotnikowych (ok. 30°) zmieniają kierunek na przybliżony do zachodniego. W szerokościach tych ze względu na stały napływ powietrza znad równika, mniejszy obwód Ziemi i mniejszą grubość troposfery powietrze zagęszcza się a zimne jego masy opadaj ą w dół, tworząc przy powierzchni Ziemi zwrotnikowe strefy podwyższonego ciśnienia. Z wyżów zwrotnikowych powietrze przemieszcza się w kierunku równika - pasaty, tworząc zamknięty krąg cyrkulacji. Ten zamknięty układ krążenia zwany cyrkulacją pasatową przesuwa się w ciągu roku wraz ze zmianami szerokości geograficznej, w której Słońce góruje w zenicie, tj. o kilkanaście stopni na północ lub południe. W górnych warstwach troposfery i w dolnej stratosferze, w szeroko­ściach geograficznych 30 - 40° tworzą się tzw. prądy strumieniowe zasilane powietrzem z antypasatów i powietrzem napływającym z wyższych szerokości geograficznych. Okrążają one całą Ziemię z prędkością ok. 200 - 300 km/godz. z zachodu na wschód. Uznaje się je jako składową część ogólnej cyrkulacji atmosfery.

dwie strefy umiarkowanych szerokości geograficznych - w których na szerokości ok. 60° następuje zetknięcie się zimnego powietrza napływającego z wyżów okołobiegunowych z ciepłym strumieniem powietrza pochodzącego ze zwrotnikowych ośrodków wysokiego ci­śnienia. Zimne, ciężkie powietrze wypycha do góry lżejsze ciepłe masy - powstaje pionowy prąd wstępujący, a przy powierzchni Ziemi strefa obniżonego ciśnienia. Ponieważ zimne powietrze porusza się ze wschodu na zachód, ciepłe natomiast w kierunku odwrotnym, w strefie ich styku powstają zawirowania. Dzielą one strefę niskiego ciśnienia na pojedyncze ośrodki niżowe, przesuwające się na wschód. Kierunek wiatru w tych wędrownych niżach jest zmienny. Krążenie powietrza w strefach umiarkowanej i międzyzwrotnikowej jest zakłócone cyrkulacją monsunową (patrz: rozdz. Rodzaje wiatrów).

dwie strefy okołobiegunowe - w których przy powierzchni Ziemi występuje antycyklonalny ruch powietrza przesuwającego się z centrum biegunowego ośrodka wyżowego w kierunku umiarkowanych szero­kości geograficznych.

Ogólna cyrkulacja atmosfery stanie się bardziej zrozumiała, kiedy uświadomimy sobie, że w górnych warstwach troposfery rozkład ciśnienia jest odmienny niż przy powierzchni Ziemi. Generalnie na dużych wysoko­ściach (8-10 km) nad obszarami ciepłymi ciśnienie jest względnie pod­wyższone, nad obszarami chłodnymi względnie obniżone.

Podobne prace

Do góry