Ocena brak

Ogólna charakterystyka ryb - Pęcherz pławny

Autor /Edward15 Dodano /01.02.2012

Pęcherz pławny występuje u większości ryb. Jest to uchyłek przełyku, który powstał w ciągu milionów lat rozwoju z prymitywnego płuca. Jako narząd hydrostatyczny utrzymuje ciało ryby w równowadze i pozwala jej bez zbędnego wydatkowania energii pływać w różnych warstwach wody. Umiejscowiony jest zawsze ponad jelitem. U karpiokształtnych jest rozdzielony przewężeniem na 2 połączone ze sobą komory. U wielu ryb pęcherz pławny łączy się przewodem z przełykiem -tak jest u łososiokształtnych i karpiokształtnych (ryby otwartopęcherzowe). Inne ryby, np. okoń, mają zamknięty pęcherz pławny, bez połączenia z przełykiem (ryby zamkniętopęcherzowe).

U tych ryb w stadium larwalnym występuje jeszcze połączenie pęcherza z przewodem pokarmowym, tak że mała rybka połykając powietrze może po raz pierwszy napełnić swój pęcherz pławny. Pozostałe ryby, takie jak np. czopy, głowacze, płastugi, makrele i większość ryb żyjących na dnie nie mają w ogóle pęcherza pławnego. Zanika on u nich po zakończeniu stadium larwalnego.

Pęcherz pławny służy przede wszystkim do wyrównywania w ciele ryby ciśnienia podczas dokonywanych przez nią zmian głębokości. Odbywa się to dzięki zmianom objętości mieszaniny powietrzno-gazowej, przy czym zwiększanie lub zmniejszanie się rozmiarów pęcherza odbywa się bardzo szybko. Dzięki specjalnym komórkom i sieci delikatnych, bogato rozgałęzionych naczyń włosowatych w ścianie pęcherza pławnego gaz wydalany jest z krwio-biegu i zwiększa objętość pęcherza. U węgorza w ścianie pęcherza znajduje się ok. 100 000 tętniczych i 90 000 żylnych naczyń włosowatych o łącznej powierzchni 100 cm2 (wg Reichen-bacha-Klinkego).

Gdy niezbędne jest zmniejszenie objętości pęcherza, nadmiar gazu może być u ryb otwar-topęcherzowych usunięty bezpośrednio przez przewód łączący go z przewodem pokarmowym. U ryb zamkniętopęcherzowych, takich jak np. okoń, gaz wytwarzany jest w specjalnych gruczołach gazowych - ciałkach krwistych, zwanych także ciałami czerwonymi. Składają się na nie szczególnie rozwinięte naczynia krwionośne, tworzące tzw. sieć cudowną. Ponieważ nadmiar gazu przy zamkniętym pęcherzu pławnym nie może być nigdzie odprowadzony, musi istnieć możliwość jego wchłonięcia.

Funkcję taką pełni znajdująca się na końcu pęcherza mała, zamykająca się jamka ze specyficznym narządem - owalem. Może on pobierać gaz z pęcherza i przekazywać go do krwiobie-gu. W ten sposób również i u ryb za-mkniętopęcherzowych zapewnione jest skuteczne wyrównywanie ciśnienia w pęcherzu pławnym.

Pomimo tego, że wymiana gazowa przy zmianie przez ryby głębokości zachodzi stosunkowo szybko, to jednak żadna ryba z pęcherzem pławnym nie jest w stanie znieść bez szkody dla zdrowia znacznych zmian głębokości zachodzących w zbyt krótkim czasie. U ryb wyciągniętych wędką lub siecią ze znacznych głębokości, nadmiernie rozdęty wskutek zmiany ciśnienia hydrostatycznego pęcherz pławny, wypycha wnętrzności przez otwór gębowy na zewnątrz lub pęka. Wśród ryb słodkowodnych takie zagrożenie występuje u miętusa i golca, gdyż oba te gatunki żyją na dużych głębokościach.

Pęcherz pławny służy rybom również jako rezonator dźwięków kontaktujący się z błędnikiem, który pełni u ryb rolę wewnętrznego narządu słuchu. Łączy się z nim bezpośrednio przez delikatny, rureczkowaty przewód powietrzny, będący uwypukleniem pęcherza do wnętrza głowy, tak jak u śledziokształtnych, albo przez układ drobnych kosteczek, tworzących tzw. aparat Webera, przekazujący falę dźwiękową od pęcherza pław-nego do błędnika. Aparat Webera najlepiej rozwinięty jest u ryb karpio-kształtnych i sumokształtnych, a szczególnie dobry słuch mają sumy. U piskorzowatych od zamkniętego w torebce kostnej pęcherza pławnego odchodzą do skóry wypełnione płynem kanaliki, dzięki którym ryby te mogą odczuwać najmniejsze zmiany ciśnienia atmosferycznego - piskorzowate są więc znakomitymi „żywymi barometrami".

Wyżej wymienione funkcje nie wyczerpują wszystkich zastosowań pęcherza pławnego. Na przykład u węgorza może on służyć w czasie wędrówki po lądzie do oddychania powietrzem atmosferycznym. Wiele ryb wykorzystuje pęcherz pławny do wydawania dźwięków. Karpiowate i piskorzowate „pomrukują"; prawdopodobnie są to odgłosy towarzyszące wyciskaniu powietrza z pęcherza. Niektóre pozaeuropejskie okoniokształtne i sumokształtne mruczą lub wręcz „śpiewają".

Podobne prace

Do góry