Ocena brak

Ogólna charakterystyka ryb - Narządy zmysłów

Autor /Edward15 Dodano /01.02.2012

Ryby mogą odbierać bodźce smakowe i zapachowe, słyszeć, widzieć oraz odczuwać zmiany ciśnienia otaczającej je wody. Dzięki specjalnemu narządowi - błędnikowi - potrafią określić swoje położenie w stosunku do innych przedmiotów. Ryby są także w stanie w czasie swych dalekich wędrówek tarłowych i pokarmowych doskonale orientować się w przestrzeni.

Narządy zmysłów ryb są rozwinięte w różnym stopniu, odpowiednio do ich trybu życia i przez wzajemne współdziałanie pozwalają rybie reagować właściwie, stosownie do sytuacji. Bodźce smakowe odbierane są za pomocą kubków smakowych, znajdujących się w jamie gębowej, ale rozmieszczonych również na płetwach i wąsikach czuciowych. Karpie na przykład odczuwają smak słony, słodki, gorzki i kwaśny. Ryby doskonale potrafią odróżnić świeży pokarm od zepsutego, niejadalnego. Węgorz na przykład nie jest żadnym padlinożercą, lecz wybiera świeże pożywienie.

Ryby korzystają z obu otworów nosowych, znajdujących się przed oczyma po obu stronach pyska. Otwór nosowy jest często rozdzielony mostkiem skórnym na dwa - wlotowy i wylotowy. Jest to bardzo czuły narząd zmysłu powonienia - węgorz potrafi wyczuć rozpuszczoną substancję zapachową jeszcze przy rozcieńczeniu 1:2,857 tryliona (wg Muus-Dahlstróma), co pozostawia daleko w tyle osiągnięcia najczulszego psiego nosa. Dołki węchowe są ślepo zakończone, a ich powierzchnia jest powiększona przez liczne fałdy. Całkowita powierzchnia dołków węchowych może zależnie od gatunku wynosić od 0,2 do 3,5% powierzchni ciała (wg Reichen-bacha-Klinkego).

Szczupak jako drapieżnik posługujący się głównie wzrokiem ma niewielką powierzchnię dołków węchowych, natomiast u żyjącego na dnie kiełbia powierzchnia dołków węchowych jest duża, gdyż węch rekompensuje mu słaby wzrok. Ryby nie mają żadnych zewnętrznych, a jedynie wewnętrzny narząd słuchu. Błędnik, ucho wewnętrzne, znajduje się w głowie; pełni równocześnie rolę, tak jak u innych kręgowców, narządu równowagi, który pozwala rybie zachować właściwą pozycję ciała w czasie wykonywania skrętów. Błędnik składa się z 3 półkolistych kanałów, które ustawione są w trzech prostopadłych do siebie płaszczyznach. Kanały są wypełnione endolimfą i mają pęcherzykowate rozszerzenie - bańkę (ampulla). Uchodzą do woreczka (uriculus), któremu towarzyszy jeszcze u dołu malutka łagiewka (saccolus) z bocznym uwypukleniem - buteleczką (lagena).

W każdym woreczku znajduje się swobodnie ułożony statolit spoczywający na skupieniu komórek receptorowych (plama woreczka). Każda zmiana położenia ciała oddziałuje poprzez statolity na komórki czuciowe. Różne bodźce są następnie przetwarzane przez mózg. Statolity rosną wraz z rybą i co roku przyrastają o jedną warstwę węglanu wapnia. Dzięki temu można na ich podstawie określić wiek ryby. Na ich poprzecznym szlifie widoczne są roczne pierścienie przyrostowe, podobnie jak na łusce. Zdolność odbierania dźwięków jest u wielu ryb wzmocniona przez pęcherz pławny i aparat Webera. Zmysł wzroku jest u ryb zwykle dobrze rozwinięty. Szczupaki, pstrągi, okonie i inne drapieżniki posługują się podczas łowów głównie wzrokiem.

Oko ryby jest zbudowane podobnie do oka kręgowca lądowego, ale z jedną zasadniczą różnicą. Rybia soczewka nie może w przeciwieństwie do soczewek innych kręgowców zmieniać swego kształtu, aby powstające na siatkówce obrazy znajdujących się w różnej odległości przedmiotów były jednakowo ostre. Kulista soczewka w rybim oku to sprężyste, okrągłe ciało szkliste. W celu dostosowania się do różnej odległości od obserwowanego przedmiotu jest przesuwana przez mięśnie oczne. W odróżnieniu od oczu innych kręgowców soczewka w rybim oku wystaje nieco przez źrenicę na zewnątrz, co dzięki jej kulistemu kształtowi zapewnia bardzo szerokie pole widzenia równe niemal 180°. Ryby mają więc zdolność widzenia prawie dokoła! W obszarze przed głową pola widzenia obu oczu przecinają się.

W tym sektorze, wynoszącym od 20 do 30°,ryba widzi przestrzennie gdyż każde oko odbiera ten sam obraz. Spoglądająca w górę ^ ryba widzi świat ponad powierzchnią zwierciadła wody tylko w obrębie kolistej podsta" wy stożka, rozwartego pod kątem ma^ ksymalnie 98°. Wszystko, co znajduje się poza tym polem ryba odbiera jako nieprzezroczyste lustro i nie jest to dla niej widoczne. Stwierdzono, że wiele ryb rozróżnia kolory. Linia boczna jest narządem zmysłu właściwym tylko dla ryb. Za jej pomocą ryba odbiera zmia ny nacisku otaczającej wody spo wodowane na przykład przez ruchy innego zwierzęcia lub odbicia fal od pobliskich przedmiotów.

W ten sposób ryby mogą orientować się w otoczeniu niezależnie od bodźców świetlnych i dźwiękowych. Komórki czuciowe linii bocznej znajdują się zazwyczaj w płytkim kanale biegnącym mniej więcej w połowie wysokości boku ciała od głowy do nasady płetwy ogonowej. Łuski znajdujące się nad kanałem są przebite niewielkimi otworkami, wyglądającymi jak ciemne punkty i układającymi się w wyraźną linię. Gdy czoło fali ciśnieniowej dotrze do linii bocznej, impuls przekazywany jest przez otworki do kanału i odebrany przez znajdujące się tam komórki czuciowe. Przekazują one następnie odebrane bodźce za pośrednictwem nerwów do mózgu, który przetwarza je wraz z innymi docierającymi do niego wrażeniami. W ten sposób ryba jest stale informowana o sytuacji w swoim bliższym i dalszym otoczeniu.

Wiele ryb posiada dobrze rozwinięty zmysł orientacji. Jak inaczej łososie potrafiłyby odnaleźć miejsce swego urodzenia po latach nieobecności lub inne ryby odbywać wieloletnie dalekie wędrówki w określonym kierunku? Uważa się, że w przypadku łososi decydującą rolę w odnajdywaniu tarlisk odgrywa zmysł powonienia. Także wzrok ma pewne znaczenie w „nawigacji" ryb wędrownych, gdyż orientują się one według położenia słońca. Stwierdzono, że przy zachmurzonym niebie ryby przerywają wędrówkę i kontynuują ją dopiero wtedy, gdy ukaże się słońce.

Podobne prace

Do góry