Ocena brak

Ogólna charakterystyka filozofii oświeceniowej

Autor /Miecio Dodano /13.07.2011

 Pojęcie „oświecenie” zaczerpnięte zostało z biblijnej metafory przeciwstawiającej światłość ciemności (światłość oznaczała atrybuty boskie: dobro i mądrość przekazywane ludziom w drodze  łaski uświęcającej).  Świeckie rozumienie tego przeciwstawienia upowszechniło się już w Odrodzeniu (Melanchton, Kartezjusz) w teorii światła jako naturalnej, wrodzonej właściwości umysłu.     

Nazwa „oświecenie” (Aufklarung) zaistniała najpierw w Niemczech w XVIII wieku. Innymi mniej popularnymi nazwami były: „wiek rozumu” (Anglia), „wiek filozofów”, „wiek filozoficzny” (Francja).     

Oświecenie rozwijało się w latach 1690-1790 głównie w Anglii, Francji, Niemczech oraz w Polsce. W Anglii początek tego okresu przypadł na czaaasy porewolucyjne (1640-1660; 1688-1689) kiedy zlikwidowano  elementy ustroju feudalnego, głównym prawodawcą stała się Izba Gmin, usunięto ograniczenia w dziedzinie przemysłu i handlu, stwarzając możliwości rozwoju ustroju kapitalistycznego. Przywrócenie monarchii nie zniweczyło celów rewolucji, ostatecznie ustanowiony został ustrój parlamentarny, w którym usankcjonowano kompromis między burżuazją a arystokracją.    

W Anglii Oświecenie pojawiło się w warunkach istniejącej już wolności politycznej, ekonomicznej i religijnej; było ruchem filozoficznym następującym bezpośrednio po filozofii  średniowiecznej, właśnie dlatego rozwijało się spokojniej wyprzedzając pozostałe kraje. Okres ten zapoczątkował J. Locke (1632-1704), w swoich  Listach o tolerancji(1689,1690) sformułował podstawy teoretycznych poglądów i praktyczne dążenia Oświecenia.      We Francji epoka ta była przygotowaniem do rewolucji. Rozwijała się w warunkach ustroju feudalnego, pozbawionego swobód ekonomicznych, politycznych oraz ideowych. Przykładem może być wydanie w 1757 roku edyktu, zgodnie z którym autor gorszącej książki mógł być skazany na śmierć.     

Znakiem szczególnym Oświecenia francuskiego stała się wiara w wyzwalającą siłę nauki. Jej przejawem była podjęta przez Diderota i d'Alemberta inicjatywa wydania Wielkiej Encyklopedii Francuskiej, która urzeczywistniała program filozofii oświeceniowej i wyrażała wolną myśl. Skupili się wokół niej czołowi filozofowie przedrewolucyjnej Francji: Wolter, Ch. L. Montesquieu, G. L. Buffon, J. J. Rousseau, E. B. Condillac, J. A. Condorcet, C. A. Helvetius, P. Th. Holbach, F. Quesnay, A. R .Turgot. Autorzy ci opracowywali encyklopedię z myślą upowszechniania nauki. W ich przekonaniu wiedza miała być dostępna dla każdego, musiała być więc jasno i przystępnie przedstawiana, jednak z zachowaniem ścisłości matematycznej.     Encyklopedyści byli przekonani,  że człowiek powinien posiadać całościowy obraz otaczającego go  świata. Taka wiedza pozwoliłaby naprawić sposób myślenia i  życia. Jeżeli człowiek będzie wiedział, to będzie też wiedział, jak  żyć. Zrozumienie  świata miało być warunkiem jego naprawy. Wiedza miała oświecić umysły, pomóc w przezwyciężaniu przesądów, miała wyzwolić z ciemnoty, czyli wiary w siły nadprzyrodzone.  Encyklopedyści za głównego wroga Oświecenia uznali religię, przede wszystkim kler katolicki. Określenie „filozof” stało się synonimem pojęcia „wolnomyśliciel”. Filozofia „wolnomyślicieli” była filozofią rozumu.     

Oświecenie francuskie w ostateczności podporządkowywano reformie społecznej. Cel ten zrealizowano w rewolucji. Siły zachowawcze we Francji dojrzały owe niebezpieczeństwo, w latach 1752 i 1759 zakazano druku encyklopedii. W 1762 roku potępiono ponadto książkę J. J. Rousseau pt. Emil, sam zaś jej autor został skazany na banicję. W 1758 roku zabroniono drukowania pracy Helwecjusza. Historia Francji udowodniła jednak, że zakazy te na nic się nie zdały. 

Podobne prace

Do góry