Ocena brak

ODMIANY NEOTOMIZMU

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

Jak wspomniano wyŜej, aktualnie w tomiz-mie zachodzą niekiedy zasadnicze róŜnice zdań. Globalnie biorąc, współczesny tomizm jest szkołą otwartą na nowe orientacje i nową problematykę; nie tylko podejmuje dyskusje z innymi kierunkami i stanowiskami, ale i ulega niejednokrotnie ich wpływom. Nie wchodząc w szczegóły i - jak zwykle w podobnych sprawach - upraszczając sytuację, moŜna wyróŜnić obecnie cztery główne odmiany tomizmu: tomizm tradycyjny (zachowawczy), tomizm lowański, tomizm egzystencjalny oraz tomizm transcendentalizujący. Musimy tu poprzestać na ich bardzo skrótowej charakterystyce. Ustępujący juŜ właściwie tomizm tradycyjny, wywodzący się - głównie -od Kajetana, Jana od  Św. Tomasza i ich kontynuatorów, kształtował się na przestrzeni XVII-XIX w. jako twór równocześnie eklektyczny i szkolarski.

Uległ on obcym Akwinacie, a płynącym od Dunsa Szkota, F. Suareza, a następnie Ch. Wolffa, wtrętom esencjalizującym, polegającym na zbytnim zaakcentowaniu roli istoty i tego, co moŜliwe, w stosunku do istnienia i tego, co aktualne. Pamiętać naleŜy, Ŝe inicjatorami odrodzenia tomizmu - przed encykliką Aeterni Patris, obok dominikanów, a moŜe nawet nieco przed nimi - byli jezuici, traktujący często suarezjanizm jako odmianę i kontynuację tomizmu. Tradycyjny tomizm wypowiadał się najczęściej w postaci podręczników, przywiązywał duŜą wagę do pewnego sposobu wykładu, w gruncie rzeczy zwerbalizowanego, zewnętrznie tylko ścisłego, często o małej sile unaoczniającej (np. łacińskie podręczniki T. Pescha, J. A. Gredta, E. Hugona, F. X. Maquarta, Ch. Boy-era, P. Dezzy, polskie S. Adamczyka).

Tomizm lowański - zainicjowany przez D. Merciera, jego współpracowników i uczniów - charakteryzuje się otwartością na współczesne kierunki filozoficzne i teorie nauk szczegółowych, wraŜliwością na panujące w danym czasie mody intelektualne. W następstwie tej postawy większość aktualnie czynnych przedstawicieli  środowiska lowańskiego właściwie wyszła poza ramy szkoły tomistycznej, prezentując najczęściej pewne odmiany fenomenologii lub fenomenologicznego egzystencjalizmu.

W klasycznym tomizmie lowańskim podkreślano potrzebę rozwinięcia w tomizmie teorii poznania; niektórzy traktowali tę naukę jako autonomiczną i bardziej podstawową niŜ metafizyka. Kosmologowie lowańscy głosili niezbędność nawiązywania filozofii przyrody do współ-czesnego stanu nauk przyrodniczych, rozwijali teorię przyrodoznawstwa. Szkoła lowańska zajmowała się teŜ współczesną logiką, uprawiała m.in. równieŜ me-diewistykę. Tomizm egzystencjalny - jego inicjatorzy, J. Maritain (f 1973) i E. Gilson (f 1978), wystąpili niezaleŜnie i nieco wczes'niej od egzystencjalistów - wysunął tezę, iŜ Akwinata sformułował oryginalną koncepcję bytu, nie zrozumianą i zarzuconą juŜ przez jego bezpośrednich uczniów i następców (ostatnie badania -  z udziałem polskich mediewistów - zdają się robić wyjątki, np. dla Tomasza Suttona); w jej świetle trzeba na nowo odczytać myśl Tomasza.

Podkreśla się, Ŝe zasadniczym działem filozofii jest metafizyka, a zasadniczą sprawą w metafizyce - koncepcja bytu. Tomiści egzystencjalni są skłonni sprowadzać całą filozofię do teorii bytu i niechętni traktowaniu teorii poznania jako niezaleŜnego od metafizyki działu filozofii; uwaŜają, iŜ dyskusja z idealizmem i stanowiskami zbliŜonymi jest zbyteczna lub niemoŜliwa (chociaŜ faktycznie taką dyskusję przeprowadzają). Skłonni są teŜ negować istnienie bytów innych niŜ realne. Podkreślają  ścisłą jedność funkcjonalną zmysłów i intelektu w poznawaniu, zajmują się szczególnie bezpośrednim poznawaniem istnienia (teoria sądów egzystencjalnych), sposobem formowania pojęcia bytu (separacja, nie trzeci stopień abstrakcji), charakterem i rolą - np. w poznaniu istnienia i istoty Boga -  analogii metafizycznej (nawiązując tu raczej do interpretacji Franciszka de Sylwestris z Ferrary niŜ do dominującej w szkole interpretacji Kajetana). Walczą z rozmaitymi - esencjalistycznymi naleciałościami w tomizmie. Jednym z głównych ośrodków oryginalnie rozwijającym tę odmianę tomizmu jest Katolicki Uniwersytet Lubelski.

„Tomizm transcendentalizujący" to nazwa dla tej odmiany tomizmu, która powstała w wyniku nawiązania (w rozmaity sposób i w róŜnym stopniu) do pewnych ujęć kantyzmu lub heideggeryzmu. Rozwija się głównie na terenie RFN. Przedstawiciele tej orientacji niekiedy dają całość dosyć eklektyczną, niekiedy wręcz przekraczają ramy tomizmu. NaleŜą tu np. J. B. Lotz, E. Coreth, K. Rahner, W. Brugger, B. Lonergan, O. Muck. Ponadto niektórzy tomiści nawiązują np. do fenomenologii lub do filozofii analitycznej. Ten rozwój filozofii tomistycznej w jej róŜnych odmianach i postaciach świadczy (wbrew opinii niektóryeh) o tym, Ŝe jest to nadal filozofia Ŝywa.

Podobne prace

Do góry