Ocena brak

Od Leona I do Pelagiusza II

Autor /Oktawia Dodano /18.04.2013

Po 21-letnim pontyfikacie Leona Wielkiego w trudnym okresie soboru chalcedońskiego, Rzym ma 18papieży i 2 antypapieży, Wawrzyńca (498-505) i Dioskura (530). Dziesięciu z tych papieży doznaje wKościele czci świętych. Chronologicznie ostatni z nich, Sylweriusz (536-537), czczony jest jako święty męczennik, choć zmarł śmiercią naturalną. Najdłużej, osiemnaście lat, zasiadał na Stolicy Piętrowej papieżWigiliusz, lecz osiem. lat spędził w Konstantynopolu. Jedenaście pontyfikatów trwało od 2 do 7 lat,siedem od 9 do 18 lat. Dziewięciu papieży było rodowitymi rzymianami, jeden (Bonifacy II) rzymianinemz przodkami gockiego pochodzenia,. siedmiu Italczykami, jeden (Gelazy I) Afrykańczykiem urodzonymw Rzymie.

Do najtrudniejszych problemów w działalności papieskiej należało: ustosunkowanie się do Wschodu wsprawach religijnych, szczególnie do często popieranego w Bizancjum monofizytyzmu, oraz obrona autorytetuChalcedonu; ustosunkowanie się do arianizmu na Zachodzie, a nawet w samym Rzymie, gdziepowstała osobna gmina ariańska za papieża Hilarego I (461-468), przy poparciu germańskiego wodzaRikimera; ustosunkowanie się do ludów i państw germańskich, wymagających działania misyjnego,obrona i rozwój prymacjalnych uprawnień Rzymu oraz ukonstytuowanie apostolskich wikariatów.

Papież Feliks II (483-492) zajął wobec kościelnej polityki Bizancjum zdecydowane stanowisko. Zbadałna synodzie rzymskim (484) brak ortodoksyjności monofizyckiego patriarchy Akacjusza i zerwał z nimjedność kościelną. Do cesarza Zenona, narzucającego promonofizycki Henotikon napisał: cesarz jest synemKościoła, nie zaś biskupem w Kościele, w sprawach wiary musi się uczyć, a nie nauczać [...] Z woliBożej należy kierowanie Kościołem do biskupów, a nie do władzy świeckiej. Skoro jest ona chrześcijańska,Bóg chce, żeby podporządkowała się Kościołowi.

Stanowisko to podtrzymywał papież Gelazy I (492-496). W swoich kontaktach z cesarzem Anastazym Istarał się w umiarkowany sposób przedstawić stosunek wzajemny obu władz, duchownej i świeckiej.Podkreślał, że obie, auctoritas sacrata pontificum i regalis potestas, kierują światem. Do zadań uświęconejpowagi papieży należy dbałość o czystość wiary, nie można więc trwać w jedności z patriarchą konstantynopolitańskim,gdy on łączy się z ludźmi, odrzucającymi chalcedońskie wyznanie wiary.

Gelazy starał się teologicznie wzmocnić autorytet soboru chalcedońskięgo. Napisał też przeciw monofizytom O dwóch naturach w Chrystusie.

Opozycji papieża wobec Konstantynopola nie można wyjaśniać chęcią pozyskania sobie przychylnościostrogockiego króla Teodoryka, niechętnie widzianego na dworze bizantyjskim. Gelazy bowiem starał sięo to później, gdy już jasno określił swój stosunek do spraw kościelnych na Wschodzie. Przychylnośćkróla Ostrogotów starał się pozyskać za pośrednictwem matki Teodoryka, Ereleuwy, która trzymała sięwyznania nicejsko-konstantynopolitańskiego. Chodziło zaś o dobro ludności rzymskiej, uciskanej przez Ostrogotów.

W trosce o zubożałą ludność Rzymu rozwinął papież w mieście i okolicy działalność duszpasterską i charytatywną.Przeznaczył jedną czwartą dochodów Kościoła na biednych. Biskupom polecił, żeby z własnychdochodów wspierali uwięzionych i przybyszów. W tych niespokojnych czasach bronił prawa azyluw odniesieniu do kościołów. W celu podtrzymania ludzi na duchu rozpowszechnił zredagowaną na nowoprzez siebie starorzymską litanię Kyrie-eleison, nazwaną Błaganiem Gelazego. Wprowadził też Kyrieeleisondo liturgii mszalnej.

Po krótkim pontyfikacie Anastazego II (496-498), który podjął pojednawcze rozmowy z Konstantynopolem,niestety, przerwane jego śmiercią, doszło w Rzymie do schizmy laurencjańskiej z powodu polaryzacjiwpływów bizantyjskich i autonomicznych rzymskich. Partia bizantyjska wybrała papieżem dotychczasowegokapłana rzymskiego Wawrzyńca (po łac. Laurentius), przychylnie nastawionego wobecKonstantynopola. Większość jednak wybrała papieżem Symmacha (498-514). Obie strony zwróciły siędo Teodoryka Wielkiego w Rawennie, wówczas namiestnika cesarskiego w Italii. Król gocki opowiedziałsię za Symmachem, Wawrzyniec więc objął biskupstwo w Nocera, lecz grupa probizantyjskich senatorównadal zwalczała nowego papieża przy pomocy oskarżeń o nadużywanie władzy. Długo trwającego konfliktunie zdołał rozwiązać synod rzymski (502), zwołany specjalnie do tego zadania. Co więcej, pogłębiłrozdwojenie, gdyż opozycja ułatwiła Wawrzyńcowi przybycie do Rzymu i zajęcie bazyliki świętego Janana Lateranie oraz kilku innych kościołów. Symmach pozostał przy bazylice świętego Piotra. Jego zwolennicymniej silni od przeciwników, bronili papieża pismami, wskazując na dawną według nich zasadę,że nikt nie ma prawa sądzić najwyższego biskupa w Kościele (prima sedes a nemine iudicatur). Chcącdostarczyć podstaw prawnych tej zasady, ujmowano w formę dokumentów ustne przekazy. Z prawnego punktu widzenia były to falsyfikaty, nazwano je więc w nauce falsyfikatami symmachiańskimi. Rozdwojeniezakończył Teodoryk Wielki swoją ingerencją. Oddał on Symmachowi wszystkie kościoły rzymskie,co ułatwiła śmierć Wawrzyńca w 505 roku.

Schizma laurencjańska napięła jeszcze bardziej stosunki kościelne i polityczne między papieżem i cesarzem.Na Zachodzie jednak nie przeszkodziła Symmachowi w rozszerzeniu jurysdykcji na biskupów galijskichi hiszpańskich przez apostolski wikariat w Arles. Tamtejszy biskup Cezary został obdarzonyprzez papieża nie praktykowanym dotychczas symbolem władzy, paliuszem. O wzrastającym autorytecieStolicy Apostolskiej świadczyła pielgrzymka do Rzymu pierwszego władcy germańskiego, króla Zygmuntaz Genewy.

Do pojednania ze Wschodem zmierzał papież Hormizdas (514-523), układając pojednawczą formułąwiary (tzw. Formula Hormisdae). Papież starał się bezstronnie rozpatrywać sprawy deponowanych lubwygnanych biskupów wschodnich, wysłał też legatów na synod w Heraklei (515). Cesarz Anastazy, poumocnieniu się na tronie, nie okazywał chęci do pojednania i przekazał (517) papieżowi wiadomość, żeuważa dalsze pertraktacje za bezcelowe, bo nie może przyjmować żadnych rozkazów z Rzymu.

Skuteczniejsze było działanie papieża na Zachodzie. Prowadził korespondencję z biskupami galijskimi ihiszpańskimi, informując ich o sytuacji kościelnej na Wschodzie, nalegając na odprawianie synodów coroku i określając zakres uprawnień apostolskiego wikariatu w Sewilli.

Krótkie pontyfikaty od Jana I (523-526) były wypełnione politycznymi, a następnie zbrojnymi konfliktamimiędzy cesarzem bizantyjskim a Ostrogotami w Italii. Włączeni w nie papieże nie zawsze dorastaliduchowo i moralnie do wysokości zadań. Jan I zgodził się na żądanie ostro-gockiego króla Teodoryka iodbył w jego interesie poselstwo do Konstantynopola, by nakłonić cesarza Justyna do odwołania edyktuprzeciw arianom na Wschodzie. Papież starał się wykorzystać tę podróż dla celów kościelnych, ale popowrocie został wtrącony do więzienia przez króla za dokonanie koronacji cesarza podczas wielkanocnychuroczystości (526) i za fiasko w sprawie arian. Papież zmarł w więzieniu po krótkim czasie, co dałomu miano męczennika, później zaś stało się źródłem legendy o okrutnym prześladowaniu katolikówprzez ariańskiego Teodoryka.

Ścieranie się wpływów bizantyjskich i gockich przy wyborze na Stolicę Apostolską skłoniło papieża FeliksaIII (526-530) do wyznaczenia swego następcy w osobie archidiakona Bonifacego. Senat zaś wydałdekret, zakazujący agitacji wyborczej za życia papieża.

Bonifacy, uważany za stronnika Gotów, jak Feliks. III, nie znalazł uznania partii probizantyjskiej, którawybrała na papieża Dioskorosa, diakona aleksandryjskiego przybyłego do Rzymu w blasku zasług zazakończenie schizmy akacjańskiej. Jego śmierć po kilku tygodniach sprawiła, że rozłam szybko ustał iBonifacy II (530-532) pełnił władzę papieską, broniąc uprawnień Rzymu przeciw wzrastającym roszczeniompatriarchatu konstantynopolitańskiego. Jedną ze spraw konfliktowych stała się depozycja metropolityz Larissa Stefana przez patriarchę, chociaż należał do apostolskiego wikariatu w Tessalonikach, podlegających Rzymowi.

Bonifacy II starał się, jak Feliks III, desygnować swego następcę w osobie diakona Wigiliusza, lecz musiałodwołać to pod naciskiem kleru i senatu rzymskiego. Wybór następnego papieża nie był łatwy, wakanstrwał trzy miesiące, w końcu dokonano elekcji prezbitera Merkuriusza, popieranego przez królagockiego Atalaryka. Merkuriusz jako papież przyjął imię Jana II (533-535), co było precedensem, alezostało powszechnie zastosowane od końca X wieku.

Za Jana II i jego następcy Agapita (535-536) nalegał cesarz Justynian na unię z monofizytami. Wbrewtemu naciskowi udało się Agapitowi doprowadzić do usunięcia monofizyckiego patriarchy Antymosa wKonstantynopolu. Osobiście wyświęcił na jego miejsce patriarchę Menasa. Papież przebywał wówczas wKonstantynopolu z dyplomatyczną misją od króla ostrogockiego Teodahada, by wstrzymać bizantyńskąinterwencję w Italii przeciw jego panowaniu. Śmierć papieża w stolicy nad Bosforem rozpoczęła kryzyspapiestwa. Bezpośrednim powodem były walki polityczne o panowanie Bizancjum w Italii. Cesarz chciałosadzić na Stolicy Piętrowej .diakona Wigiliusza, znanego mu dobrze, gdyż pełnił na jego dworze funkcjęapokryzariusza. Kler i lud rzymski wybrali kandydata wysuniętego przez króla gockiego, subdiakonaSylweriusza (536-537).

Papież pragnął oszczędzić Rzym, nakłonił więc senat do oddania go bez walki przeważającej sile wojskbizantyjskich. Nie uchroniło to Sylweriusza przed przemocą wodza Belizariusza, który oskarżył go o spisekprzeciw cesarskiemu panowaniu, złożył siłą z urzędu i zesłał na wygnanie. Bizantyjski wódz wymógłna Rzymianach wybór Wigiliusza (537-555), który nie miał u nich dobrej opinii z powodu poprzednichintryg w staraniach o papieską godność i nadmiernej uległości wobec Belizariusza. Ten przeniósł Sylweriuszana nowe miejsce wygnania, na wyspie Ponza, choć cesarz zgodził się, by wrócił do Rzymu, gdziepolecił przeprowadzić ponowne śledztwo w sprawie rzekomego udziału papieża w spisku. Sylweriuszumarł na wyspie, prawdopodobnie krótko przed śmiercią rezygnując z papieskiej godności.

Wigiliusz obciążył swój pontyfikat dodatkowo nieumiejętnością zajęcia zdecydowanego stanowiska wobeccesarza w sporach monofizyckich. Szczytowym momentem osłabienia autorytetu papieża była ekskomunika,rzucona na niego przez episkopat afrykański.

Błędy w postępowaniu poprzednika musiał długo naprawiać następny papież Pelagiusz I (556-561). Stalepodkreślał on wierność dla soboru chalcedońskiego. W Rzymie zaś podwyższył autorytet papieski rozwiniętąopieką nad biednymi, staraniami o powołania kapłańskie, odnawianiem kościołów zniszczonychprzez wojnę i reorganizacją administracji w Patrimonium.

Janowi III (561-574) udało się zakończyć (572) schizmę mediolańską. Benedykt I (575-579) i PelagiuszII (579-590) zacieśnili więzy z Frankonią i znaleźli w niej oparcie, gdy nie mogli liczyć dla Rzymuna opiekę cesarza. Ich kościelną więź z Konstantynopolem osłabiło przyjęcie przez jego biskupa tytułu patriarchy powszechnego.

Podobne prace

Do góry