Ocena brak

OCKHAM (ok. 1300 – 1349 / 50)

Autor /Emil12345 Dodano /21.04.2011

  • urodził się w hrabstwie Surrey (pobliże Londynu), studiował i następnie wykładał w Oksfordzie, posądzony o herezję był więziony, uciekł i chroniony przez cesarza (walczącego z papiestwem) napisał w Monachium większość swoich dzieł, zmarł pogodziwszy się z Kościołem, pisał traktaty filozoficzne i polityczne; pisma: komentarze do Sentencyj Lombarda, Fizyki Arystotelesa, sumy i inne

POGLĄDY FILOZOFICZNE

Przekonania:

  • metafizyczne Ockhama: indywidualizm (wszelki byt jest jednostkowy i konkretny, innego nie ma), woluntaryzm (własności bytu są zależne od woli bożej, wola boża jest wszechmocna)

  • epistemologiczne Ockhama: ekonomia myślenia (należy nie mnożyć niepotrzebnie bytów i nie szukać ich „na siłę”, jeśli nie jest to konieczne do wyjaśnienia zjawisk)

Cechy filozofii:

  • antysystematyzm (w scholastyce – systematyzm: dążono do zebranie wiedzy w jeden system) – zamiast budować system, Ockham krytykował -> krytycyzm, zadania epistemologiczne na pierwszym planie

  • antydogmatyzm (w scholastyce – dogmatyzm: zakładano istnienie prawd, będących niezawodną podstawą wiedzy) – podczas krytyki Ockham doszedł do wniosku, iż przyjmowane dotychczas podstawy wiedzy nie są niezawodne -> sceptycyzm (w stosunku do wiedzy), fideizm (wiara zamiast wiedzy)

  • antyracjonalizm (w scholastyce – racjonalizm: zakładano, iż wiedzę zdobywa rozum) – jeśli dotychczasowe podstawy, ustalone głównie na bazie rozumowania, nie są niezawodne, to podstawą wiedzy nie może być rozum, lecz bezpośrednia intuicja -> intuicjonizm

  • antyrealizm (w scholastyce – realizm: zakładano, ze pojęciom ogólnym odpowiada byt ogólny) – zdaniem Ockhama ogólne pojęcia rozumu to wytwór myśli i mowy, nie odpowiada im ogólny byt -> nominalizm i psychologiczny konceptualizm

SCEPTYCYZM – KRYTYKA TWIERDZEŃ NAUKOWYCH I MOŻLIWOŚCI POZNANIA

  • teologia nie jest nauką, gdyż jej tezy nie są i nie mogą być rozumowo dowiedzione i nie są przedmiotem wiedzy (nie można dowieść ani własności Boga (np. jedności - można pomyśleć bezsprzecznie, że istnieje wiele światów; nieskończoności – istota doskonała nie musi być nieskończona), ani jego istnienia (niemożliwy jest dowód apriori - istnienie można stwierdzić tylko przez bezpośrednią intuicję, nigdy przez samo rozumowanie; niepewny jest dowód aposteriori (zakłada zasadę przyczynowości i przyjmuje, że pierwszą przyczyną łańcucha przyczyn jest Bóg)) -> przyjęcie tez teologicznych to kwestia objawienia i wiary, między wiedzą i wiarą jest rozdział - fideizm (w teologii wiara zamiast wiedzy)

poprzednicy negowali możliwość dowodzenia tez teologicznych (Wilhelm z Ware – nie można dowieść jedności Boga; Szkot – nie można dowieść wszechmocy i wszechobecności Boga itp., Jan z Poliaco – nie można dowieść, że Bóg jest stwórcą świata itp.), ale dopiero Ockham zanegował dowodliwość wszystkich tez teologicznych

  • w psychologii racjonalnej naczelne twierdzenia pozbawione są dowodu (nie można wykazać ani rozumem, ani doświadczeniem, że dusza myśląca jest niematerialna, niezniszczalna, że jest formą ciała, że człowiek posiada duszę) -> twierdzenia psychologiczne są przedmiotem wiary i objawienia, a nie wiedzy i rozumu/ doświadczenia

  • w etyce naczelne twierdzenia pozbawione są dowodu (nie ma dowodów racjonalnych, by wola boża była jedyną racją dobra moralnego, ponadto żadne prawa obiektywne nie mogą ograniczać wszechmocy bożej i wraz ze zmianą woli bożej co innego mogłoby być dobre) -> twierdzenia etyczne są również przedmiotem wiary i objawienia, a nie wiedzy i rozumu/ doświadczenia

  • ani rozum, ani zmysły, ani nawet intuicja nie dostarczają nam wiedzy pewnej – gdyby Bóg chciał, mógłby wywołać intuicję przedmiotu, którego nie ma

źródła sceptycyzmu: krytycyzm (tradycyjna nauka o Bogu nie spełniała wymagań stawianych wiedzy – można było dowodzić prawdziwości twierdzeń przyjętych, jak i przeciwnych), religia (przekonanie o nieograniczonej mocy i wolności Bożej – to, co wydaje nam się konieczne, wcale nie jest konieczne, gdyby Bóg chciał, wszystko mogłoby być inne – dlatego i teologia, i psychologia, i etyka, nie mogą dowieść prawd objawionych na drodze racjonalnej)

PSYCHOLOGIZM – KRYTYKA REALIZMU POJĘCIOWEGO I TEORIA UNIWERSALIÓW

4 działy: teoria pojęć (uniwersaliów psychicznych), teoria nazw (uniwersaliów językowych), teoria znaków i znaczeń, teoria oznaczania czyli zastępowania przedmiotów przez znaki

znak i jego znaczenie -> termin; logika – rozważanie terminów (terministyczna”); spór – czy terminy mogą zastępować ogóły, nie tylko byty jednostkowe

założenie: tylko to, co jednostkowe i konkretne, może istnieć realnie, rzeczy istniejące nie są ogólne -> nominalizm

  • nie ma realnych powszechników, czyli realnych, fizycznych przedmiotów pojęć ogólnych, gdyż:

  1. jest to teoretycznie niemożliwe – w wersji skrajnej (platońskiej – pojęcia ogólne istnieją poza rzeczami, jako idee) i w wersji umiarkowanej (arystotelesowskiej – pojęcia ogólne istnieją w rzeczach, jako formy) pojęcia ogólne muszą być rozumiane jako pewien rodzaj przedmiotów jednostkowych, a takimi z definicji nie są; jeśli są zaś tylko czymś wyabstrahowanym przez umysł, to nie istnieją realnie, jedynie w umyśle (umysł może stworzyć pojęcia, ale nic istniejącego realnie)

  2. ich istnienie nie jest potrzebne, gdyż nie trzeba odwoływać się do pojęć ogólnych, by nasza wiedza była wytłumaczalna, a jeśli wystarczają wyjaśnienia proste, nie należy odwoływać się do złożonych

  • pojęcia ogólne wyłącznie myślowe, psychiczne (wyabstrahowane przez umysł), ich byt jest subiektywny (zależny od podmiotu) -> konceptualizm psychologiczny

inne koncepcje:

przedmiot: realny (istniejący poza umysłem) lub intencjonalny (przedmiotowy, obiektywny – istnieje tylko dlatego, że jest przedmiotem myśli)

przedmiot psychiczny/ podmiotowy/ subiektywny -> istnieje tylko dlatego, że jest ujmowany przez aktu umysłu/ myśl (podłoże, podmiot), i istnieje tylko w umyśle

  • wg szkoły paryskiej pojęcia ogólne mają byt tylko obiektywny, intencjonalny (a nie realny w umyśle) -> konceptualizm logiczny

  • wg Ockhama pojęcia ogólne mają byt tylko subiektywny, w umyśle, natomiast byty intencjonalne nie są w ogóle bytami (istnieją albo byty realne, fizyczne, albo psychiczne, innych nie ma, bo nie są potrzebne)-> konceptualizm psychologiczny

  • obok pojęć ogólnych (które się w umyśle), czyli uniwersaliów „naturalnych”, istnieją też uniwersalia wytworzone przez ludzi - wyrazy mowy (np. rodzaje, gatunku), których rola to oznaczać i zastępować przedmioty (to nie stany umysłu, ale wytwory mowy), nie są one potrzebne

INTUICJONIZM – KRYTYKA POZNANIA

  • istnieją tylko konkretne i jednostkowe byty, myśl abstrakcyjna nie może dokładnie poznać takiego bytu (jest ogólna), konieczne jest poznanie bezpośrednie – intuicyjne, eksperymentalne (ujmuje się w nim przedmiot obecny, jego realne istnienie), niemożliwe jest poznanie realnych bytów samym umysłem

    • szkoła paryskaintuicyjnie poznajemy tylko zjawiska, które są równie nierealne (tzn. nieistniejące fizycznie) jak przedmioty intencjonalne pojęć (stoją między umysłem a światem realnym), a świadczy o tym fakt, iż często podlegamy złudzeniom -> fenomenalizm

    • Ockham – zjawiska i przedmioty intencjonalne pojęć to fikcja filozoficzna, rzeczywiście (realnie) istnieją tylko umysł i realne rzeczy, nie ma nic pomiędzy nimi, intuicyjnie poznajemy konkretne jednostkowe rzeczy -> stosunek umysłu do rzeczy jest bezpośredni

  • w poznaniu intuicyjnym poznajemy bezpośrednio konkretne, jednostkowe rzeczy, ale nie poznajemy w sposób niezawodny, gdyż intuicja może być przyrodzona lub nadprzyrodzona (ingerencja boża – Bóg może wywołać w nas intuicję rzeczy nieistniejącej)

  • tylko intuicja rzeczy czysto umysłowych (woli, myśli, uczuć) jest pewniejsza i bardziej oczywista od innych intuicji

  • intuicja jest tylko punktem wyjścia wiedzy, po niej musi nastąpić opracowanie abstrakcyjne (intuicja zależy od przypadkowych doświadczeń, poznanie przypadkowe nie może być wiedzą)

w tym punkcie Ockham był zgodny z racjonalistyczną teorią scholastyki

NOWE IDEE W KOSMOLOGII I FIZYCE – KRYTYKA ARYSTOTELESA

  • świat niekoniecznie jest skończony i tylko jeden, ruch niekoniecznie wynika z dążenia ciała do zajęcia określonego miejsca we wszechświecie (zapowiedź prawa bezwładności, ruch może być jedyną przyczyną zmiany położenia ciała)

Do góry