Ocena brak

OBYWATELSTWO W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM, EUROPEJSKIM I POLSKIM (pojęcie, główne zasady)

Autor /Donald Dodano /23.11.2011

Obywatelstwo – trwały węzeł prawny łączący osobę fizyczną z jakimś państwem, podmiotem prawa międzynarodowego. Inne określenia, bardziej przebrzmiałe: „poddaństwo”, „poddany”. Określenia te funkcjonują w przypadku gdy, np. mieszkańcy państw członkowskich Brytyjskiej Wspólnoty Narodów posiadają własne obywatelstwo, ale równocześnie są „poddanymi” brytyjskimi (wskazanie na więź ze Wspólnotą i pewne przywileje).Dla osób prawnych, statków morskich i powietrznych używamy raczej terminu „przynależność państwowa” niż obywatelstwo, ponieważ takie instytucje jak nadanie obywatelstwa, naturalizacja czy pozbawienie obywatelstwa nie mają zastosowania w odniesieniu do osób prawnych.

1. OBYWATELSTWO W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM

Znaczenie obywatelstwaObywatelstwo stanowi podstawę, na której opiera się ogół praw i obowiązków jednostki wobec państwa. Powoduje ono szereg doniosłych konsekwencji na płaszczyźnie międzynarodowej: państwo, z którym jednostka pozostaje w trwałym związku prawnym, sprawuje nad nią opiekę dyplomatyczną i konsularną (niekiedy ponosi też odpowiedzialność za jej działanie), państwo zobowiązane jest przyjmować na swe terytorium własnych obywateli. Jednostkę, poprzez obywatelstwo, zobowiązuje odbycie służby wojskowej wobec swego państwa (państwo może wtedy wezwać do powrotu obywatela przebywającego za granicą).

Obywatelstwo daje państwu podstawę do wykonania swej jurysdykcji także poza granicami kraju, na terytorium nie podlegającym niczyjej suwerenności, lub na terytorium innego podmiotu, za jego zgodą. Ustalenie obywatelstwa ma znaczenie dla cudzoziemca, który może korzystać z większych lub mniejszych praw, a w przypadku wojny, może być internowany. Sprawy obywatelstwa należą do wyłącznej kompetencji państwa: ono decyduje komu przysługuje, jak można je uzyskać bądź utracić .Ustawodawstwo to musi być jednak zgodne z konwencjami międzynarodowymi, zwyczajem i zasadami prawa, powszechnie uznanymi w tym przedmiocie: np. konwencja haska z 1930r. Sposoby nabycia obywatelstwa:

I. wskutek urodzenia (nabycie pierwotne)

Na zasadzie „prawa krwi”Ius sanguinis – obywatelstwo jednostki określa się na podstawie obywatelstwa rodziców (Austria, Finlandia, Hiszpania, Norwegia, Włochy), niekiedy podkreśla się dominującą rolę mężczyzny

Na zasadzie „prawa ziemi”Ius soli – obywatelstwo nabywa się wedle miejsca urodzenia, nie zależy od obywatelstwa rodziców (Ameryka Południowa)

Coraz częściej stosuje się obie zasady łącznie.

II przez naturalizację (nabycie pochodne)

Naturalizacja, czyli nadanie, następuje gdy obywatelstwo uzyskuje osoba, nie mająca żadnego lub mająca obywatelstwo innego kraju. Sposoby nadania obywatelstwa:

  • na prośbę zainteresowanego do odpowiedniego organu państwa Najczęstsze warunki naturalizacji: wymóg zamieszkiwania na terytorium danego państwa przez określony czas: 5, 7 lub 10 lat, znajomość języka, dobre obyczaje, dobra reputacja, posiadanie środków utrzymania, cenzus zamieszkania...

  • poprzez zamążpójście Zasada „obywatelstwo żony określane jest przez obywatelstwo męża” została już odrzucona w ustawodawstwie wielu krajów. Przewidują one natomiast uproszczony tryb naturalizacji dla cudzoziemek. Umowa z 20 lutego 1957r. mówi, że małżeństwo samo przez się nie ma wpływu na obywatelstwo małżonka. Ratyfikowała ją również Polska w 1959r.

  • poprzez adopcję.Z reguły adoptowany uzyskuje obywatelstwo adoptującego.

III przez reintegrację (nabycie pochodne)

Reintegracja, czyli odzyskanie obywatelstwa poprzedniego, jest rzadszym sposobem. Stosuje się wtedy zwykle uproszczony tryb naturalizacji, rezygnując np. z wymogu zamieszkiwania przez określony czas na terytorium danego państwa. Organem właściwym w sprawach obywatelstwa może być: głowa państwa, parlament, rząd, niektórzy członkowie rządu: minister sprawiedliwości, min. spraw wewnętrznych, organy sądowe lub prokurator generalny.

Obywatelstwo a zmiany terytorialneJednoznacznie nie uregulowane w prawie międzynarodowym. Zwykle rozstrzygana w umowach międzynarodowych, które dają prawo opcji wyboru między uzyskaniem nowego obywatelstwa a utrzymaniem poprzedniego. Optowanie na rzecz poprzedniego obywatelstwa jest często związane z repatriacją. Przeważnie mieszkańcy nabywają automatycznie obywatelstwo państwa, które rozciąga swe zwierzchnictwo nad przekazanym terytorium (zbiorowa naturalizacja). Zmiany terytorialne nie powodują nabycia albo utraty obywatelstwa przez cudzoziemców.

Utrata obywatelstwa

- przez nabycie obcego obywatelstwa- zwolnienie z dotychczasowego na prośbę zainteresowanego- zamążpójście- wstąpienie do służby wojskowej lub państwowej obcego kraju- odmowę spełnienia obowiązku służby wojskowej- pozbawienie

Warunki utraty obywatelstwa określa państwo. Powinny być one jednak zgodne z normami prawa międzynarodowego. Niemożliwe jest pozbawienie obywatelstwa np. ze względów rasowych, religijnych, narodowościowych czy z uwagi na poglądy.

Podwójne lub wielorakie obywatelstwo Jednostka fizyczna powinna mieć tylko jedno obywatelstwo. Zdarza się jednak inaczej, np. gdy dziecko urodzi się na terytorium państw uznającego zasadę "prawa ziemi" (Brazylia) z rodziców będących obywatelami państwa uznającego zasadę "prawa krwi" (Norwegia) dziecko będzie mieć obywatelstwo norweskie i brazylijskie. Podwójne obywatelstwo można też uzyskać przez zamążpójście, gdy wedle prawa ojczystego kobieta zachowuje swe dotychczasowe obywatelstwo, a wedle prawa męża uzyskuje automatycznie obywatelstwo jego kraju. Często obywatelstwo podwójne powstaje przy przysposobieniu, rozwiązaniu małżeństwa, naturalizacji czy na tle konfliktu ustawodawstw o obywatelstwie. Problemy związane z osobami mającymi podwójne obywatelstwo dotyczą prawa sprawowania opieki dyplomatycznej, służby wojskowej i innych.

2. OBYWATELSTWO W PRAWIE EUROPEJSKIM

Traktaty o Unii Europejskiej, z Maastricht i Amsterdamu przyznają wszystkim obywatelom państw członkowskich obywatelstwo europejskie, unijne. Obywatele europejscy mają prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terenie wszystkich państw członkowskich, posiadają czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach samorządowych i komunalnych oraz w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Ponadto podlegają ochronie dyplomatycznej i konsularnej ze strony państw członkowskich – co ma szczególne znaczenie dla obywateli mniejszych państw członkowskich z mniejszą liczbą placówek zagranicznych i mają prawo do zwracania się z petycjami do Parlamentu Europejskiego i zażaleniami do ombudsmana. Mogą kierować pisma i zapytania w swoim ojczystym języku do wszystkich organów i instytucji wspólnotowych i ma wtedy prawo otrzymać odpowiedź w tym samym języku, o ile jest on jednym z oficjalnych języków UE. Przysługuje im poza tym wiele innych przywilejów, np. możliwość poszukiwania pracy w państwach unijnych, starania się o mieszkanie i stały pobyt często wraz z rodziną.

3. OBYWATELSTWO W PRAWIE POLSKIM

W Polsce sprawy obywatelstwa regulowała ustawa z 20 stycznia 1920r. 8 stycznia 1951r. przyjęta została nowa ustawa o obywatelstwie polskim, która uwzględniając gruntowne przeobrażenia kraju, odrzuciła zasady tkwiące w dawnym ustawodawstwie, które nie harmonizowały z nową strukturą społeczno – polityczną, i uwzględniła sprawy związane z fluktuacją ludności, będącą konsekwencją wojny i jej skutków oraz wynikającą z zawartych przez Polskę umów międzynarodowych. Obecnie obowiązuje ustawa z 15 lutego 1962r., wielokrotnie nowelizowana. Według ustawy z roku 1962 polskie obywatelstwo nabywa się:

  1. Przez urodzenie, na podstawie „prawa krwi”, gdy oboje rodzice posiadają obywatelstwo polskie, a drugie jest nieznane, bądź nieokreślone jest jego obywatelstwo, lub jest bezpaństwowcem (art. 4 pkt 1 i 2)

  2. Przez urodzenie lub znalezienie na terytorium RP („prawo ziemi”), gdy oboje rodzice są nieznani bądź nie określone jest ich obywatelstwo lub są bezpaństwowcami (art. 5)

  3. Przez opcję (wybór) rodziców, z których jedno nie posiada obywatelstwa polskiego. Zgodne oświadczenie rodziców w okresie 3 m-cy od daty urodzenia dziecka przed właściwym organem polskim decyduje o wyborze dla dziecka obywatelstwa państwa obcego, które posiada jedno z rodziców. Brak takiego oświadczenia czyni z dziecka obywatela polskiego (art. 6 pkt. 1 i 2)

  4. Przez opcję (wybór) dziecka z mieszanego małżeństwa, które nabyło obywatelstwo obcego państwa zgodnie z wyborem rodziców w trybie wyżej przytoczonym. Ma ono prawo po ukończeniu 16 lat, a przed upływem pół roku od dnia osiągnięcia pełnoletniości, ze swej strony dokonać wyboru obywatelstwa polskiego przez proste złożenie oświadczenia przed właściwym organem i wydanie przez organ ten decyzji o przyjęciu oświadczenia (art. 6 pkt. 3)

  5. Przez naturalizację cudzoziemca na jego prośbę w trybie artykułu 8. Warunkiem jest pięcioletni cenzus zamieszkania oraz złożenie dowodu utraty lub zwolnienia z obywatelstwa obcego. Organ, który orzeka o nadaniu obywatelstwa, może w uzasadnionych wypadkach zwolnić petenta od obu tych warunków. Istnieje poza tym uproszczony tryb naturalizacji cudzoziemek, które wyszły za mąż za obywatela polskiego (art. 10)

  6. Przez repatriację osób narodowości lub pochodzenia polskiego. Nabywają one obywatelstwo RP z mocy prawa, jeśli przybywają do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe, uzyskując na to zezwolenie właściwego organu polskiego (art. 12)

  7. Przez reintegrację (odzyskanie) obywatelstwa przez kobiety, które w swoim czasie utraciły obywatelstwo polskie przez nabycie obcego wskutek zawarcia małżeństwa lub w związku z nim - i obecnie, po ustaniu bądź po unieważnieniu tego małżeństwa, odzyskują obywatelstwo w trybie uproszczonym przez złożenie oświadczenia przed odpowiednim organem polskim (art. 11)

  8. Przez uznanie za obywatela polskiego osoby o nieokreślonym obywatelstwie lub bezpaństwowca (art. 9). Wymagane jest tu podanie zainteresowanej osoby, pięcioletni okres zamieszkania w kraju, który nie może ulec w żadnym wypadku redukcji.

Podobne prace

Do góry