Ocena brak

Obyczaje szlacheckie itp.

Autor /gagatek Dodano /09.02.2011

Obyczaje szlacheckie itp.

Materiał literacki:

Scenki obyczajowe: zbieranie dziesięciny przez księdza, który „co tłustszej kopy maca", odpust - „Jeden potrząsa kobiałka, / Drugi bębnem a piszczałką ", panuje ogólny rozgardiasz, zamęt. Poeta opisuje tu obyczaje związane z pogańskim jeszcze świętem sobótki, potem wigilią św. Jana, najkrótszą nocą w roku. Są to tańce i śpiewy przy ognisku. Każda z 12 panien śpiewa pochwałę wsi i życia ziemiańskiego w konwencji sielankowej.

Fragment zatytułowany Komendy (zaloty) jest barwną i ciekawą opowieścią o tym, jak Pasek szukał żony, jak przyjechał do wybranki z muzyką, wódką i wreszcie jak w kwiecistej, barokowej mowie się oświadczył. Obyczaje sarmackie: gościnność połączona z pijaństwem, świętowanie imienin, traktowanie wódki jako lekarstwa na różne dolegliwości, leczenie kaca trunkiem, pijackie kłótnie i bijatyki. Obyczaje związane z zawarciem małżeństwa: intercyza, powitanie panny młodej chlebem i solą. Poeta wykorzystał w dramacie motyw Dziadów - ludowego obrzędu kultywowanego na Litwie i Białorusi. Zebrani w kaplicy przed północą wzywają dusze zmarłych przodków, częstują je ziarnem, napojami, ofiarowują modlitwę i wysłuchują rad. Obrzęd prowadzi Guślarz, zebrani tworzą Chór, powtarzający zaklęcia i modlitwy. W noc Dziadów toczy się też akcja IV cz. utworu, scenę obrzędu mamy też w cz. III dramatu w sc. IX (jest to łącznik pomiędzy częściami, świadczy o roli tradycji i obrzędów ludowych w przetrwaniu kultury narodu, którego byt jest zagrożony). Zgodnie z poetyką epopei w utworze jest wiele opisów przyrody i obyczajów szlacheckich (szlachta - najważniejsza warstwa narodu w okresie staropolskim). Mickiewicz opisuje bardzo dokładnie dworek w Soplicowie z charakterystycznym podjazdem, otwartą bramą, stodołami, brogami itp. Szczegółowo przedstawia stroje szlacheckie (Sędzia ubiera się w kontusz i nakłada „pas słu-cki, pas lity'\ dokładnie też poznajemy jak ubrała się Zosia na powitanie generałów). Wiele miejsca w utworze zajmują opisy uczt, od śniadania przed polowaniem, poprzez wieczorną ucztę w zamku, aż po przyjęcie urządzone dla generałów. Poeta drobiazgowo opisuje staropolskie potrawy: obyczaj parzenia kawy w domu litewskim, polewkę piwną, chłodnik litewski, bigos myśliwski, a także ceremonialne zasiadanie przy stole, rozmowy, zachowanie wobec dam. Osobne miejsce zajmuje w ks. XII opis serwisu z figurkami, przedstawiającymi obyczaje sejmikowe. W ten sposób wprowadził poeta obyczajowość, związaną z polską tradycją parlamentarną. Zaprezentował ją także w scenie narady w Dobrzynie. Z rozrywek Mickiewicz opisuje różne rodzaje polowań, grzybobranie, tańce na dziedzińcu, zwłaszcza poloneza. Z innych obyczajów warto zwrócić uwagę na typowo polski zwyczaj zajazdu. Mickiewicz prezentuje także urzędy w dawnej Polsce: np. Wojskiego, podkomorzego.

Powieść ma także cechy epopei, a więc jest w niej wiele opisów przyrody i obyczajów. Są to tradycje ludowo-szlacheckie. Bo-hatyrowicze to przecież zubożała szlachta. Na pierwszych stronach powieści czytamy o tym, jak Janek Bohatyrowicz wiezie gromadę dziewcząt do kościoła, a powożąc śpiewa. Janek i inni przedstawi-ciele rodziny często śpiewają, np. przy pracy. Janek zaczyna przyśpiewkę, odpowiada mu Jadwisia, toczą swoisty dialog. Chętnie śpiewa też matka Janka. W powieści jest także opis wesela Elżuni Bohatyrowiczówny z przyśpiewkami, oczepinami oraz zaręczyny Jana i Justyny nad brzegiem Niemna.

W powieści historycznej, której akcja toczy się w XVII w., muszą występować opisy życia w tych czasach, które składają się na tło powieściowych wydarzeń. Przede wszystkim poznajemy uzbrojenie oraz obyczaje wojenne szlachty polskiej. Ale na kartach powieści możemy też znaleźć informacje o tym, jak wyglądał dwór szlachecki, a jak magnacki pałac, jak się ubierano, co jedzono, jak się bawiono. Szczególne miejsce w powieści zajmuje uczta u Radziwiłła, pojedynek Wotodyjowskiego z Kmicicem, porwanie Bogusława, przybycie księcia Babinicza do króla - są to sceny bogate w szczegóły obyczajowe.

Epopeja chłopska pełna jest opisów obyczajów ludowych, związanych z codzienną pracą i świętami. Są to: darcie pierza, kiszenie kapusty, wykopki, żniwa. Ze świąt najbogatszą oprawę obyczajową ma Boże Narodzenie: wyczekiwanie pierwszej gwiazdki, potrawy wigilijne, karmienie bydła opłatkiem, oczekiwanie, że bydlątka przemówią, wspólne pójście na pasterkę; w Wielkanoc -malowanie pisanek, święcone, obdarowywanie się pisankami. Centralną sceną powieści Jest wesele Boryny, opisane bardzo dokładnie, z całym ceremoniałem: od zaręczyn - „zrękowin", spisania umowy majątkowej, trwającego trzy dni wesela, aż do przenosin do domu pana młodego. Reymont szczegółowo opisuje stroje, obrzędy, przyśpiewki, tańce.

 

Do góry