Ocena brak

O NAUCE, METODZIE I JĘZYKU - O nauce i teorii

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

Pogląd na „teorię” zależy od tego, jak rozumie się „naukę”, dlatego rozważania metodologiczne nad teoriami odnoszącymi się do zjawisk politycznych należy poprzedzić refleksją nad tym, czym jest nauka, a dokładniej – naukowa wiedza o polityce.

Zdefiniowanie terminu „nauka” jest trudne (1. wielość stanowisk; 2. aksjologiczny kontekst sporów o to, czym jest „nauka”, wybory wartościujące; 3. „nauka” obejmuje wysoce skomplikowany, zmienny w czasie zespół zjawisk).

Kontekst etymologiczny: ang. science pochodzi od łac. scire = „wiedzieć”. Ludzkie wysiłki, by zdobyć informację pozwalającą zrozumieć swoje otoczenie i siebie samych, podejmowane były i są na wiele różnych sposobów, które różnią się głównie pod względem formy, w jakiej uwiarygodniają dostarczaną przez siebie wiedzę (różnego rodzaju zachowania epistemiczne):

  1. odwoływanie się do „autorytetu” – zdolność generowania wiedzy przypisywana jest różnym społecznym, religijnym, politycznym, szanowanym osobistościom, nawet w dziedzinach, w których nie są ekspertami,

  2. odwoływanie się do „wiary” – wiedza godna zaufania odnajdywana jest w różnego rodzaju systemach religijnych, wyroczniach czy mediach,

  3. odwoływanie się do „rozumu” (model „racjonalny”) – przekonanie o możliwości zdobycia wiedzy przez proste odwołanie się do rozumu, gdyż wiedza jest niezależna od ludzkiego doświadczenia.

  4. podejście naukowe również pozwala człowiekowi „wiedzieć”, ale jest szczególnym podejściem, gdyż musi odpowiadać pewnym ustalonym społecznie normom (niezbyt wyraźnie skodyfikowanym), które określają:

  • jak należy prowadzić badania, by uznać je za naukowe (zasady dotyczące metod zdobywania i uzasadniania wiedzy)

  • jakie cechy powinien posiadać język, za pomocą którego informacja uzyskana w badaniu powinna być komunikowana (zasady dotyczące form językowego ujęcia wiedzy)

gdy terminem „nauka” oznaczamy pewien wyodrębniony zbiór wiedzy, to dotyczy on tylko wiedzy, która została osiągnięta za pomocą naukowej metodologii.

Metodologiczny punkt widzenia ujawnia: 1) aspekt czynnościowy nauki - pozwala postrzegać naukę jako zbiór wyróżnionych działań składający się na proces badawczy; 2) iż nauka jako metoda nieustannie się zmienia, system reguł i procedur obowiązujący w badaniach jest poddawany nieustannej analizie i ciągłemu ulepszaniu, by był coraz doskonalszy i zwiększał nadzieję na uzyskanie wiedzy możliwie prawdziwej (te zasady nie są uniwersalne, zmieniają się zależnie od czasu, miejsca, kulturowej odmienności społeczeństwa).

Owa zmienność metody, zasad czy reguł badania czyni z nauki zjawisko społeczne, kulturowe, będące kreacją kolektywną, społecznie zorganizowaną, osadzoną nie na wyizolowanych sądach jednostkowych, ale na wspólnych ustaleniach dokonywanych w sytuacjach społecznych, zgodnie z przyjętymi zwyczajami i wartościami oraz w powiązaniu z akceptowanymi, wspólnotowymi celami. Jednak metoda nie ma zastępować rozumu, lecz należy dostrzegać w samym rozumowaniu wysoce skonwencjonalizowaną aktywność, której formy mogą ulec zmianie. Dzięki temu łatwiej dopuścić odwoływalny charakter wiedzy osiąganej dzięki stosowaniu metody naukowej + możliwość funkcjonowania wielu wersji wiedzy.

  • Terminnauka” ma – szczególnie w odniesieniu do nauk społecznych – znaczenie bardziej metodologiczne niż poznawcze: należy go używać do oznaczenia całokształtu wiedzy wypracowanej za pomocą – akceptowanej przez znaczącą większość badaczy - metodologii naukowej, której model w pewnym stopniu uzależniony jest od najogólniejszych poglądów składających się na przyjmowany w danym czasie obraz świata. Te okoliczności czynią z „nauki” szczególną część kultury, należy ją traktować jako społecznie zorganizowaną, wyróżnioną formę działalności badawczej wraz z wyróżnionymi w systemie symboli rezultatami owej działalności. Przy czym zarówno forma tej działalności jak i forma prezentacji jej rezultatów bierze początek z określonej konwencji nauki, której ustalenie nie należy już do samej nauki, lecz jest problemem filozoficznym.

Zajmowanie się nauką wymaga (obok świadomości metodologicznej) także jasności w kwestii ogólnofilozoficznych założeń, których się nie dowodzi, a które składają się na pewien warunek wstępny, konieczny do powodzenia działalności naukowej.

O tym, co nauka ma badać, w jakim celu i jakimi metodami decydują założenia filozoficzne, dzięki którym nauka jest w ogóle możliwa.

Za przyjętymi modelami metodologicznymi kryją się odmienne poglądy dotyczące A. przedmiotu badania; B. metod badania; C. celu orientującego i uzasadniającego wysiłki badawcze; D. uznawanych wartości uwikłanych w proces badawczy.

Dyskusje w obrębie filozofii nauki stanowią dla nauk realnych fundamentalny zbiór idei, kształtując opinię badaczy na:

  • naukę w ogóle,

  • style metodologiczne jej uprawiania,

  • wartość poznawczą wiedzy uzyskiwanej w badaniu naukowym,

  • kwestię, czy można (a jeżeli tak, to w jakim sensie) przyznawać wiedzy naukowej logiczną wartość prawdy bądź fałszu,

  • kwestię wartości teorii w nauce,

  • kwestię wyboru strategii konstruowania teorii naukowej, jej „pożądanej” formy oraz „odpowiedniego” uzasadnienia.

Podobne prace

Do góry