Ocena brak

O NAUCE, METODZIE I JĘZYKU - O języku

Autor /Mirek Dodano /15.06.2011

O tym, czy coś jest naukowe czy nie decydują 2 ważne elementy: metoda + język.

Każdy system wiedzy wymaga precyzyjnych pojęć, sądów i wnioskowania. Ostatecznym „produktem” badania naukowego jest wiedza zwerbalizowana (można rozważać tylko to, co da się opisać w języku).

Kompetencja językowa człowieka (zdolność do posługiwania się systemami symboli) towarzyszy niezbywalnie każdemu zachowaniu o charakterze poznawczym. Aby uczynić przedmiotem badania jakikolwiek stan rzeczy, należy wcześniej podjąć decyzję, co do wyboru aparatu pojęciowego, za pomocą którego obiekt będzie opisywany [czyli po ludzku – nazwać go;> ]. Opis staje się językowym odpowiednikiem badanego przedmiotu, zapisem „danych” naszego doświadczenia, stanowi coś w rodzaju „przekładu” zmysłowej informacji o obiektach świata zew. na język nauki.

Problem w tym, że nie potrafimy skonstruować takiej wersji języka, w której - niezależnie od tego, kto zdania wypowiada oraz niezależnie od sytuacji, w której zostały one sformułowane – zdania byłyby stabilne pod względem prawdy i fałszu, gdyż wszystkie nasze obserwacje są obciążone założeniami teoretycznymi. Poznawana przez nas rzeczywistość to wynik projekcji na „rzeczywistość samą w sobie” naszej ludzkiej siatki pojęciowej i związaną z nią języka – sam język wpływa na to, co obieramy za przedmiot badania (identyfikując zjawiska, pozwala je dostrzec) i w jaki sposób go widzimy oraz opisujemy.

  • Aspektowość cechą niezbywalną każdego badania naukowego. Wyróżniamy 2 wersje aspektu:

1.aspekt w sensie podmiotowym – nasze doświadczenie zmysłowe okazuje się złożoną reakcją, w którą badacz wnosi całe swoje wyposażenie biologiczne (cechy osobnicze, gatunkowe) i kulturowe (społeczne uwarunkowania, przekonania, systemy wartości, nawyki interpersonalne, odruchy, spostrzegawczość, itp.) a przede wszystkim język. Ponieważ nie istnieje język „czystej” percepcji, zdania wyrażające obserwacje nie mogą neutralnie i obiektywnie opisywać tego, co dane. → Nigdy pojęcie nie jest tożsame ze zjawiskami, a tym samym pojęcie nie może stanowić podstawy do kategorycznego orzekania, co jest rzeczywistością. Wybór schematu pojęciowego dostarcza jednej z wielu możliwych perspektyw interpretacyjnych, który pozwala osiągnąć jedynie fragmentaryczną wiedzę o świecie społ. Uzyskana wiedza ma charakter cząstkowy. Aspekt prowadzi do zredukowania przedmiotu, pomijania innych jego cech.→ To co się poznaje jest w pewnym stopniu tworzone dopiero w procesie badania.

Własność konfiguratywna, wzorująca języka – każda jego forma stanowi odrębny system wzorów, przy pomocy których możliwa staje się analiza rzeczywistości, ale z którą nieuchronnie łączy się wyróżnianie pewnych, bądź ignorowanie innych typów relacji i zjawisk.

W naukach społecznych zdarza się, że wypowiedzi charakteryzujące wybrany aspekt rzeczywistości przemieszane są z sądami o rzeczywistości, co powoduje niebezpieczną deformację wiedzy o społeczeństwie (polityce) i nie jest wystarczającą podstawą dla sądów o całej realności społ. (prowadzi do absolutyzacji jednego jej aspektu).

2. aspekt w sensie przedmiotowym – wybór języka opisu przesądza akceptację określonego aspektu, w jakim zjawisko będzie badane. Źródła tego aspektu leżą w różnorodności świata, bogactwie i złożoności rzeczywistości – zwłaszcza społecznej, podlegającej ciągłej zmianie.

* Siłą sprawczą istnienia świata społ. są działający ludzie, którzy tylko częściowo mogą przewidzieć skutki swoich działań → rzeczywistość społ. nie jest czymś „danym”, gotowym (jak rzeczywistość przyrodnicza) ale podlega nieustannej zmianie, zarówno w czasie jak i w przestrzeni (rzeczy składające się na nią stają się, a nie są, a także mogły by być inne niż są).

Aspektowość jest uzasadniania przedmiotowo, ale dopiero podmiot w procesie badania doprowadza do jej ujawnienia. Odsłaniając i językowo ujmując jakiś fragment realności społ. badacz konstruuje swój przedmiot badania, w którym zostaje zawarty aspekt w obu znaczeniach.

Owa fragmentaryczność poznania uwarunkowana jest różnymi interesami, potrzebami, wartościami. → Wszelki sąd o doniosłości różnych aspektów można uznać za sąd wartościujący, dlatego pojęcia z racji swej wybiórczości są nacechowane wartościująco.

Język decyduje o tym, jak rozumiemy i czym wypełniamy naszą świadomość oraz sprawia, że nasza wiedza naukowa jest zawsze interpretacją świata; nie odzwierciedla ona pasywnie rzeczy takimi, jakimi są, ale aktywnie je kreuje.

Podobne prace

Do góry