Ocena brak

NURTY, KIERUNKI, SZKOŁY, STANOWISKA W FILOZOFII

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

Rozmaitość poglądów filozoficznych, punktów widzenia i teorii nie jest bynajmniej przy bliŜszym, rozumiejącym ujęciu czymś absurdalnym i poznawczo jałowym. Rozmaitość ta jest następstwem zarówno charakteru poruszanej problematyki, jak i właściwości i uwarunkowań ludzkiego poznawania. Rozwój filozofii nie jest sprawą gry indywidualnych lub zbiorowych gustów, doraźnych interesów czy rezultatem działania przypadkowych okoliczności. Uprawiający filozofię łączą się często w zespoły i współpracują, chociaŜby przez dyskusje i spory.

Pewne poglądy są podobne do siebie lub pod jakimś względem się uzupełniają i układają się w pewien ciąg rozwojowy. Dzieje filozofii nie są chaosem. Podstawową jednostką w społecznym i historycznym rozwoju filozofii była i jest - jak się wydaje - s z k o ł a . Pierwsze szkoły filozoficzne (przynajmniej w naszym kręgu kulturowym) powstały w staroŜytnej Grecji. Nie wiadomo, czy Tales załoŜył szkołę w Milecie, na pewno uczynili to Pitagoras i Parmenides w Wielkiej Grecji. A później przyszły liczne szkoły uczniów Sokratesa i ich następców, wśród nich przede wszystkim Akademia Platona, Likejon Arystotelesa, potem Stoa Zenona z Kition i „Ogród" Epikura (wszystkie cztery w Atenach). Oczywiście sama wspólność poglądów czy posiadanie uczniów nie stanowi jeszcze o zaistnieniu szkoły. W ścisłym sensie nie tworzyli szkoły sofiści greccy, nie utworzył jej teŜ Sokrates, znakomity nauczyciel wielu wielkich.

Ośrodkiem krystalizującym szkołę jest zazwyczaj osobowość i doktryna mistrza (bardzo rzadko - mistrzów), a takŜe jakieś przynajmniej minimum „formalizacji" związków między mistrzem a uczniami. Bywa tak, iŜ mistrz rzuca jedynie program, proponuje metodę, skupia pewną liczbę osób wokół jakiejś myśli czy tendencji, a rozwinięcia tego dokonują uczniowie (tak Chry-zyp u stoików). JeŜeli myśl mistrza jest zbyt oryginalna albo niejasna lub niejednoznacznie sformułowana, uczniowie i kontynuatorzy załoŜyciela szkoły poświęcają uwagę przede wszystkim jej interpretacji. MoŜe to doprowadzić do rozbicia czy rozgałęzienia szkoły lub nadania jej nowej orientacji. Rozwój szkoły zaleŜy od tego, czy mistrz sformułował doktrynę otwartą, niejako prowokującą do kontynuacji i uzupełnienia, czy poprzestał tylko na zarysowaniu programu i wyznaczeniu drogi jego realizacji, czy dał system tak wszechstronny, wykończony i zamknięty, iŜ uczniom pozostały jedynie zabiegi precyzacji lub popularyzacji doktryny mistrza.

W kazdym razie dla jednych szkoła to raczej program i metoda, ogólna koncepcja filozofii i filozofowania (tak ma  się sprawa, gdy mówimy o szkole lwowskiej czy lwowsko-warszawskiej K. Twardowskiego i o szkole fenomenologicznej E. Husserla), dla innych - to przede wszystkim określona doktryna, uporządkowany zbiór twierdzeń (tak na ogół pojmuje się np. szkołę tomistyczną lub szkołę marksistowską w filozofii). Do zalet uprawiania filozofii w ramach szkoły naleŜą: zespołowy charakter filozofowania, łatwość dyskusji, kontroli i kontynuacji ze względu na wspólną aparaturę pojęciową (nie trzeba wciąŜ od nowa się dogadywać), skoncentrowanie się na wybranych aspektach. Do niebezpieczeństw naleŜą: zamknięcie się we własnej terminologii, przywyknięcie do pewnych schematów analizy i wykładu, jednostronne przeakcentowanie wybranych punktów widzenia, komentowanie tekstów szkolnych i prowadzenie dyskusji nad nimi zamiast badania samych przedmiotów świeŜym niejako okiem i intelektem. Wydaje się jednak, Ŝe zalety co najmniej równowaŜą niebezpieczeństwa, które zresztą nie są nieuchronne. Niekiedy szkołę rozumie się szerzej jako zespół nauczających, działających wspólnie (w jakimś porozumieniu lub przy częściowej przynajmniej wspólnocie programu czy metod) w danym czasie i miejscu (w tym sensie mówi się o szkole lowańskiej lub o szkole lubelskiej).

Nurt filozoficzny to kategoria ogólniejsza od szkoły, charakteryzuje się podstawowymi koncepcjami dotyczącymi istoty bądź filozofii, bądź jej przed-miotu, a takŜe - wtórnie - typem aparatury pojęciowej (terminologii). W filozofii europejskiej wyróŜnić moŜna jako główne następujące nurty: platoński, arystotelesowski (perypatetycki), naturalistyczny (materialistyczny), krytyczny (sceptyczny) oraz irracjonalistyczny. Nurt perypatetycki pod wieloma względami zajmuje pozycję pośrednią między platonizmem a naturalizmem.

W nurcie platońskim moŜna wyróŜnić (pod)nurty neoplatoński i augustyński, w perypatetyckim - tomistyczny, suarezjański, awerroistyczny. Nie jest to kla-syfikacja, są (pod)nurty, które łączą w sobie elementy paru głównych nurtów; i tak zarówno bonawenturianizm, jak i szkotyzm moŜna zaliczyć do nurtu augu-styńskiego, jednak w szkotyzmie jest znacznie więcej elementów arystotele-sowskich niż w bonawenturianizmie, który teŜ nie jest ich pozbawiony. Do neoplatonizmu zaliczyć moŜna zarówno heglizm, jak i (jako jego, tzn. neoplato-nizmu, słabszą postać) teilhardyzm. Wielu za centralny nurt w filozofii  europej-skiej (i pochodnej od niej amerykańskiej) uwaŜa perypatetyzm (arystotelesowską filozofię „złotego środka", z pozycji której lepiej moŜna zrozumieć tak plato-nizm, jak i naturalizm niŜ z pozycji nurtów skrajnych) i obdarza go mianem „filozofii wieczystej" (łac. philosophia perennis); są jednak i tacy, według których ta nazwa przysługuje platonizmowi170. Nurt krytyczny - ześrodkowa-ny nie na tym, co istnieje, lecz na naszym poznaniu tego, co istnieje, zajmujący pozycję metateoretyczną wobec poprzednich - moŜna traktować bądź jako im przeciwstawny, bądź jako je uzupełniający.

Z innego punktu widzenia moŜna wyróŜnić nurty maksymalistyczne i nurty minimalistyczne albo nurt traktujący filozofię jako poznanie o charakterze nau-kowym (racjonalnym) i nurt traktujący filozofię jako  światopogląd, ideologię, narzędzie działania lub sposób Ŝycia. Niejako w poprzek powyŜej wymienionych nurtów przebiega nurt sokratejski, polegający na ześrodkowaniu się na antycznej i moralnej problematyce człowieka i jego pozycji w świecie (naleŜą tu: Sokrates, św. Augustyn, B. Pascal, J. H. Newman, egzystencjaliści). PosłuŜenie się pojęciem nurtu daje jedynie bardzo ogólny, uwzględniający tylko niektóre rysy wgląd w rozmaitość i pokrewieństwo kierunków i stanowisk filozoficznych.

K i e r u n e k to zbiór poglądów czy systemów podobnych lub zbliŜonych do  siebie treścią tez, tematyką lub stosowanymi metodami (stylem filozofowania),  ewentualnie powiązanych genetycznie. Stanowisko to twierdzenie lub zespół twierdzeń  na określony temat.

Podobne prace

Do góry