Ocena brak

Nowy Jork

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Nowy Jork, największe miasto USA, jest jedną z najciaśniej zabudowanych i najgęściej zaludnionych konurbacji na świecie. Wznoszące się wysoko nad linię horyzontu nowojorskie drapacze chmur są uważane za symbol Ameryki.
Nowy Jork leży na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, u wejścia do zato­ki Hudson River, na południowym krańcu stanu Nowy Jork. Miasto dzieli się na pięć głów­nych wielkich dzielnic - Manhattan, Bronx, Brooklyn, Queens i Staten Island.
Miasto jest położone głównie na wyspach, jedy­ną dzielnicą znajdującą się na stałym lądzie jest Bronx - od Manhattanu oddziela go jedynie wąski pas wody. Queens znajduje się w zachodniej czę­ści wyspy Long Island - oddzielone jest od Manhattanu i Bronxu przez East River. Brooklyn, również położony na Long Island, leży na połu­dniowy zachód od Queens. Richmond obejmuje Staten Island w zatoce Nowy Jork. Na wodach ota­czających największe wyspy znajduje się wiele mniejszych wysepek, z których najsłynniejsze to: Ellis Island, Governor's Island, Liberty Island (to na niej znajduje się Statua Wolności) oraz wyspy - City, Randall's, Riker's, Roosevelt i Ward's.
Manhattan jest otoczony wodą, od lądu na wschodzie oddziela go East River, od zachodu Hudson River - wbrew temu co sugerują angiel­skie nazwy, właściwie nie są rzekami, lecz jedy­nie wąskimi morskimi zatokami. Manhattan jest niemal w całości zabudowany, wyjątkiem jest słyn­ny Central Park (Park Centralny) i kilka znacznie mniejszych terenów zielonych. Ulice na Manhatta­nie ułożone są w charakterystyczny wzór tworząc swoistą kratkę - przecinają się niemal zawsze pod kątem prostym - ten zamysł architektoniczny wpro­wadzono w życie w 1811 roku. Z północy na połu­dnie ciągną się aleje (avenue), przecinają je ulice (street) przebiegające na linii wschód - zachód. Słynna Piąta Aleja dzieli Manhattan na część wschodnią (East Side) i zachodnią (West Side), Manhattan jest najgęściej zaludnioną dzielnicą Nowego Jorku, tam też znajduje się serce miasta z jego centrum kulturalnym i handlowym.
W pięciu dzielnicach Nowego Jorku, zajmują­cych powierzchnię około 831 km2, mieszka około 7 mln 322 tysięcy ludzi. Jako zespół miejski, obej­mujący również Long Island, południową część stanu Nowy Jork, północno-wschodnią część New Jersey i południowo-zachodnią część Connecticut - jest największym skupiskiem ludności na świe­cie - mieszka tam prawie 19 mln ludzi.

Nowy Jork jest niezwykle zróżnicowany pod względem etnicznym. Mieszka w nim ponad 2 mln amerykańskich Murzynów, jest to więc największe skupisko czarnej ludności w Ameryce. Większość Murzynów mieszka na Manhattanie, najwięcej w Harlemie, na północ od Central Parku i w nie­których rejonach Brooklynu. W Nowym Jorku mieszka więcej Żydów niż w Izraelu, a nazwy Mała Italia czy Chinatown mówią same za siebie - są to duże enklawy w Dolnym Manhattanie zamieszkane przez potomków imigrantów wywodzących się z Włoch i Chin. Oprócz tych nacji, w Nowym Jorku żyją też spore grupy Rosjan, Irlandczyków i Pola­ków (Nowy Jork jest trzecim po Chicago i Detroit, ośrodkiem polonijnym w USA). Ostatnio obser­wuje się znaczny napływ ludności hiszpańskojęzycznej (głównie Portorykańczycy, ale również Kubańczycy i mieszkańcy innych krajów Ameryki Środkowej i Południowej) do Nowego Jorku. Biali nie latynoskiego pochodzenia wciąż są największą grupą etniczną w Nowym Jorku. W roku 1990 sta­nowili 43% ogółu mieszkańców, jednak nie są już bezwzględną większością w Wielkim Jabłku.
Chociaż Nowy Jork leży na mniej więcej tej samej szerokości geograficznej co Rzym, panuje tu klimat umiarkowany z mroźnymi zimami i gorą­cymi latami. Średnia temperatura stycznia wynosi 0°C, średnia temperatura lipca aż 25°C. Opady się­gają 1118 mm rocznie. Wilgotność względna jest stosunkowo wysoka, a zmienna pogoda często zaskakuje nowojorczyków. W zimie temperatura czasem spada do -18°C, a w lecie niekiedy prze­kracza 38°C.
Gospodarka.
Nowy Jork należy do największych na świecie ośrodków handlowych i centrów finansowych. Przez większość znawców uważany jest też za stolicę mody i sztuki. Wiele największych amery­kańskich i międzynarodowych korporacji ma swoje siedziby główne właśnie w Nowym Jorku. Podob­nie jest z wielkimi sieciami telewizyjnymi i radio­wymi. W Nowym Jorku, nad brzegiem East River, znajduje się również siedziba ONZ. W okolicach Wall Street ulokowane są takie instytucje jak Gieł­da Nowojorska, World Trade Center (Światowe Centrum Handlu), wielkie firmy prawnicze i agen­cje reklamowe. Rejon ten można nazwać pępkiem kapitalistycznego świata.
Nowy Jork jest też największym w USA cen­trum dystrybucyjnym i handlowym. Na giełdach towarowych sprzedaje się głównie zboża, papier, mięso i skóry. Największe skupisko olbrzymich hurtowni znajduje się na obrzeżach Manhattanu.
Wielkie firmy handlowe, usługowe i produkcyjne nie muszą szukać daleko, aby zareklamować swoje towary - w okolicach Madison Avenue znajdują się przedstawicielstwa wszystkich chyba najwięk­szych firm reklamowych.
Dwie gałęzie przemysłu, które rozsławiły Nowy Jork, to przemysł odzieżowy i wydawniczy. Po­nadto ogromną rolę w gospodarce miasta odgry­wają również spożywcze zakłady przetwórcze, przemysł petrochemiczny, metalowy, elektroma­szynowy, papierniczy i skórzany.
Doskonały interes można zrobić na sporcie. W Nowym Jorku istnieją, na przykład, znakomite zespoły koszykówki, hokeja na lodzie, futbolu ame­rykańskiego i baseballu, Mecze odbywają się na wielkich obiektach sportowych, największe z nich to: Madison Square Garden, Shea Stadium i Yankee Stadium. Co roku do miasta obfitującego w róż­norakie rozrywki i słynne obiekty przyjeżdża 17 milionów turystów z całego świata - pieniądze przez nich zostawione stanowią istotną część do­chodów tego ogromnego miasta.
Naturalny port.
Nowy Jork jest jednym z największych węzłów komunikacyjnych i transportowych na świecie. Jest niezwykle dogodnie położony - nad jednym z naj­wygodniejszych i największych naturalnych por­tów na Ziemi. Woda w nim nigdy nie zamarza i ma odpowiednią głębokość, by mogły do niego zawijać nawet największe statki.
W sumie nowojorski port ma 913 km nabrzeża, w pobliskich zatokach New Jersey znajduje się jeszcze 411 km i jest jednym z największych por­tów w USA. Wprawdzie słynne stare doki na za­chodnim brzegu Manhattanu, do których w począt­kach wieku przybijały statki z imigrantami, tzw. Piekielna Kuchnia, w większości już zostały roze­brane, jednak po drugiej stronie Zatoki, na wybrze­żu New Jersey powstały nowsze i większe konte­nerowe porty przeładunkowe.
Najważniejszym lotniskiem Nowego Jorku jest Międzynarodowy Port Lotniczy J. F. Kennedy'ego, wielkie jest także lotnisko La Guardia. Oba te ogromne porty lotnicze mieszczą się w Queens. Dodatkowo w Newark, w pobliskim New Jersey, znajduje się międzynarodowe lotnisko.
Dwa główne dworce kolejowe Nowego Jorku to Pennsylvania Station i dworzec Grand Central na Manhattanie. Gęsta i rozległa sieć metra przewo­zi codziennie jedną trzecią wszystkich podróżnych komunikacji miejskiej. Linie docierają do wszyst­kich wielkich dzielnic miasta, wyjątkiem jest tu jedynie Staten Island, która obsługiwana jest przez oddzielne linie kolejki naziemnej. Wyspy Nowego Jorku połączone są ze sobą wieloma mostami i tu­nelami. Dodatkowo z Manhattanu na Staten Island można się dostać promem.
Administracja miasta jest dwustopniowa - na czele rady miejskiej stoi burmistrz, ponadto każda z wielkich dzielnic ma swojego prezydenta. W No­wym Jorku funkcjonuje ponad 1000 szkół admini­strowanych przez siedmioosobową miejską radę edukacji i 32 lokalne jednostki samorządowe. Miej­ski uniwersytet - University of New York składa się z 19 kolegiów, najsłynniejsze z nich to Hunter, Brooklyn, Queens i City. W mieście istnieją rów­nież uczelnie prywatne; uniwersytety - Columbia, Fordham, New York, Yeshiva, niektóre wydziały uniwersytetów z Long Island. Stolica dysponuje wieloma szpitalami oraz światowej sławy ośrod­kami badań medycznych.
Atrakcje turystyczne.
Jedną z najsłynniejszych ulic Nowego Jorku jest Broadway. Wtajemniczeni nazywają go czasami Wielką Białą Drogą. Broadway zaczyna się przy Battery Park na Dolnym Manhattanie i przecina całą wyspę. W centrum miasta Broadway krzyżuje się z Wall Street, przebiega w pobliżu ratusza. Nieco dalej na północ, u zbiegu Broadwayu i Thea Street znajduje się jeden z największych sklepów na świecie - Macy's. Na przecięciu Broadwayu i Siódmej Alei znajduje się słynny Times Square.
Na Broadwayu, pomiędzy 62 a 66 Ulicą znaj­duje się Lincoln Center for the Performing Art, wielkie centrum kulturalne, w którego skład wcho­dzą m.in. opera, teatr dramatyczny, filharmonia, muzeum, biblioteka i szkoła artystyczna. W pobli­żu gmachów Columbia University znajduje się naj­większa katedra w stylu neogotyckim na świecie - Cathedral of Saint John the Divine. W samym sercu Manhattanu leży rozległy teren zielony -Central Park - jego granice wyznaczają 59 i 110 Ulica. Od zachodu przylega do niego Ósma Aleja, a od wschodu Piąta Aleja. Park Centralny ma po­wierzchnię większą niż księstwo Monako.
Muzea i galerie.
Piąta Aleja słynie jako miejsce, w którym powin­na robić zakupy każda elegancka kobieta. Oprócz drogich butików znajdują się tam również słynne muzea i galerie, najbardziej znane to: Frick Collec­tion, Muzeum Guggenheima oraz Metropolitan Museum of Art. W Nowym Jorku znajduje się oczywiście wiele innych muzeów, między innymi American Museum of Natural History, The Cloisters, Museum of Modern Art i Jewish Museum. Przy Piątej Alei, naprzeciwko Rockefeller Center znajduje się katedra św. Pawła.
Stojąca na rogu Piątej Alei i 42 Ulicy nowojor­ska biblioteka publiczna jest jedną z największych bibliotek na świecie. Na rogu Thea Street wznosi się Empire State Building-w latach 1931-71 naj­wyższy budynek na świecie. Piąta Aleja kończy się przy Washington Square Park - dzielnicy arty­stów - Greenwich Village. Na południe od Green­wich Village leży kolonia malarzy i pisarzy - Soho. Na Manhattanie znajdują się dwa do niedawna naj­wyższe budynki na świecie - World Trade Center - bliźniacze wieże WTC o wysokości 411 m każda wyraźnie górują nad panoramą miasta. Siedziba ONZ przy 42 Ulicy zajmuje obszar siedmiu hekta­rów. W obręb kompleksu ONZ wchodzą także tere­ny zielone oraz piękna nadrzeczna promenada.
Nowojorskie parki zajmują łącznie około 155 km2 powierzchni, wliczając w to - ogród zoo­logiczny w Bronxie, Central Park, Prospect Park, Van Cortland Park oraz ogrody botaniczne w Brooklynie, Queens i Bronxie. W obrębie mia­sta znajdują się również Gateway National Recrea­tion Area (rozległe tereny rekreacyjne) i rezerwat przyrody na wysepkach Jamaica Bay.
Pierwsi osadnicy.
Jako pierwszy na terenie dzisiejszego Nowego Jorku wylądował w 1524 roku włoski podróżnik Giovanni da Verrazano. W 1609 roku angielski nawigator Henry Hudson dokładniej zbadał te tere­ny, zanim wyruszył w górę nazwanej później od jego nazwiska Hudson River. W 1614 roku do wyspy Manhattan dotarli pierwsi osadnicy holen­derscy i założyli tam faktorię handlową, nazwaną później Nowym Amsterdamem. W roku 1626 Peter Minuit wykupił wyspę od miejscowych Indian za równowartość 24 dolarów. Nowy Amsterdam stal się największym skupiskiem Holendrów w Nowym Świecie. W 1664 roku, po zdobyciu miasta przez Anglików, zmieniono jego nazwę na Nowy Jork.
Pod panowaniem brytyjskim miasto stało się ważnym ośrodkiem amerykańskiego ruchu niepod­ległościowego. To właśnie w tym mieście George Washington założył w 1776 r. swą kwaterę głów­ną. Po wojnie o niepodległość Nowy Jork stał się na pięć lat (1785-1790) siedzibą władz Stanów Zjednoczonych i stolicą (1798-90). To właśnie tutaj w 1789 roku Washington został zaprzysiężony na stanowisko prezydenta USA. Aż do 1796 roku No­wy Jork był też stolicą stanu, później przeniesiono ją do Albany.
Wiek XVIII to okres dynamicznego rozwoju miasta. W 1784 roku Alexander Hamilton założył Bank of New York, powstawały towarzystwa ubez­pieczeniowe, a bogactwo mieszkańców przycią­gało do miasta coraz więcej ludzi. W 1790 roku liczba mieszkańców Nowego Jorku przekroczyła 33 tysiące. Powstawały nowe drogi, szkoły, gaze­ty, szpitale i pierwsze zakłady przemysłowe. Miasto odrywało się od brzegów morza i rozrastało się coraz bardziej na północ. W 1825 roku otwarto dla żeglugi Kanał Erie łączący miasto z Wielkimi Jeziorami i dalej na północ, co pozwalało na rozwi­nięcie działalności handlowej. W 1830 roku w No­wym Jorku mieszkało już 200 tys. ludzi.
Wiek XIX i początek XX to okres napływu wiel­kiej fali imigrantów z Europy. Tysiące z nich osiedlało się tam, gdzie wylądowali - właśnie w Nowym Jorku. W zamian za pracę, mieszkanie i prezenty nowo przybyli imigranci zgadzali się często oddać swe głosy na konkretne ugrupowanie polityczne, głównie demokratów. Szerzącą się ko­rupcję próbowała powstrzymać dopiero w latach 30. administracja burmistrza Fiorello La Guardi.
Wojna secesyjna.
Nie licząc zamieszek wywołanych poborem do wojska w 1863 r., w czasie wojny secesyjnej Nowy Jork generalnie opowiadał się po stronie Północy. W 1898 roku miasto zostało podzielone na pięć dzielnic. Na początku XX wieku miasto zunifiko­wało i rozbudowało komunikację miejską.
Aż do lat 70. naszego stulecia Nowy Jork prze­żywał okres prosperity. Potem nastąpił kryzys. W związku z przeniesieniem się wielu firm poza obręb Nowego Jorku i masowymi przeprowadzka­mi klasy średniej na obrzeża miasta kasa miejska straciła dużą część dochodów. W latach 80. sy­tuacja miasta poprawiła się, dawało się jednak zauważyć pewne spowolnienie tendencji rozwo­jowych. Jak wiele innych wielkich metropolii rów­nież i Nowy Jork boryka się z wieloma problema­mi, z których najważniejsze to: starzejąca się infrastruktura miejska, zanieczyszczenie środowi­ska, bezdomni i przestępczość. W 1990 roku po raz pierwszy w historii burmistrzem został Murzyn, David Dinkins. Później przez dwie kadencje rządził Rudy Giuliani, który wsławił się ograniczeniem przestępczości i promowaniem turystyki.

Podobne prace

Do góry