Ocena brak

NOWAK TADEUSZ

Autor /jasminkowa Dodano /09.03.2012

NOWAK TADEUSZ, ur. 11 XI 1930 w Sikorzycach pod Dąbrową Tarnowską, poeta, prozaik. Pochodzi z rodziny chłopskiej. Studiował filologię pol. na UJ (1949-54). Pierwsze poezje ogłosił w „Wiciach" (1948) i „Po prostu". Czł. zespołu red. „Tygodnika Kult.", kolegium red. serii Biblioteka Poetów XX Wieku. Mieszkał w Krakowie, od 1977 w Warszawie. Laureat nagród: im. W. Broniewskiego (1964), woj. krak. (1966), m. Krakowa (1968), plebiscytu czytelniczego „Złoty Kłos" (1972) oraz im. S. Piętaka (1965 za zbiór poet. Ziarenko trawy i 1969 za powieść A jak królem, a jak katem będziesz), nagrodę min. kultury i sztuki I st. (1971 za tom Psalmy i wym. powieść).

W pol. tradycji literackiej N. nie miał poprzedników; pewne analogie w traktowaniu tematu wiejskiego łączą go jedynie z T. Lenartowiczem. Stworzył własną wizję wsi jako formy istnienia społ., określoną przez mity plemienne i środowiskowe, kształtującą świadomość moralną i narodową. Dając przewagę elementowi balladowo-baśniowemu nad sielankowym, uzyskał w porównaniu z autorem Lirenki bardziej ekspresyjny, silniej nasycony dramatycznością ton wypowiedzi poet., wyraził niepokój i bunt zrodzony z doświadczeń społ. w obcej, współcz. cywilizacji i kulturze miejskiej. Sięga po obrazy rzeczywistości wiejskiej utrwalone w pieśni lud., w prozie podejmuje tematy pokrywające się z doświadczeniami jednostki, rodziny, społeczności (np. temat pracy chłopskiej i stosunku do przyrody); łącząc realia z elementami mitologii słow. i chrześc., symboliką, poetyką snu, osiągnął rzadko spotykaną harmonię wyrazu artyst. i znaczenia. Wiersze zawierają akcenty publicyst. i dydaktyczne (Uczę się mówić 1953, Prorocy już odchodzą 1956), poetyką nawiązują do konwencji pieśni lud., kolędy, ballady, odznaczają się bogatą metaforyką, elementami groteski, są lirycznym zapisem doznań, opartym na powtarzającym się motywie powrotu w krainę dzieciństwa . Jasełkowe niebiosa 1957, Ślepe koła wyobraźni 1958, Psalmy na użytek domowy 1959, Kolędy stręczyciela 1962), niosą humanist. refleksję filoz. (Ziarenko trawy 1964, W jutrzni 1966, Psalmy 1971, Bielsze nad śnieg 1973, Psalmy wszystkie 1980). Wybory: Poezje wybrane (1967, oprac, autora), Wybór wierszy (1973, wstęp S. Balbus).

Proza N., utrzymana w tonie opowieści z dawnych lat, odznacza się fragmentaryczną konstrukcją i poet. stylizacją, obejmuje opowiadania: Przebudzenia (1962), W puchu alleluja (1965), opowieść sprzed I wojny świat. Obcoplemienna ballada (1963), Półbaśnie (1976), dające scaloną, zintelektuali-zowaną wizję kultury lud., poddanej hist. ocenie, oraz powieści: Takie większe wesele (1966; przekł. czes.), A jak królem, a jak katem będziesz (1968, wyd. 5 1977, adaptacja teatr. 1973; przekł. węg.), w którym powraca motyw dorastania i dojrzewania w cieniu okrucieństw wojennych, Diabły (1971), osnute na wydarzeniach z pierwszych lat po wojnie; nast. powieści -Dwunastu (1974), nawiązująca do zagadnienia awansu społ. chłopskich synów i Prorok (1977) - ukazują niemożność przystosowania się urodzonych na wsi do warunków miejskich.

K. WYKA O drobnotowarowych obrotach Wyobraźni, w: Rzecz wyobraźni, wyd. 2 W. 1977 (wyd. 1 1959); J. BŁOŃSKI Po odejściu proroków, w: Zmiana warty, W. 1961; J. KWIATKOWSKI O krytyce poetyckiej i wierszach T.N., w; Klucze do wyobraźni, wyd. 2 Kr. 1973 (wyd. 1 1964); F. FORNALCZYK Przypisani tej ziemi. Szkice o prozie... T.N., Poz. 1968; R. SULIMA O źródłach poetyki T.N., w: Folklor i literatura, W. 1976; J. Z. BRUDNICKI T.N., W. 1978; T.N. Zbiór recenzji i szkiców o twórczości pisarza, oprac, i wstęp J. Z. Brudnicki, W. 1981. 

Stefan Lichański

Podobne prace

Do góry