Ocena brak

Nosorożce

Autor /Kuzyn Dodano /31.01.2012

Nosorożce są grupą, która wywodzi się od tapirów i początek ich ewolucji nastąpił około 40 mi­lionów lat temu, na terenie dzisiejszej Ameryk Północnej. Spośród znanych trzech rodzin do obec­nych czasów przetrwała tylko jedna: jest to jedy­na grupa nieparzystokopytnych, której niektórzy przedstawiciele mają rogi.
Posiadając wielkie i silne ciało nosorożec, aby oca­lić życie, nie musi być szybkobiegaczem, tak jak koniowate. Już jego wielkość zapewnia mu dosta­teczną ochronę przed większością drapieżników. Ponadto jego skóra jest niezwykle mocna i dzięki temu ssak ten może przetrwać atak wtedy, gdy walka stanie się nieunikniona. U większości ga­tunków nosorożców okrywająca ciało skóra nie jest pokryta włosami lub posiada rzadkie owłosie­nie. Wyjątkiem jest tutaj nosorożec sumatrzański. Masa ciała nosorożca jest oparta głównie na koń­czynach przednich, a wielka głowa działa jako prze­ciwwaga dla korpusu. W ruchu podstawowy napęd daje praca potężnych kończyn tylnych. Nosorożce mają więcej żeber niż inni przedstawiciele nieparzystokopytnych. Jest to przystosowanie, które powstało, aby szkielet mógł utrzymać na sobie ogromną masę tkanek miękkich.
Najlepiej rozwiniętym zmysłem nosorożca jest węch, umożliwiający mu wykrywanie niebezpieczeństwa z dużych odległości. Zapach jest również jednym ze sposobów porozumiewania się noso­rożców. Samiec dominant zaznacza granice swego terytorium substancjami zapachowymi wydziela­nymi w moczu, który rozpryskuje na ziemię lub na 'zarośla. Substancje zapachowe znajdują się także w kupach odchodów, na strzępach skóry pozosta­wionej przez zwierzęta na gałęziach i odpadają­cych od ciała kawałkach wyschniętego błota, które pozostało po błotnych kąpielach.
Nosorożec ma dobrze rozwinięty słuch - jego stojące, specjalnie ukształtowane i bardzo ruchli­we małżowiny uszne mogą być nakierowywane w stronę każdego podejrzanego źródła dźwięku. Jednakże, jako krótkowidz, nosorożec nie jest w stanie wykryć wzrokiem nieruchomego czło­wieka z odległości większej niż 30 metrów.
Rogi nosorożca są zbudowane z włókien keratynowych, czyli z tej samej substancji, która sta­nowi budulec włosów. Nie są one osadzone na kost­nych wyrostkach tak jak rogi owiec, krów lub antylop. Róg nosorożca jest dosyć luźno przycze­piony do twardszego rejonu na czaszce. Jeżeli róg zostanie ułamany, może znowu odrosnąć. Noso­rożce sumatrzańskie, czarne i białe z Afryki, posia­dają po dwa rogi - przedni zwykle jest najdłuższy. Nosorożec indyjski i jawajski mają po jednym rogu na końcu pyska.

Gatunki.
Spośród pięciu gatunków nosorożców dwa wystę­pują w Afryce, a trzy w Azji. Są one podzielone na trzy grupy, których wzajemne pokrewieństwo jest jednak bardzo dalekie.
Azjatyckie nosorożce są najstarszą grupą pod względem ewolucyjnym. Gatunkiem, który naj­wcześniej się pojawił, był nosorożec sumatrzański. Jest to jedyny współcześnie występujący przedstawiciel grupy azjatyckich nosorożców dwu­rożnych. Nosorożec sumatrzański jest też najbar­dziej prymitywnym pod względem ewolucyjnym z obecnie żyjących gatunków nosorożców i mało się różni od formy sprzed 40 min lat. Osiąga on najmniejsze rozmiary ciała, ma dwa dosyć małe rogi, skóra jego jest pokryta rzadkimi włosami, szczególnie u osobników młodych. Zamieszkuje górskie wilgotne lasy równikowe.
Istnieją dwa gatunki azjatyckich nosorożców jednorogich. Osiągający mniejsze rozmiary ciała nosorożec jawajski jest bardziej prymitywny i jest bardzo podobny do gatunku, który egzystował 10 min lat temu. Ma mozaikowy wzór na swojej skó­rze, zamieszkuje, nizinne tropikalne lasy równi­kowe. Nosorożec indyjski jest prawie tak duży jak nosorożec biały. Fałdy skóry na jego ciele są uło­żone na kształt płyt pancerza. Ten gatunek zasie­dla trawiaste tereny bagienne i spędza sporo czasu tarzając się w błocie.
Trzecia grupa nosorożców to dwa gatunki afry­kańskie. Każdy z nich charakteryzuje się posiada­niem dwóch rogów na głowie. Nosorożec biały, zwany inaczej nosorożcem tęponosym, powstał w drodze ewolucji z bardziej prymitywnego gatun­ku, którym był nosorożec czarny. Było to około pięciu do czterech min lat temu. Nosorożec czar­ny, inaczej nazywany nosorożcem spiczastonosym, jest roślinożercą, zjadającym najchętniej gałązki drzew i krzewów, a nosorożec biały, który osiąga większe rozmiary ciała, zjada głównie trawy pora­stające wielkie przestrzenie afrykańskiej sawanny.
Zwyczaje.
Wszystkie nosorożce są roślinożercami, więc aby utrzymać się przy życiu, muszą codziennie zjadać wielką masę pokarmu. Nosorożce sumatrzańskie i jawajskie zjadają wyłącznie pędy oraz liście drzew i krzewów, a także owoce. Nosorożce indyjskie są przede wszystkim trawożercami, ale mogą też od­gryzać pędy drzew i krzewów, do czego używają górnej wargi. Nosorożce czarne mają dłuższą górną wargę, żywią się gałązkami i liśćmi. Odżywiają się również wysokimi trawami, których długość musi być na tyle wystarczająca, aby zwierzę mogło języ­kiem i wargami utworzyć wiązkę i włożyć ją do pyska. Zjadają też owoce. Nosorożce białe mają szerokie, kwadratowe wargi. Cecha ta pozwala im paść się na niewysokich trawach i uzyskiwać wystarczającą ilość pokarmu na obszarach, które są porośnięte głównie niską roślinnością.
Nosorożce nie pocą się i dlatego, aby móc ochło­dzić ciało, muszą mieć ciągły dostęp do wody lub błota, w którym mogłyby się tarzać. Pokrywanie ciała błotem jest szczególnie efektywnym sposo­bem ochładzania się, gdyż cienka warstwa przez mniej więcej godzinę utrzymuje wilgoć, która w tym czasie odbiera nadmiar ciepła z ciała. Za­sychające błoto zabezpiecza również nosorożca przed ukąszeniami owadów, a gdy wyschnięte od­pada, zwierzę pozbywa się pasożytów skórny.
Rozmnażanie się.
Samiec nosorożca staje się dojrzały płciowo w wieku siedmiu lub ośmiu lat. Do rozrodu przy­stępuje jednak około dziesiątego roku życia, gdyż musi stać się duży i silny, aby wygrać potyczki z innymi samcami i objąć własne terytorium. Sa­mice białego nosorożca i nosorożca indyjskiego rodzą po raz pierwszy pomiędzy szóstym a ós­mym rokiem życia, a samice nosorożca czarnego zaczynają się rozmnażać o rok wcześniej. Młode rodzą się w ciągu całego roku (nie ma określone­go sezonu rozrodczego). Przerwy pomiędzy naro­dzinami kolejnych potomków trwają zwykle od dwóch do czterech lat. Samica rodzi jedno młode, które jest w porównaniu z matką bardzo małe -masa jego ciała stanowi zaledwie 4% masy ciała matki. W czasie pochodu potomstwo nosorożca indyjskiego i białego zazwyczaj podąża przed matką, a młode nosorożca czarnego chodzi za matką. Młody nosorożec jest pod opieką matki długo po tym, jak przestaje ssać jej mleko. Opusz­cza ją na krótko przed jej następnym porodem.
Ochrona.
W ciągu XIX stulecia ludzie bezlitośnie polowali na trzy azjatyckie gatunki nosorożców. Pod koniec tego wieku południowa rasa nosorożca białego została nieomal doszczętnie wytępiona. W Afryce nosorożce czarne zostały całkowicie wytrzebione przez białych osadników w okolicach Przylądka Dobrej Nadziei. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych naszego stulecia kłusownicy zabili bardzo wiele nosorożców, za których rogi płacono więcej niż za złoto.
Obecnie nosorożce indyjskie można spotkać tylko w kilku rezerwatach w prowincji Assam w Indiach i w Parku Narodowym Chitwan w Ne­palu. Pomimo nasilenia się kłusownictwa, liczeb­ność populacji tego gatunku nosorożca zaczęła stopniowo wzrastać.
Chociaż pierwotny zasięg nosorożca sumatrzańskiego był dosyć duży, to obecnie żyjące osob­niki, a jest ich około 700, należą do wielu różnych izolowanych, małych populacji, rozrzuconych na obszarze Indonezji i Malezji. Prawdopodobnie nie­liczne osobniki żyją też w Birmie i Tajlandii. Ochrona tego gatunku jest trudnym przedsięwzię­ciem z powodu dużego obszaru, na którym bytują zwierzęta i dlatego liczebność nosorożców sumatrzańskich ciągle spada. Na domiar złego, corocznie w alarmującym tempie na Sumatrze i Borneo kur­czy się obszar ich naturalnego środowiska, jakim jest las tropikalny.
Najrzadszy na świecie gatunek nosorożca to nosorożec jawajski. Liczebność jego populacji na Jawie nie przekracza 50 sztuk, w małym obszaro­wo Parku Narodowym Udjong Kulong, w zachod­niej części wyspy. Oprócz tego w Wietnamie wy­kryto ostatnio istnienie 12-15 osobników.
Nosorożce czarne były kiedyś najliczniejszym gatunkiem nosorożców. W okresie pomiędzy 1970-1990 zaznaczył się dramatyczny spadek ich liczeb­ności. W tym czasie pogłowie zwierząt zmniej­szyło się ze stanu około 65000 osobników do 3800. W samej Kenii pomiędzy latami 1970 a 1985 zabi­to 98% wszystkich nosorożców czarnych. Od tego czasu ścisła ochrona umożliwiła odbudowę liczeb­ności nosorożców w Kenii i dzięki temu popula­cja powiększa się o 5% w skali roku. Południowa rasa nosorożca białego, chociaż na przełomie XX wieku liczyła zaledwie 50 sztuk, dzięki ochronie i walce wydanej kłusownikom, obecnie liczy około 4800 osobników.
Południowa rasa nosorożca białego jest dziś powtórnie introdukowana na obszary, gdzie wcze­śniej ssaki te występowały, ale wyginęły w wyniku polowań. Są to tereny Zimbabwe, Mozambiku i Botswany. Odmienny los spotkał nosorożce białe z północnych rejonów zasięgu - w latach 1970-1990 zostały one nieomal całkowicie wytępione przez kłusowników. Obecnie w Parku Narodowym Ga ram ba w Zairze żyje zaledwie 28 sztuk tych wspaniałych nosorożców.

■ Niektóre prehistoryczne nosorożce były gigantami. Największym z nich był Indicotherium, którego szczątki znaleziono w Azji Środkowej w Kazachstanie i są one dato­wane na okres sprzed 35 milionów lat. To imponujące zwierzę miało wysokość w bar­ku sześć metrów a długość ośmiu metrów. Masa ciała wynosiła około 33 ton - ponad cztery razy więcej od masy słonia afrykań­skiego. Chociaż dzisiejsze gatunki noso­rożców są w porównaniu z nim małe, to jed­nak należą do największych współczesnych ssaków lądowych.
■ Nosorożec biały pod względem wielkości ciała jest trzecim, po słoniu afrykańskim i słoniu indyjskim, ssakiem świata. Nosoro­żec ten ma dwa metry wysokości i waży do 3,6 tony.
■ Tam, gdzie tapiry i nosorożce licznie wy­stępują, tworzą się ścieżki, którymi ssaki te regularnie podążają do wody. Inżynierowie budujący nowe drogi często wytyczają ich przebieg na już istniejących ścieżkach nosorożców i tapirów.

Nosorożce należą do rodziny Rhinocerotidae.
Jest ich 5 gatunków należących do czterech rodzajów.
Wielkość: 1,6-5 metrów
Gatunki:
Nosorożec czarny (Diceros bicornis)
Nosorożec biały (Ceratotherium simum)
Nosorożec indyjski (Rhinoceros unicornis)
Nosorożec jawajski (Rhinoceros sondaicus)
Nosorożec sumatrzański (Dicerorhinus sumatrensis)

Podobne prace

Do góry