Ocena brak

Normy zachowań społecznych i politycznych

Autor /Ferdek Dodano /20.07.2011

Reguły, uważane za istotne dla utrzymania integracji zbiorowości narodowej. Kierują postępowaniem jednostek w codziennym życiu). Dla utrzymania demokratycznej wspólnoty obywatelskiej najważniejsze znaczenie mają normy prawne, moralne, polityczne i religijne.

Z punktu widzenia znaczenia politycznego wyróżnia się:

  • normy centralne

  • normyi peryferyjne.

Pierwsze to normy zachowań członków elit politycznych, których przestrzeganie ma kluczowe znaczenie dla legitymizacji systemu politycznego, np. norma regulująca sposób obsadzania ważnych stanowisk w administracji publicznej, norma ustępowania ekipy rządowej po przegranych wyborach parlamentarnych. W wymiarze politycznym istotne znaczenie przypisuje się normom zaufania do instytucji, przestrzegania prawa i brania udziału w wyborach organów państwa i samorządu terytorialnego. Inne typy norm politycznych mają mniejsze znaczenie, na przykład wywieszanie flagi państwowej przed domem czy uczestnictwo w kampaniach wyborczych. Normy społeczne i polityczne z czasem wytwarzają kulturowe wzory, które regulują zachowania w różnych sytuacjach, często bez świadomej refleksji na temat ich znaczenia i funkcji w systemie społeczno-politycznym. Przestrzeganie przez aktorów politycznych norm zachowań takich jak prawdomówność, uprzejmość, odpowiedzialność może nie mieć bezpośredniego znaczenia dla utrzymania struktury instytucjonalnej systemu politycznego, ale wpływa na ogólną atmosferę polityczną w państwie i zaufanie do instytucji rządowych.

Centralne dla danego reżimu ustrojowego normy zachowań politycznych przybierają przeważnie formę instytucjonalną, czyli otrzymują one status norm prawnych lub organizacyjnych, jak ordynacja wyborcza, prawo o stowarzyszeniach, ustawa o partiach politycznych, regulamin Sejmu. Centralne dla wspólnoty narodowej wartości i normy polityczne znajdują uregulowanie w ustawach konstytucyjnych. Uzupełnieniem tych norm są nieformalne zwyczaje konstytucyjne, na przykład zwyczaj powierzania przez głowę państwa liderowi zwycięskiej partii misji tworzenia nowego rządu. Inne normy regulują wzajemne stosunki między aktorami politycznymi. Są to ogólne normy zachowań takie jak uprzejmość, otwartość na innych, uczciwość, nastawienie na dialog i osiąganie kompromisu, tolerancja dla innych poglądów, otwartość na krytykę. Normy kształtujące się w praktyce działania instytucji politycznych określają relacje między politykami, urzędnikami, konsultantami, grupami interesów i obywatelami. Mogą one wzmacniać lub osłabiać działanie formalnych instytucji i organizacji. Stosunki między rządem a opozycją parlamentarną zależą w dużym stopniu od utrwalonych zwyczajów i norm zachowań reprezentantów w sferze wychowania ogólnego, socjalizacji rodzinnej, szkolnej i środowiskowej. Normy polityczne ewoluują wraz z rozwojem idei, takich jak równość lub sprawiedliwość. Na przykład europejska norma reprezentacji politycznej postuluje zrównanie praw mężczyzn i kobiet w dostępie do zgromadzeń przedstawicielskich i organów administracji publicznej.

W powojennej politologii amerykańskiej, dominującym podejściem była szkoła behawioralna:

  • badania nad kulturą polityczną korzystając głównie z dorobku psychologii kulturowej

  • behawioryści przypisywali cechę trwałości centralnym dla danej grupy wartościom, normom i przekonaniom politycznym;

  • kultura polityczna oznacza sumę podstawowych wartości, sentymentów i wiedzy, posiadających zdolność do regulowania zachowań politycznych danej zbiorowości. Wartości i normy kultury politycznej podlegają zmianom, ale w odróżnieniu od poglądów i opinii zmiany kulturowe następują powoli.

  • najbardziej odporne na zmiany są wartości składające się na tożsamość narodową, religijną i patriotyczną;

  • wiele centralnych wartości politycznych zakorzenionych jest głęboko w historii społeczeństw narodowych. Są one przekazywane kolejnym pokoleniom w procesach socjalizacji społecznej i politycznej. Inne wartości jak zaufanie do instytucji politycznych, lub skłonność uczestnictwa w życiu politycznym podlegają zmianom pod wpływem różnych czynnikow jak wojny, kryzysy, rewolucje i inne ważne wydarzenia.

Dylemat: czy definicja kultury politycznej powinna zawierać wyłącznie subiektywne elementy świadomości, jak wartości, wiedza, emocje, czy powinna obejmować także zachowania?

  • Szerokiego definiowanie: kultura polityczna przestaje być zmienną niezależną wobec zachowań przez to zmniejsza się przydatność tego pojęcia w wyjaśnianiu zjawisk politycznych, takich jak partycypacja polityczna, frekwencja wyborcza, stabilność i zmiana ustrojowa (Gabriel Almond).

  • Pomoc w rozwiązaniu sporu: kategoria wzoru zachowania politycznego, która łączy dwa elementy- subiektywne podejście indywidualne i zobiektywizowany typ zachowania zbiorowego.

  • Dość ryzykowna jest teza, że kultura polityczna z definicji wpływa na zachowania i instytucje polityczne, rozsądniej jest pozostać przy węższej definicji kultury politycznej: kultura polityczna to akceptowany w określonej kulturze społecznej system wartości, norm i postaw politycznych, które w sprzyjających kontekstach (ekonomicznych, prawnych, międzynarodowych) generują określone (pro- lub antysystemowe) zachowania polityczne.

  • profesor Blok: kultura polityczna jest zmienną, która pośredniczy między dwoma zmiennymi : bodźcem i działaniem. Ustalenie zakresu i kierunku wpływu zmiennych kulturowych na zachowania jednostek i grup w określonym kontekście politycznym, społecznym i ekonomicznym jest kwestią dobrze przygotowanych badań empirycznych.

Narodowe ramy procesów kulturowych

  • Filozofia oświeceniowa rozwinęła koncepcję kultury jako twórczej siły duchowej posiadającej zdolność konstytuowania narodowej tożsamości społeczności zamieszkałych na wspólnym terytorium.

  • Romantyzm stanowił prąd intelektualny w dziewiętnastowiecznej Europie, który był intelektualnym źródłem nacjonalizmu kulturowego. Filozof Georg Herder: teoria etnicznej wspólnoty kulturowej wyróżnionej więzami krwi, języka i tradycji. Kultura miała wyrażać i wzmacniać poczucie wyjątkowości narodowej.

  • Do końca osiemnastego wieku kultura narodowa w Europie Zachodniej miała charakter elitarny, jej adresatami i sponsorami były elity władzy, dostojnicy kościoła i zamożni mieszczanie. Pod wpływem Rewolucji Francuskiej (1789-1799) i wojen napoleońskich malał wpływ elit politycznych i kościelnych na treści przekazu kulturowego. Kultura wyłaniała się jako autonomiczna sfera życia umysłowego w powstającej przestrzeni publicznej. Rozwojowi uczestnictwa w kulturze masowej sprzyjał rozwój szkolnictwa, zanikanie analfabetyzmu, równouprawnienie kobiet w zakresie dostępu do edukacji, nauki i sztuki, obniżanie kosztów druku książek, prasy i czasopism. Inne sprzyjające czynniki to rozwój wielkich miast, w których lokowano uniwersytety, muzea, galerie, organizowano wystawy i aukcje dzieł sztuki.

Podobne procesy dotyczyły kultury politycznej Rewolucje republikańskie Ameryce i we Francji u schyłku osiemnastego stulecia miały przełomowe znaczenie dla rozwoju masowego uczestnictwa w polityce. Nacjonalizm kulturowy ewoluował w kierunku nacjonalizmu politycznego, który zmierzał do połączenia granic politycznych i kulturowych oraz budowania państwa narodowego. Demokratyczne reformy instytucjonalne w Anglii i we Francji otwierały niższym klasom społecznym drogę do partycypacji w życiu publicznym. W dziewiętnastym stuleciu w państwach Europy Zachodniej stopniowo poszerzano prawa wyborcze przyznając je średnim i niższym klasom społecznym.

Procesom tym sprzyjała rewolucja industrialna i towarzyszące jej procesy urbanizacji, stopniowa likwidacja analfabetyzmu, powstawanie organizacji charytatywnych i stowarzyszeń, kształtowanie świadomości narodowej, sekularyzacja, powstawanie kultury zaufania i kompromisu politycznego między elitami arystokracji, burżuazji i klas pracujących. Procesy demokratyzacji w Europie zachodniej i w Ameryce północnej trwały ponad półtora stulecia, zanim wszyscy dorośli obywatele obu płci otrzymali formalne prawa wyborcze. W większości państw europejskich procesy te zakończyły się dopiero w latach dwudziestych ubiegłego stulecia, po przyznaniu praw wyborczym kobietom. W USA znaczna część czarnych obywateli musiała czekać na urzeczywistnienie praw wyborczych do polowy lat 70. dwudziestego wieku. Poszerzanie zakresu tych praw miało kluczowe znaczenie dla ewolucyjnego kształtowania obywatelskiej kultury politycznej w Ameryce i Europie zachodniej.

Po pierwsze, czynnik ten sprzyjał politycznej emancypacji klas średnich i pracujących, budowaniu poczucia wpływu politycznego. Po drugie było czynnikiem tworzenia partycypacyjnej kultury politycznej Po trzecie, sprzyjało rozwojowi zgromadzeń przedstawicielskich i partii politycznych. Te drugie zabiegały o głosy poparcia prostych ludzi (plebsu) którzy wcześniej nie byli poważnie traktowani w politycznych rozgrywkach o władzę. Przez długi czas utrzymywał się deficyt demokratycznej reprezentacji klas średnich i robotników. Jak wskazują historycy, reforma prawa wyborczego w Anglii w 1832r. nie zmieniła klasowej struktury parlamentu. W 1840 roku nadal 80 procent jego składu stanowili reprezentanci arystokracji ziemskiej i burżuazji. Te proporcje klasowe nie zmieniły się od końca osiemnastego wieku. Podobnie było we Francji po wprowadzeniu powszechnych praw wyborczych dla mężczyzn w 1848 r. W Prusach za rządów Fryderyka Wilhelma IV najbogatsi podatnicy (18 % obywateli) mieli prawo wybierania dwóch trzecich nowo utworzonego zgromadzenia ustawodawczego (Pilbeam, 1998 : 117-118).

Liberalne i demokratyczne kultury polityczne rozwijały się w konsolidujących się od połowy osiemnastego wieku państwach narodowych. Na kontynencie europejskim były to w pierwszej kolejności Wielka Brytania, Francja, Holandia, Hiszpania i Szwecja. Do powstania narodowych kultur politycznych niezbędne było uprzednie zaakceptowanie liberalnych idei wolności i praw jednostki, rozdzielności sfery prywatnej i publicznej, sfery świeckiej od religijnej, konstytucyjnie ograniczonego rządu, tolerancji i prawa do krytyki władzy. W państwach w których wytworzył się najwcześniej liberalny kontekst kulturowy (Wielka Brytania, Francja) powstawała świadomość wspólnego narodowego interesu ponad podziałami etnicznymi, geograficznymi i klasowymi. Na bazie podzielanych wartości i interesów politycznych ukształtowały się demokratyczne państwa prawne w formie republikańskiej (USA, Francja) lub monarchie konstytucyjne (Wielka Brytania, państwa skandynawskie) Instytucje liberalnego państwa opartego na rządach prawa tworzyły ramy instytucjonalne dla dalszego rozwoju demokracji i demokratycznej kultury politycznej w drugiej połowie dwudziestego wieku.

Współcześnie procesy te ulegają zmianom. Państwa narodowe niemal do ostatnich dekad dwudziestego wieku zmierzały do monopolizacji tożsamości kulturowo –politycznej. Jednak w 21 wieku obserwuje się tendencje odwrotne polegające na dewolucji, federalizacji lub wręcz rozpadu niektórych państw na fali odradzania się historycznych subkultur politycznych, regionalnych i lokalnych. Widać to było wyraźnie w takich państwach wielonarodowych jak Czechosłowacja, Włochy, Belgia, Hiszpania, Wielka Brytania, Rosja, Serbia i wielu innych.

Podobne prace

Do góry