Ocena brak

NORBERT ELIAS (1897 - 1990)

Autor /Gerwazy Dodano /29.07.2011

Socjolog żydowski, który po ucieczce z Niemiec hitlerowskich znaczną część życia spędził w zapomnieniu w Anglii, odkryty dopiero i w latach osiemdziesiątych i od tego czasu sławny i modny zwłaszcza wśród socjologów europejskich. Najważniejsze dzieła: Uber den Process der Zivilisation [Proces cywilizowania się] (1939), What is Sociology? [Czym jest socjologia?! (1978), The Society of Individuals [Społeczeństwo jednostek] (1991).

Elias traktował socjologię jako naukę dynamiczną, głęboko osadzoną w erudycji historycznej, a także empirycznych materiałach współczesnych, której przedmiotem jest proces społeczny, nieustanny ciąg regularnych zmian. Wszelkie współczesne stany społeczeństwa mają swoją genealogię procesowo-historyczną. Nie ma żadnych obiektów społecznych, które miałyby charakter stały i niezmienny. Struktury społeczne to w istocie „figuracje", formy tworzone i odtwarzane w ciągłych, płynnych działaniach i interakcjach, niczym figury tańca, które istnieją tylko dopóty, dopóki tancerze tańczą. Same formy ulegają rozwojowi na przestrzeni czasu, a prawidłowości tego rozwoju są niezamierzone i często nieprzewidywalne.

Analiza procesu cywilizowania się społeczeństw europejskich od Średniowiecza do epoki wiktoriańskiej jest zastosowaniem przez samego autora takiej wizji socjologii. Cywilizowanie się w skali jednostkowej, biograficznej, to nabywanie standardów obyczajowych przez dziecko. Ale same te standardy wyłoniły się w długim procesie historycznym i ulegają nieustannym modyfikacjom. Siłą napędzającą tych zmian jest komplikowanie się sieci stosunków międzyludzkich i „habitusu", czyli środowiska i sposobu żyda członków społeczeństwa. Składają się na to procesy formowania państw, podziału pracy, rozwoju miast, gospodarki pieniężnej, biu-rokratyzacji i wzrostu liczby ludności. Wraz z zagęszczaniem stosunków społecznych ludzie muszą liczyć się z coraz to większą liczbą innych ludzi. Kontrola zewnętrzna zachowania przeradza się w samokontrolę. Początkowo oddziałuje to na obyczaje elit (np. etos dworski), a potem rozprzestrzenia się na inne klasy społeczne. Drobiazgowo analizowane przykłady tego procesu obejmują sposoby jedzenia, wycierania nosa, spluwania, oddawania moczu, rozbierania się i spania.

Ważnym aspektem wszelkich „figuracji" jest władza wyrażająca się przeciwstawieniem grup panujących i outsiderów. Władza występuje między klasami społecznymi, ale także mężczyznami i kobietami, białymi i czarnymi, heteroseksualistami i homoseksualistami, rodzicami i dziećmi, zarządcami i poddanymi, kolonizatorami i kolonizowanymi. Duża nierówność władzy prowadzi do stygmatyzowania outsiderów, silnej wrogości wobec nich i zrezygnowanej akceptacji swojego poniżenia. Zmniejszenie nierówności władzy wyzwala dążenia do emancypacji i buntu po stronie ousiderów, co wyraża się na przykład w potężnych ruchach społecznych.

Podobne prace

Do góry