Ocena brak

NOC LISTOPADOWA. Sceny dramatyczne, dramat S. Wyspiańskiego

Autor /jasminkowa Dodano /08.03.2012

NOC LISTOPADOWA. Sceny dramatyczne, dramat S. Wyspiańskiego w 10 scenach, wyd. w Krakowie 1904, wyst. tamże 1908 (28 XI - w wigilię rocznicy wybuchu powstania listopadowego) w reż. L. Solskiego. N.l. jest ostatnim (po —> Warszawiance i Lelewelu) dramatem na temat powstania 1830-31. Geneza utworu sięga bytności Wyspiańskiego w Warszawie 1898. Najwcześniej (pocz. 1900) powstała scena pożegnania Demeter z Korą (scena III). N.l. jest „dramatem miejsca", gł. Łazienek i Belwederu, szerzej - dramatem Warszawy. Ożywione rzeźby łazienkowskie, przedstawiające postaci mitol., występują jako osoby dramatu. Wielopłaszczyznowość utworu, zbudowanego z luźno związanych scen, stanowi gł. cechę jego konstrukcji. Materiałem swoiście przetworzonej wizji są wydarzenia nocy 29 listopada. Równolegle do planu hist., którego postaciami są rzeczywiści uczestnicy wydarzeń (m. in. P. Wysocki, J. Chłopicki, J. Lelewel, w. książę Konstanty, Joanna księżna Łowicka, S. Goszczyński, L. Nabielak, gen. W. Krasiński), rozgrywają się wydarzenia planu mitol., działanie bóstw jest bodźcem oraz komentarzem historioz. i metafizycznym wydarzeń; dotyczy to zwł. mitu eleuzyjskiego (zstąpienie Kory do Hadesu i zapowiedź jej powrotu) oraz roli Pallas Ateny i bogiń zwycięstwa, tu - bogiń pobojowisk (np. Nike spod Salaminy, Cheronei i in.). Działanie bóstw przenosi dramat na plan ,,ponadludzki" i „ponadczasowy". W N.l. widoczne są inspiracje pol. dramatu romant., rozrachunek z powstaniem, w interpretacji dominuje jednak afirmacja heroizmu. Problematyka klęski i nadziei wyzwolenia łączy się z mitem eleuzyj-skim, który zyskał w N.l. nową wykładnię - symbolizując przyszłe wyzwolenie narodu. O układzie większości „scen dram." stanowi synchroniczność zdarzeń zachodzących w ciągu nocy 29 listopada. Wskazówki scenogr. przeważnie zwięzłe i syntet., odsyłają do znanych miejsc Warszawy, niektóre jednak partie didaskaliów pełnią funkcję poet. komentarza wydarzeń i stanowią integralny składnik tekstu dramatu. Ważniejsze inscenizacje po II wojnie świat.: w Warszawie 1960 w reż. K. Dejmka, w Krakowie 1974 w reż. A. Wajdy. Przekłady: serb.-chorw. (fragm.), niem., rosyjski.

Wyd. kryt. L. Płoszewski w- Dzieła zebrane, t. 8, Kr. 1959; wyd. (z Warszawianką i Lelewelem) J. Nowakowski, Wr. 1967 BNI193; oprać. A. Łempicka, wyd. 3 Kr. 1975. W. BOROWY Łazienki a ,,N.l." Wyspiańskiego, w: Studia i rozprawy, t.1, Wr. 1952 (prwdr. 1918); J. NOWAKOWSKI Pod znakiem mitu i historii, w: Wyspiański. Studia o dramatach, Kr. 1972; tenże ,, Warszawianka" i „N.l." Stanisława Wyspiańskiego, W. 1975 BAL.

Jan Nowakowski

Podobne prace

Do góry