Ocena brak

NOC

Autor /Lutomir Dodano /05.04.2012

Mit. gr. bogini, córka Chaosu, siostra Erebu, matka Ker, Mojr, Etfs, Hypnosa i Tanatosa, na którą Grecy przysięgali; gr. nyks 'noc; ciemności nocne*. Białe noce zob. Biały. Chciałbym, aby zapadła noc lub nadeszli Prusacy przypisywany Wellingtonowi okrzyk w czasie bitwy pod Waterloo 18 VI 1815.

Mała serenada zob. Eine kleine Nachtmusik; dosł. nm. 'mała muzyka nocna'. Nadchodzi noc, kiedy nikt pracować nie może z Biblii, Ew. wg Jana, 9, 4. Boswell notuje, że dr Samuel Johnson dał sobie to zdanie wygrawerować na kopercie zegarka.

Noc a. Pokłon pasterzy obraz (ok. 1530) Correggia, Gal. Drezdeńska. Noc długich noży, w której władca, dyktator a. szef bandy gangsterów, nasyła morderców na swoich przeciwników polit. a członków konkurencyjnej bandy.

Noce, fr. Les Nuits, 4 wiersze liryczne (1835) Alfreda de Musset, rozmowy poety z jego muzą o udrękach rozczarowań miłosnych na tle przeżyć w czasie podróży z George Sand do Wenecji, gdzie kochanka porzuciła go, gorączkującego, dla Pagella. Poeta woli przeżyć te cierpienia raz jeszcze w poezji niż zapomnieć o nich. Jedno z arcydzieł Musseta, który dla swojego i następnego pokolenia był przede wszystkim autorem Nocy.

Noce attyckie, łac. Noctes atticae, dzieło z gatunku silva rerum, w 20 księgach (ks. VIII nie zachowała się) pisarza rz. Geliusza (Aulus Gellius, ok. 125-ok. 165), spisane dla jego dzieci, w ciszy nocnej, pod Atenami. Owoc poszukiwań, lektur, rozmów i sumiennych notatek, wyraz dość płytkich, ale rozległych zainteresowań w wielu dziedzinach, przede wszystkim literackich. Cenne cytaty z zaginionych dzieł, z nieznanych autorów.

Noce i dnie, gr. Nyktes te kai emata, z Hezjoda (Prace i dnie, 562). Także u Homera (Odyseja, 11, 183). Biblia, Ew. wg Marka, 5, 5. Tytuł powieści Marii Dąbrowskiej (1932-34) i Konstantyna Simonowa (Dni i noce, 1943-44). Łac. Noctesąue diesque.

Noce w ogrodach Hiszpanii, hiszp. Noches en los jardines de Espana, trzy nokturny (impresje symfoniczne) na fortepian i ork. (1909-15, wyk. Madryt 1916) Manuela de Falli, zatytułowane: W Generalife, Taniec w oddali (Danza lejana) i W ogrodach Sierra de Cordoba.

Noc listopadowa sceny dramatyczne (Kraków 1908) Stanisława Wyspiańskiego. Rzecz o powstaniu 1831 r., dzieje się 29 XI; szereg scen przedstawia gł. momenty wybuchu powstania, a czynniki decydujące o jego przebiegu ukazują się w postaci bogów gr.

Noc na Łysej Górze poemat symfoniczny (fantazja orkiestrowa), właśc. Noc świętojańska na Łysej Górze (Petersburg 1886) Modesta Mussorgskiego. Nie wykończony; opracowany przez Nikołaja Rimskiego-Korsakowa. Jedno z najpopularniejszych dzieł międzynarodowego repertuaru symfonicznego.

Nocny lot, fr. Vol de nuit, powieść (1931) Antoine'a de Saint-Exupery o dyrektorze linii lotniczej, Riviere, który musi grać rolę człowieka bezwzględnego i szorstkiego, aby porwać swych pilotów do zwycięstwa nad grozą nocy.

Noc św. Bartłomieja pełen napięcia, brzemienny w następstwa moment w historii wojen religijnych we Francji, w którym od dawna wzrastająca nienawiść wyładowuje się w nagłym postanowieniu i krwawej rzezi. Odbywające się w Paryżu wesele Henryka III, króla Navarry z Małgorzatą de Valois, siostrą panującego wówczas króla Karola IX, mające utrwalić rozejm między katolikami i hugonotami, na które zjechali się do stolicy przywódcy protestanccy z admirałem Gaspardem de Coligny na czele, wydało się wymarzoną sposobnością do zadania decydującego ciosu protestantyzmowi.

Spisek uknuli, za wiedzą króla, Henryk Gwizjusz i Katarzyna Medycejska. W nocy z 23 na 24 VIII 1572 rozpoczęły się trwające przez kilka dni masowe morderstwa hugonotów w Paryżu i w in. miastach, w których zginęło wiele tysięcy osób wraz z przywódcą protestantów fr., de Coligny; zob. Hugonoci.

Noc świętojańska 24 czerwca, prawdop. pozostałość dawn. święta pogańskiego. Jeszcze w końcu XVI w., jak pisał Marcin (zob.) z Urzędowa, „w wilią św. Jana niewiasty ognie paliły, śpiewały, diabłu cześć i modła czyniąc; tego obyczaju pogańskiego do tych czasów'w Polszczę nie chcą opuszczać, ofiarowanie z bylicy czyniąc, wieszając po domach i opasując się nią, czynią sobótki, palą ognie krzesząc je deskami", tzn. przez pocieranie dwóch kawałków drzewa, dawnym sposobem, aby uzyskać ogień „nowy", czysty, który z ogniska świętojańskiego rozprowadza się po domach; do ogniska tego sypie się przeróżne zioła, skacze się przezeń i przepędza bydło, by było zdrowe.

W tę najkrótszą w roku noc można było, wg podań lud., znaleźp przynoszący szczęście kwiat paproci. Strojono wówczas zielenią domy i figury przydrożne, wito wianki i puszczano je na wodę dla wróżb małżeńskich, co nie przeszkadzało śmiałym igraszkom erotycznym młodzieży.

Noc świętojańska, hiszp. La noche de San Juan, komedia Lope de
Vegi ułożona na uroczystość ku czci Filipa IV i Izabelli, zorganizo-
wana przez księżnę d'01ivares w ogrodzie hrabiego de Monterrey,
odegrana tam 24 VI 1631. Gloryfikacja królewskiej zabawy i
magicznej nocy, która sprzyja miłości. Arcydzieło komedii obycza-
jowej, wzór dla wielu pisarzy, od Tirso de Moliny do Augustina
Moreto.

Noc Walpurgi, nm. Walpurgisnacht, w tradycji nm. sabat czarownic odbywający się na górze Brocken (zob.) w noc z 30 IV na 1 V. Nazwa od św. Walpurgi, ang. zakonnicy misyjnej, ok. 710-ok. 777, która pomagała św. Bonifacemu w nawróceniu Niemiec na chrześcijaństwo. Święto jej skojarzyło się z wcześniejszą, pogańską tradycją dotyczącą tego dnia, wg której stanowił dla mężczyzn początek okresu pracy na roli, wobec czego czarownice w przeddzień ustalały z Szatanem sezonowy plan działania, po czym oddawały się tańcom, hulankom i rozpuście.

W I części Fausta Goethego, w scenie Noc Walpurgi, sabat czarownic jest tłem magicznego, chaotycznego królestwa Mefistofelesa; w II części równoległa scena - Klasyczna Noc Walpurgi - rozgrywa się w Grecji, gdzie Faust poszukuje Heleny Trojańskiej. W Czarodziejskiej górze Tomasza Manna rozdział pt. Walpurgisnacht, zamykający część V powieści, mówiący o zabawie w zapusty (zob. Fasching), nawiązuje do legendy i do scen z Fausta.

Pierwsza Noc Walpurgi, nm. Dieerste Walpurgisnacht, kantata opus
60 (1832) Felixa Mendelssohna, wg Fausta Goethego; przerobiona w
1843.

Noc w Madrycie, fr. Souvenirs d'une nuit d'ete a Madrid 'Wspomnienie pewnej letniej nocy' uwertura (1848) Michała Glinki. Noc w Wenecji, nm. Eine Nacht in Venedig, operetka (Berlin 1883, wyst. pol. Warszawa 1888) Johanna Straussa II; libretto: F. Zell i Richard Genee; ze słynną serenadą Caramella „Ach, zejdź do gondoli." Pierwsza noc zob. Prawo (pierwszej nocy). Pieśń o noCy zob. Pieśń. Straż nocna zob. Straż (nocna); Bractwo (kurkowe). Święta noc obraz (1530) Correggia, Gal. Drezdeńska.

Podobne prace

Do góry