Ocena brak

Niszcząca działalność lodowców

Autor /Rudolf Dodano /28.09.2011

Niszcząca działalność lodowców polega na żłobieniu podłoża i zboczy dolin górskich. Materiał przymarznięty do lodowca i transportowany przez niego stanowi morenę denną. Jest to masa gliniasto-gruzowa, którą przesuwający lodowiec żłobi podłoże i pogłębia dolinę rzeczną. Dlatego też z pierwotnych dolin rzecznych w kształcie V powstają doliny o przekroju U. Przeobrażone przez lodowiec zbocza mają strome zbocza i wklęsłe dna.

Materiał skalny znajdujący się wewnątrz lodowca pochodzący z obrywów zboczy doliny to morena wewnętrzna. Część tego materiału gromadząca się na styku lodowca ze zboczem tworzy morenę boczną.

Materiał gliniasto-gruzowy transportowany na powierzchni lodowca stanowi morenę powierzchniową. Ze wszystkich osadów transportowanych przez lodowiec powstają u jego czoła pagóry lub wzgórza moreny czołowej.

Dawne doliny lodowcowe zalane przez wody morskie tworzą fiordy (Norwegia, Nowa Zelandia, Grenlandia, wybrzeża Alaski). W górnej części lodowca, w polu firnowym powstają kotły lodowcowe (kary, inaczej cyrki lodowcowe). Po stopnieniu lodu w kotłach tworzą się jeziora górskie (Morskie Oko).

Zlodowacenia plejstoceńskie (Półwysep Skandynawski) pozostawiły na kontynencie ślady w postaci różnych form polodowcowych. Lądolody wywarły duży wpływ na rzeźbę terenu, zmieniły układ sieci rzecznej i pozostawiły osady gliniaste, piaski i żwiry. Na obszarach erozji lądolodów została zdarta wierzchnia warstwa skał (egzaracja) i materiał ten został przetransportowany i osadzony w dalekich odległościach na przedpolu lądolodu. Dowodem tego są głazy narzutowe (eraktyki) przywleczone na teren Niżu Polskiego z Półwyspu Skandynawskiego. Lądolody pozostawiły po sobie moreny czołowe i denne, które są formami akumulacji lodowcowej.

Wysokości moren czołowych dochodzą niekiedy do znacznych rozmiarów (Wieżyca 329 m.n.p.m.) Materiał budujący moreny czołowe to piaski, glina zwałowa, żwiry i głazy narzutowe różnej wielkości.

Pagóry lub wzgórza moren czołowych układają się w ciągi, wyznaczające zasięg lądolodu. Występują one na terenie Polski na Pojezierzu Pomorskim i Mazurskim, a zwłaszcza na Pojezierzu Suwalskim.

Morena denna może być płaska, falista lub pagórkowata. Buduje ją glina zwałowa. Na powierzchni moreny dennej występują często formy, które powstawały w lądolodzie na skutek działalności wód roztopowych. W wyniku działalności rzek płynących pod lądolodem, w jego wnętrzu lub na powierzchni powstały ozy- długie, , wąskie, kręte poprzerywane wały, zbudowane z piasków i żwirów. W wyniku akumulacji materiałów lodowcowych w obniżeniach terenu z jednej stronny ograniczone ścianą lodu tworzą się wzgórza kemowe.

W wyniku erozyjnej działalności rzek pod lądolodem powstały głębokie rynnowe zagłębienia, a w niektórych z nich zachowały się jeziora rynnowe. Wody roztopowe wypływające spod lądolodu tworzyły rzeki, które ukształtowały doliny. Wody płynące w sposób wachlarzowaty osadzały materiał piaszczysto-żwirowy, tworząc rozległe sandry. Czasami wody pochodzące z topniejącego lądolodu, oddalając się od niego spotykały się z wodami rzek płynącymi z południa. Ich dalszy odpływ odbywał się ze wschodu na zachód, w wyniku czego powstały potężne pradoliny.

Na przedpolu lądolodu w zimnym klimacie zachodziły intensywne procesy niszczące: wietrzenie, ruchy masowe i deflacja. Zniszczony i rozdrobniony materiał skalny ulegał procesom transportu i akumulacji czego efektem są pokrywy lessowe i wydmy śródlądowe, utworzone daleko od przedpola lądolodu. Powstały w ten sposób krajobraz nosi nazwę peryglacjalnego.

Podobne prace

Do góry