Ocena brak

Niektóre metody badań nad typologią i funkcją narzędzi schyłkowego paleolitu

Autor /KolesHaHa Dodano /07.08.2013

Jak stwierdziliśmy już w rozdziałach omawiających typologię narzędzi starszych okresów paleolitu, doskonałą metodą analizy typologicznej poszczególnych zespołów czy inwentarzy kamiennych jest metoda typologiczno-statystyczna, oparta na właściwie zestawionej liście typów. Takie listy przedstawiliśmy odnośnie do paleolitu dolnego i środkowego oraz paleolitu górnego. Podobne zestawienia wykonało kilku badaczy dla paleolitu schyłkowego. Żadnego jednak z tych zestawień nie można w pełni zastosować przy analizowaniu inwentarzy środkowoeuropejskich.

Część autorów' zestawień bierze za podstawową cechę narzędzi ich kształt (uwidacznia się to najbardziej przy klasyfikacji rylców), co jest niezgodne z uwzględnianym przez nas priorytetem kryteriów techniczno--morfologicznych. Do takich autorów należy m.in. H. Schwabedissen(1954). Inni badacze, jak na przykład Bohmers (1956) zajmują się w swej klasyfikacji tylko niektórymi grupami narzędzi, Z tych powodów lista typów A. Bohmersa jest niepełna i obejmuje tylko niektóre typy bardziej charakterystyczne dla schyłkowego paleolitu Niżu Europejskiego:

1.    Jednozadziorce (głównie jednozadziorce hamburskie z półtylcem i retuszem zadziora na stronę dolną).

2.    Liściaki typu Havelte (smukte ostrza trzoneczkowate z półtylcem i trzpieniem nieregularnie uformowanym).

3.    Liściaki ahrensburskie.

4.    Ostrza typu B ( = póltylczaki typu Zonhovcn lub Komornica).

5.    Trapezy,

6.    Ostrza graweckie.

7.    Ostrza szatelperońskie oraz mikro-szatełperońskie (inaczej tzw. ostrza typu Tjonger).

8.    Ostrza typu kreswelskiego (Creswell points).

9.    Ostrza typu czeddarskiego (Cheddar points = zdwojone póltylczaki ze skośnymi póhylcami połączonymi retuszem).

10.    Inne ostrza.

11.    Trójkąty.

12.    Przekłuwacze i wiertniki.

13.    Atypowe przekłuwacze (Zinken).

14.    Nieregularne atypowe przekłuwacze (atypowe Zinken).

15.    Podwójne atypowe przekłuwacze (Doppelzinken).

16.    Rylce klinowate.

17.   Rylce węglowe.

18.   Rylce łamańce i jedynaki.

19.    Rylce zwielokrotnione,

20.    Drapacze długie.

21.    Drapacze krótkie.

22. Drapacze podwójne.

23. Narzędzia kombinowane.

24. Tylczaki.

25. Wióry tylcowe z retuszowanym wierzchołkiem.

26. Póltylczaki.

27. Wióry z wnęką.

Odrębna lista typów została zestawiona przez H. de Lumley i ML Escalon de Ponton (1955) dla schyłkowego paleolitu krajów śródziemnomorskich.Lista ta w odróżnieniu od wszystkich pozostałych list typologicznych została ułożona w porządku kulturowym, tj. w kolejności występowania typów w poszczególnych grupach, kulturach lub horyzontach chronologicznych.

Układ omawianej listy zrywa więc całkowicie z kolejnością typologiczną i tym samym rozbija poszczególne grupy typologiczne:

1. Wiór nieretuszowany.

2. Wiórek nieretuszowany.

3. Wiór retuszowany, 

4. Wiórek retuszowany.

5.    Wiór lub wiórek z póltylcem skośnym.

6.    Wiór lub wiórek z półtylcem poprzecznym.

7.    Wiór lub wiórek z półtylcem wklęsłym.

8.    Wiór lub wiórek z dwoma półtylcami.

9.    Wiór lub wiórek z półtylcem niepełnie retuszowanym.

10.    Wiór lub wiórek z tylcem falistym.

11.    Wiór tylcowy (Lame a tranchant abattu).

12.    Wiórek tylcowy (Lamelle a tranchant abattu).

13.    Półksiężyc bez odbicia rylcowczego.

14.    Ostrze tylcowe (pointę a un tranchant abattu).

15.    Ostrze lancetowate (pointę a deux tranchants abattus).

16.    Ostrze mikrolityczne.

17.    Rylec typu Noailles.

18.    Rylec przechyły (transwersalny).

19.    Rylec pryzmatyczny (piramidalny wielonegatywowy).

20.    Rylec typu górnopaleoiitycznego + drapacz.

21.    Rylec węglowy (burin laterai sur troncature retoucheel.

22.    Rylec klinowaty.

23.    Drapacz długi na końcu wióra.

24.    Drapacz podwójny na długim wiórze.

25.    Ostrze trzoneczkowate romanelskie.

26.    Wiór lub wiórek zębaty.

27.    Wiór z tylcem zatępionym (a dos amenage).

28.    Ostrze jednolicę romanelskie (pointę a face piane romanellienne).

29.    Drapacz podkrążkowaty.

30.    Drapacz krótki wiórowy.

31.    Drapacz podwójny wiórowy krótki.

32.    Drapacz romanelski.

33.    Trójkąt typu górnopaleoiitycznego (rodzaj drobnego tylczaka z załamanym tylcem).

34.    Mały drapacz krążkowaty.

35.    Drapacz podkrążkowaty regularny.

36.    Ostrze azylskie typu pirenejskiego.

37.    Ostrze azylskie typu perigordzkiego.

38.    Ostrze lub zgrzebło pseudomustierskie.

39.    Ostrze trzoneczkowate montadzkie.

40.    Narzędzie trzoneczkowate.

41.    Drapacz krążkowaty dwustronny pseudomustierski.

42.    Drapacz zaokrąglony na masywnym odłupku.

43.    Drapacz rdzeniokształtny w formie litery D.

44.    Drapacz-rozłupiec rdzeniokształtny.

45.    Drapacz rdzeniokształtny nieregularny.

46.    Drapacz gruby łódkowaty.

47.    Drapacz gruby pyskowaty.

48.    Drapacz odłupkowy gruby (wysoki) z prostym drapiskiem.

49.    Drapacz odłupkowy gruby (wysoki! z drapiskiem wklęsłym.

50.    Drapacz odłupkowy gruby (wysoki) z drapiskiem wypukłym.

51.    Drapacz w rodzaju skrobacza wielorakiego (pseudo-raclette).

52.    Drapacz atypowy.

53.    Drapacz zębaty.

54.    Zgrzebło groszakowe zębate (na dużym odłupku).

55.    „Strug" (rabot).

56.    Wnęka na wierzchołku cienkiego odłupka lub wiórka.

57.    Wnęka na boku odłupka lub wiórka.

58.    Wnęki podwójne boczne (rodzaj zdławca).

59.    Wiór zaostrzony (pointę amenagee).

Analizując inwentarze kamienne odkrywane w Polsce i na terenach sąsiednich stosuje się, mimo braku jednolitej listy typów, kilka wskaźników pojadających walor chronologiczny. Stosowanie ich oparte jest na przyjęciu teorii istnienia międzyprzemysłowego prądu charakteryzującego się kilkoma Cechami:

1. Wzrostem liczby narzędzi (głównie drapaczy) wykonywanych na od-łupkach.

2. Zwiększaniem się liczby drapaczy i rylców krótkich i krępych w stosunku do form smukłych.

3. Rosnącą przewagą ilościową drapaczy nad rylcami.

W badaniach nad funkcją narzędzi pomocne jest odkrywanie, w większym stopniu niż w okresach poprzednich, przedmiotów ze śladami obróbki dokonyanej poszczególnymi rodzajami narzędzi kamiennych. Ślady takie noszą zwłaszcza przedmioty wykonane z kości i z rogu. W wyjątkowych wypadkach narzędzia służące do obróbki miękkich surowców odnaleziono tkwiące w obrabianych przedmiotach. Za przykład może posłużyć odkrycie wykrojca liamburskiego i zwykłego odłupka w otworach powstałych w trakcie przecinania rogow renifera (Meiendorf k/Hamburga), Niekiedy odkrycia takie są dość zaskakujące, jak np. znalezienie rylca i odłupków tkwiących w kościach s/.kieletow ludzkich na jednym z cmentarzysk w Nubii. Zarówno rylca, jak i odłupków użyto zapewne jako grotów strzał.

Podobne prace

Do góry