Ocena brak

NIEKLASYCZNE DEFINICJE PRAWDY

Autor /Ed123 Dodano /08.07.2011

Wiele nieporozumień wywołało niewłaściwe ujmowanie stosunku poznawczego między świadomością a przedmiotem na wzór jakiegoś stosunku przestrzennego (np. styku lub obejmowania). Tymczasem stosunek poznawczy to stosunek swoisty, intencjonalny, niesprowadzalny do jakiegokolwiek innego. Przestrzenne ujęcie  świadomości poznającej i jej relacji do przedmiotu prowadzi do rozmaitych trudności i zarzutów pod adresem klasycznej koncepcji prawdy. Szczególnie twierdzi się, iż:

1) koncepcja ta jest niejasna: na czym ma polegać owa zgodność, skoro nie moŜna tu mówić o identyczności?

2) koncepcja ta jest nieoperatywną: jakŜe ją stosować, skoro poznający nie moŜe wyjść poza siebie, aby porównać stosunek zachodzący między myślą a myśli tej przedmiotem?

W rezultacie niektórzy odrzucili klasyczną definicję prawdy (jako niejasną, nieoperatywną) i opowiedzieli się za innymi, nieklasycznymi definicjami. Wymieńmy tu trzy: koherencyjną, pragmatyczną (pragmatystyczną) i ewidentystyczną. Według pierwszej prawdziwość to relacja wewnątrzpoznawcza, polegająca na zgodności myśli między sobą. Według drugiej prawdziwość myśli polega na jej uŜyteczności w działaniu, na byciu odpowiednim narzędziem sprawnego, skutecznego działania. Według trzeciej myśl prawdziwa to myśl oczywista, to sąd stwierdzający coś oczywistego lub coś z oczywistością. Koherencyjną definicja prawdy prowadzi do uznania kaŜdej niesprzecznej (spójnej logicznie) opowieści za prawdziwą; moŜe być parę takich róŜnych opowieści na dany temat.

Niektórzy Ŝądają, aŜeby za prawdziwą uznawać teorię nie tylko niesprzeczną, lecz i zgodną z danymi doświadczenia; w ten sposób jednak właściwie rezygnuje się z koherencyjnej definicji prawdy i staje się wobec pytania: dlaczego to doświadczenie ma być kryterium prawdziwości? Czy nie ma tu ukrytego powrotu do definicji klasycznej? Pragmatystyczna definicja prawdy w sposób ukryty - wydaje się - zakłada klasyczne pojmowanie prawdziwości. UŜyteczność poznania trzeba stwierdzić w jakimś poznaniu; co z kolei jest miarą wartości tego poznania: teŜ jakaś uŜyteczność? Poza tym jedynie z punktu widzenia klasycznej koncepcji prawdy moŜna przeprowadzić następujące rozwaŜanie (stanowiące uzasadnienie przyjęcia definicji pragmatycznej): warunkiem nieprzypadkowej skuteczności działania jest właściwa orientacja co do przedmiotu i warunków działania, przeto nieprzypadkowa skuteczność działania  D  kierującego się teorią  T  świadczy (z pewnym prawdopodobieństwem) o prawdziwości  T.  W myśl pragmatystycznej definicji prawdy jeśli działania oparte na dwu różnych teoriach (na ten sam temat) są równie skuteczne, to obie teorie naleŜy uznać za równie prawdziwe.

W pewnych szczególnych okolicznościach teoria skądinąd nieprawdopodobna lub wręcz fałszywa (w myśl klasycznej definicji prawdy) może się okazać lepszym narzędziem działania niŜ teoria uchodząca za prawdziwą czy prawdopodobną; w takim razie prawdziwość w sensie pragmatystycznym byłaby zrelatywizowana do celów i okoliczności działania. Oczywistość (łac. evidentia), o której mówi ewidentystyczna definicja prawdy, można rozumieć dwojako: jako oczywistość podmiotową (subiektywną) i jako oczywistość przedmiotową (obiektywną). Pierwsza to świadomość tego, Ŝe jest tak a tak, a nie inaczej, poczucie pewności polegającej na silnej asercji bez wahania, wątpienia czy podejrzenia, Ŝe moŜe być inaczej. Tak pojęta oczywistość moŜe wprowadzać w błąd, poniewaŜ moŜe być następstwem róŜnego typu psychicznych mechanizmów i motywacji.

Tak interpretowana ewidentystyczna definicja prawdy prowadzi do relatywizmu. Natomiast oczywistość przedmiotowa to  świadomość sposobu dania przedmiotu podmiotowi w przeŜyciu poznawczym i  świadomość tego, jak ten sposób wyznacza (determinuje, gwarantuje) wartość poznawczą uzyskanego wyniku. Tak rozumiana oczywistość zazwyczaj nie jest czymś spontanicznym, nie przygotowanym przez odpowiednie zabiegi poznawcze. Jest odsłonięciem ostatecznej podstawy (wiarygodności) naszych stwierdzeń. W tak zinterpretowanej ewidentystycznej definicji prawdy zachodzi sprzęŜenie istoty prawdy (polegającej na zgodności myśli z jej przedmiotem) z kryterium prawdy (stanowiącym wskaźnik odsłaniający, ujawniający zachodzenie tej zgodności).

Podobne prace

Do góry