Ocena brak

NERWOWY UKŁAD

Autor /IzaakGgG Dodano /26.07.2013

Zespół narządów organizmu zwierzęcego służący do odbierania bodźców ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego, ich przetwarzania oraz przekazywania do narządów wykonawczych: mięśni i gruczołów. Układ nerwowy zapewnia łączność organizmu ze środowiskiem zewnętrznym, a poprzez współdziałanie z układem hormonalnym i krwionośnym reguluje działalność wszystkich komórek organizmu.

Najprostszą jednostką funkcjonalną układu nerwowego jest łuk odruchowy, zbudowany z neuronu czuciowego, odbierającego bodziec i neuronu ruchowego, przekazującego w odpowiedzi impuls do jednostki wykonawczej. W trakcie rozwoju filogenetycznego ten prosty schemat ulegał rozwinięciu i skomplikowaniu, co ostatecznie doprowadziło u ssaków do powstania -> kory mózgowej, organu o najwyższym stopniu złożoności, będącej podłożem procesów psychicznych.

Pewne struktury funkcjonalnie, odpowiadające układowi nerwowemu, występują już u jednokomórkowców. Pierwotniaki posiadają tzw. neurofi-bryle, tworzące u orzęsków układ przewodzący impulsy, zwany motorycznym, zapewniający koordynację ruchu rzęsek. Podobnie trudno wyodrębnić układ nerwowy u —» gąbek, które posiadają co prawda komórki nerwowe, ale są one rozmieszczone losowo i nie współdziałają. U parzydełkow-ców komórki są już ze sobą połączone, tworząc sieć nerwową, zarówno w ekto- jak i w endodermie.

W tym typie dochodzi do pewnych zagęszczeń neuronów w miejscach istotnych dla danej formy życiowej, np. na stożku gębowym polipów czy na brzegach tarczy meduz. Jednak przewodzenie impulsów nie jest spolaryzowane i reakcje na bodźce są wolne oraz niespecyficzne, dotknięcie w dowolnym miejscu wywołuje skurcz całego ciała. Wraz z uzyskaniem symetrii dwubocznej ciała i wyróżnieniem części przedniej, która pierwsza kontaktuje się ze środowiskiem w trakcie ruchu zwierzęcia, pojawiła się cefalizacja. Na odcinku głowowym skupione zostały narządy zmysłów oraz największa ilość tkanki nerwowej.

Proces ten wyraźnie zaznaczony jest już u wirków. U tych zwierząt w głowie mieszczą się parzyste zwoje mózgowe, od których odchodzą podłużne pnie nerwowe. Kolejnym etapem rozwoju układu nerwowego było pojawienie się połączeń poprzecznych pomiędzy pniami, zwanych komisurami lub podłużnych - konektyw. To tzw. układ pasmowy, występujący u płazińców, obleńców i pierwotnych mięczaków. Oprócz komórek nerwowych wielobie-gunowych pojawiają się komórki spolaryzowane, dwubiegunowe w pniach i jednobiegunowe w zwojach mózgowych.

Ponadto w zwojach mózgowych pojawiają się komórki czuciowe, motoryczne oraz łączące elementy zwojów mózgowych między sobą. Obleńce mają układ nerwowy scentralizowany, pozbawiony sieci nerwowej, zbudowany ze spolaryzowanych komórek. W przypadku nicieni znaleziono nawet struktury będące początkiem układu sympatycznego. U pierścienic pnie wychodzące ze zwojów mózgowych łączą się, tworząc obrączkę okołoprzełykową, przechodzącą w dwa pnie brzuszne, tworzące parzyste zwoje połączone komisurami w każdym metamerze ciała. Taki schemat organizacji określa się jako układ drabinkowy.

Zwoje mózgowe pierścienic dzielą się na dwie części: przednia (protocerebrum) i tylna (deutocerebrum), mogą występować również ciała grzybkowate, mieszczące ośrodki kojarzeniowe. W przypadku -> stawonogów drabinka nerwowa uległa zniekształceniu ze względu na przejście z organizacji homonomioznej na heteronomiczną metamerii ciała. Zwoje nerwowe w poszczególnych segmentach uległy zlaniu, powstał łańcuch nerwowy brzuszny. W budowie mózgu u wijów i owadów pojawiła się trzecia część - tritoce-rebrum.

Stawonogi mają również silnie rozwinięte ciała grzybkowate,, szczególnie u owadów społecznych oraz układ sympatyczny. Prymitywne mięczaki w budowie układu nerwowego nawiązują do płazińców. Formy wyżej uorganizowane charakteryzują się dodatkowymi, oprócz mózgowych, trzema zwojami, unerwiającymi nogę, worek trzewiowy i płaszcz, połączonymi spoidłami. -» Gło-wonogi cechują się najwyższym stopniem centralizacji i organizacji układu nerwowego. W ich przypadku wszystkie zwoje zlały się w mózg o wysokim stopniu organizacji, w którym każda część pełni określoną funkcję.

U strunowców układ nerwowy umieszczony jest zawsze po stronie grzbietowej ciała, w przeciwieństwie do wcześniej wymienionych grup, w których zlokalizowany był w części brzusznej. W tym typie zwierząt można znaleźć zarówno układ o bardzo małym stopniu rozwoju, pozbawiony nawet zwojów mózgowych (jak u bezczaszkowców), jak i formy bardzo skomplikowane, charakterystyczne dla —» kręgowców.

Układ nerwowy kręgowców składa się z części ośrodkowej (mózg i rdzeń kręgowy) oraz obwodowej, czyli nerwów, zwojów nerwowych i zakończeń nerwowych. Część ośrodkową układu budują dwa rodzaje tkanki: istota szara, leżąca na zewnątrz mózgu i -> istota biała w jego wnętrzu, W przypadku rdzenia pozycje obu istot ulegają odwróceniu. Mózg i rdzeń kręgowy chroniony jest odpowiednio przez -> czaszkę i -» kręgosłup oraz -» opony mózgowo-rdzeniowe.

Mózg dzieli się na kresomózgowie, tworzące półkule mózgowe zaopatrzone w korę mózgową, międzymózgowie obejmujące szyszynkę, wzgórze i podwzgórze oraz tyłomózgowie, dzielące się na móżdżek i rdzeń przedłużony. Informacje dochodzące i wychodzące z układu ośrodkowego biegną przez neiwy układu obwodowego, który pełni funkcje łącznika pomiędzy tym pierwszym a środowiskiem. Funkcjonalnie można go podzielić na układ somatyczny i wegetatywny (autonomiczny).

Ten pierwszy, sterowany mózgiem, odpowiada za ruchy ciała i percepcję, natomiast drugi unerwia narządy wewnętrzne i jest w znacznym stopniu niezależny od mózgu. Autonomiczny układ nerwowy zwykle składa się z dwóch przeciwstawnie działających układów: sympatycznego (współczulnego) oraz parasympatycznego (przywspółczulnego). Część współczulna zwykle wpływa pobudzająco na unerwiony organ, natomiast część przywspółczulna oddziałuje hamująco.

Podobne prace

Do góry