Ocena brak

Neodarwinizm i socjobiologia

Autor /Gerwazy Dodano /29.07.2011

Najdalej od klasycznego ewolucjonizmu odchodzi tzw. socjobiologia, kierunek, który stał się głośny, a nawet modny, od drugiej połowy lat siedemdziesiątych. Jego źródła są zupełnie inne niż socjologicznego czy antropologicznego ewolucjonizmu, wywodzi się mianowicie bezpośrednio z biologii. Tutaj od początku ewolucję pojmowano inaczej niż w socjologii.

W wersji oryginalnej teoria Darwina była stosunkowo konkretna; składnikami populacji, o których mówiła, były osobniki - pojedyncze organizmy biologiczne. Dalszy rozwój teorii poszedł nieuchronnie w kierunku większej abstrakcji. Zamiast żywych, konkretnych osobników w neodarwinizmie jako przedmiot teorii pojawiły się geny. Idea genów jako nośników dziedzicznie przekazywanych cech wywodzi się od Grzegorza Mendla (1822-1884). Neodarwinizm bywa też określany jako „mariaż" Darwina z Mendlem.

Ta odmiana teorii głosi, że: po pierwsze, w populacji istnieje zróżnicowana pula genetyczna, która wyznacza cechy anatomiczne, fizjologiczne i behawioralne (typowe zachowania) osobników; po drugie, w obrębie puli genetycznej występują różne mechanizmy prowadzące do zmiany jej składu, przemieszczania się, mieszania genów - obok doboru naturalnego, który powoduje, że osobniki najlepiej przystosowane przekazują swoje geny potomstwu, występuje także migracja między pulami genetycznymi (przez powinowactwo), rekombinacja genów, genetyczne dryfowanie itp.; po trzecie, istotna właściwość genów to zdolność do rozprzestrzeniania się, pomnażania się w populacji przez reprodukcję osobników, będących ich nosicielami (pewne rodzaje genów odnoszą sukces reprodukcyjny, rozprzestrzeniając się i utrwalając w populacji, inne natomiast ulegają eliminacji). W ten sposób pula genetyczna ulega zmianie, a wraz z tym zmieniają się cechy i sposoby zachowania osobników. Istotne procesy ewolucyjne dokonały się w obrębie puli genetycznej, a zmiana charakteru gatunku jest tylko tego zewnętrznym przejawem.

Bezpośrednio z neodarwinizmu (genetyki populacji) wywodzi się tzw. socjobiologia. Jej twórcą jest amerykański biolog Edward Wilson. W pracy Socjobiologia: nowa synteza próbował on ukonstytuować dyscyplinę, która zajmowałaby się badaniem biologicznych podstaw zachowań społecznych (zbiorowych) wszystkich organizmów żywych, w tym i człowieka. W tym sensie, chciał z socjologii uczynić część biologii. Tezy Wilsona były bardzo kontrowersyjne, zwłaszcza wobec tradycyjnych sposobów myślenia w socjologii:

a) głosił on, że człowiek nie jest niczym wyjątkowym, lecz tylko jednym z wielu gatunków zwierzęcych;

b) jego zdaniem wzory zachowań charakterystycznych dla gatunku nie są wyuczone, nabyte z kultury danego społeczeństwa, lecz dziedziczne, zakodowane w materiale genetycznym;

c) w jego ujęciu ewolucja, zmiana społeczna, dokonuje się nie przez walki, konflikty, współzawodnictwo między ludźmi czy ich zbiorowościami, lecz w tajemniczym, niewidocznym świecie genów, przez sukces reprodukcyjny jednych, a klęskę innych.

W późniejszych pracach (np. O naturze ludzkiej czy Geny, umysł i kultura, napisanej wspólnie z C. Lumsdenem) Wilson odchodzi od takiego skrajnego stanowiska, uznając wyjątkowość człowieka związaną z fenomenem umysłu (pamięci, symbolicznego myślenia, języka)10. Z socjobiologii wyodrębnia się jej subdyscyplina: socjobiologia człowieka. W świecie ludzkim ewolucja przybiera nową postać - „genetyczno-kulturowej koewolucji" (przypomina się stara myśl Warda o antropo- i socjogenezie). Między kulturą a biologią występuje, według Wilsona, obustronna interakcja; kultura jest odpowiedzią na imperatywy biologii, ale z kolei - i to jest teza istotna - cechy biologiczne ewoluują w odpowiedzi na innowacje kulturowe. Kultura i biologia nie istnieją jako dwa oddzielne procesy, lecz przeplatają się. Biologia przenika do kultury, ale także kultura znajduje dostęp do biologii, genów, stając się przedmiotem biologicznego dziedziczenia. Produktem takiej ustawicznej interakcji jest historia ludzkości.

Socjobiologia zamyka długą genealogię ewolucjonizmu w jego czystej postaci. Ale ewolucjonizm znalazł kontynuację także w pewnych innych teoriach, podejmujących problemy zmiany i rozwoju w II połowie XX wieku: teorii modernizacji i teorii społeczeństwa postindustrialnego. W obydwu odnaleźć można pośrednie echa założeń ewolucjonistycznych.

Podobne prace

Do góry