Ocena brak

NAUKOWE TEORIE POLITYKI A PRAKTYKA POLITYCZNA – MIĘDZY PRAWDĄ A UŻYTECZNOŚCIĄ - Skąd się biorą kłopoty z nauką?

Autor /Ludwik Dodano /16.06.2011

Zastosowanie wiedzy naukowej jako podstawy dla działań praktycznych odbywa się w sytuacji, w której nauki realne nie mogą przewidzieć wszystkich skutków rozwijanych przez siebie technologii dla całego świata społ. Pojawiły się nowe problemy wywołane nauką, do tej pory nieznane:

  • zagrożenia ekologiczne,

  • choroby cywilizacyjne,

  • powstanie nowoczesnej broni,

  • zmiany struktury społ.,

  • ograniczenia autonomii człowieka,

  • wzrost kontroli władzy nad społeczeństwem (doskonalenie techniki represji czy komputeryzacja).

Powodem są:

  1. problem z aplikacją wiedzy naukowej:

  • w kontekście wewnątrznaukowym: ograniczone możliwości poznawcze badań naukowych, stwarzające jedynie nadzieję na potencjalne przewidywanie. Nauka musiałaby dysponować 2 rodzajami przesłanek:

prawa: wiedza o prawach = informacja o całkowitej strukturze świata aż do najniższych poziomów (wiedza w wymiarze wertykalnym),

warunki początkowe: wiedza w wymiarze horyzontalnym, o wszystkich faktach jednostkowych na wszystkich poziomach (do końca nieosiągalna taka wiedza).

Niezależnie, jak głęboko nauka przeniknie, to i tak będzie nieskończenie wiele przyszłych zdarzeń, których niepodobna przewidzieć, ponieważ brak nam wystarczającej wiedzy o warunkach początkowych.

  • kontekście pozanaukowym: pytanie o cel, stosowanie „mocy” wyzwolonych przez naukę. „po co człowiek ma poznawać i przekształcać świat?” Nauka sama (w) sobie takiego celu nie wyznacza → coraz większy nacisk na badanie zagadnień aksjologicznych.

2. brak dostatecznego ugruntowania wiedzy naukowej w obszarze nauk społ.: przewidywanie jest wysoce zawodne, m.in. z powodu braku logicznego wynikania wyjaśnianego faktu z praw (dokładniej – z generalizacji historycznych). Powstaje niezgodność faktów ze sformułowanymi wcześniej przewidywaniami. Powodem tego jest również „materia świadoma i myśląca”, uczący się ludzie, którzy zmieniają swoje zachowania, tym samym unieważniając przynajmniej część przewidywań na własny temat.

Zakres faktów przewidywanych:

  • opisowy model nauki empirycznej = stanowisko indukcyjne: w wyjaśnianiu, a więc i przewidywaniu, nie można wyjść poza zakres faktów, które były podstawą formułowania twierdzeń. Przewidywania są więc zastosowaniem twierdzeń (praw), a nie etapem ich tworzenia (tworzenia wiedzy naukowej);

  • dedukcjonizm: umożliwia przewidywanie nowych zjawisk, innych niż te, które były punktem wyjścia dla twierdzeń empirycznych. Wyjaśnianie i przewidywanie jest tożsame z tym, że to pierwsze należy do sfery zastosowania wiedzy naukowej, a to drugie leży w obszarze jej tworzenia, uzasadniania.

Jednak w naukach społ. obok wyjaśniania dedukcyjnego należy także stosować wyjaśnianie indukcyjne, by przewidywanie było możliwe.

Falsyfikowanie ryzykownych hipotez w laboratoriach jest sukcesem, jednak w naukach społ. wprowadza niebezpieczeństwo dla jakości ludzkiego życia.

Współcześnie często w naukach społ. tzw. badania ewolucyjne – po to, by ustalić, jakie są skutki zaplanowanej i wykonanej interwencji społ., w sytuacji gdy osiągnięcie zamierzonego celu nigdy nie jest pewne. Coraz częstsze są analizy programów społ., odzwierciedlających różne perspektywy ideologiczne (np.: wyrównywanie szans). Żąda się od nauk społ. niezawodnej wiedzy pozwalającej skutecznie działać, przekształcać społeczeństwo. Łatwo zapominamy, że człowiek jest bardziej autorem prawdy niż jej odkrywcą.

Niektóre tylko źródła nieporozumień w naukach społ.: dogmatyzm (przekonanie o niepodważalności posiadanej wiedzy) bądź trywializacja (odmawia się wiedzy naukowej wartości poznawczej), tzw. obiektywizm lub relatywizm poznawczy, historycyzm, odrzucanie wartościowania, etc.

Do góry