Ocena brak

NAUKOWE TEORIE POLITYKI A PRAKTYKA POLITYCZNA – MIĘDZY PRAWDĄ A UŻYTECZNOŚCIĄ - Granice stosowalności wiedzy naukowej

Autor /Ludwik Dodano /16.06.2011

Nauki o społeczeństwie powinny dostarczać sprawdzonych informacji, mogących stanowić dobrą podstawę do podejmowania decyzji o działaniach w życiu codziennym. Ta powinność stwarza w naukach o polityce wiele komplikacji (wszelkie nauki empiryczne mają jednocześnie charakter teoretyczny i praktyczny, a z praktycznym wymiarem politologia ma kłopot).

Polityka = działalność wytyczona przez sformalizowany ośrodek decyzyjny, posługująca się technikami społecznymi i zmierzająca do tego, by grupy ludzi o odmiennych interesach realizowały cele wskazane przez ów ośrodek. Tu rodzi się potrzeba odwołania się do praktycznej wiedzy naukowej o społeczeństwie. → Żądanie powszechnej ważności poznania naukowego. Praktyczne (stosowane) nauki społ. (np.: politologia stosowana) mają stanowić oparcie dla tych potrzeb.

Skrajny przypadek = technokracja: roszczenie prawdziwości odnosi się do uzasadniania technik racjonalnego zarządzania państwem (racjonalność pragmatyczna) oraz do celów działań politycznych (racjonalność aksjologiczna). Państwo staje się przykładem w pełni racjonalnego zarządzania, polityk przypomina organ wykonawczy „naukowego autorytetu”, polityka całkowicie unaukowiona. Jednak ogranicza zakres indywidualnych wyborów jednostek, ponieważ niemożliwe staje się demokratyczne tworzenie woli społ., podporządkowane „dyktaturze prawdy” (Francis Bacon, Claude Henri de Saint – Simon). W tym modelu ginie faktyczna wartość wiedzy naukowej oraz istotny segment polityki, czyli niezbywalne zróżnicowanie interesów i potrzeb ludzkich. Unaocznia się również bezradność wobec uczuć i emocji, osłabiających racjonalność naszego działania.

Najczęstszy współcześnie jest model decyzjonistyczny relacji między wiedzą naukową o polityce a praktyką polityczną (T. Hobbes, M. Webber: wyraźna odmienność funkcji eksperta (urzędnika) od funkcji polityka (polityczni przywódcy):

  • ekspert posiada wiedzę i na jej podstawie może planować różne wersje przyszłości,

  • polityk umie z tej wiedzy korzystać, decydując o wyborze projektu odpowiadającego wartościom, które reprezentuje i potrafi go zrealizować.

Decyzja polityczna jest wyborem między konkurencyjnymi porządkami wartości, których nie można uzasadnić nieodpartymi argumentami naukowymi. Działania polit. nie można do końca racjonalnie uzasadnić, niektóre problemy są rozstrzygane aktem woli politycznej, a nie wiedzy racjonalnej. Ekspert może zaledwie określać techniki racjonalnego zarządzania, jednak wybór wartości, celów, potrzeb jest całkowicie irracjonalny.

W naukach społ. (zwłaszcza w politologii) podział na nauki podstawowe i stosowane jest niejasny, a jeżeli nie odróżnia się teorii wyjaśniającej od praktycznej, to które kryterium jest ważniejsze: kryterium prawdziwości (tj. sprawdzalności empirycznej) czy kryterium efektywności?

Użycie wiedzy naukowej w życiu polit. zawsze nosi znamiona aktu moralnego, gdyż użyteczność jest wartością stopniowalną i relatywizowaną względem odbiorcy oraz sytuacji (w przeciwieństwie do prawdy): dla danej sytuacji i dla danego odbiorcy nie każda wiedza prawdziwa jest jednakowo użyteczna. Atrakcyjna jest tylko wiedza naukowa (teoria), którą można użyć do realizacji celów wobec niej zewnętrznych. To, co słuszne jest w danej sytuacji politycznej czynić, zależy od kontekstu + od tego, co politycy potrafią dostrzec + od ich stanu świadomości. Podejmowane przez polityków decyzje wyznaczane są nie przez obiektywne warunki, ale przez ich subiektywne definicje (uwikłane zawsze aksjologicznie).

Uczeni w naukach społ. dążą do osiągnięcia obydwu celów (poznawczy + praktyczny), gdy tymczasem realizacja każdego z nich wymaga innego etosu, innej organizacji pracy, innego rodzaju samowiedzy.

Do góry