Ocena brak

NAUKA

Autor /aleKac Dodano /09.11.2012

 

NAUKA gr. episteme; łc. scientia, disciplina; ang. science; fr. science; run. Wissenschaft, Lehre, Kunde

  1. 1. W znaczeniu funkcjonalnym: zor­ganizowany proces poznawczy prowa­dzący do konstruowania teorii, czyli do nauki w sensie przedmiotowym (zob. ni­żej 11-21). Na proces ten składają się: ob­serwacje, pomiary, definiowanie, wnio­skowanie itp. W takim sensie słowo „na­uka" występuje np. w kontekście zwrotu „uprawiać naukę".

  2. W znaczeniu przedmiotowym: ze­spół gotowych już w pewien sposób, choć wciąż hipotetycznych teorii, dotyczących określonej dziedziny rzeczywistości i speł­niających warunki metodologiczne co do precyzji pojęć, uzasadnienia twierdzeń itp. Tak pojęta nauka jest wytworem nauki w znaczeniu funkcjonalnym (zob. wyżej /I-I I); pojęcie to pojawia się np. w kontek­ście zwrotu „tworzyć naukę".

    Koncepcje nauki w znaczeniu przed­miotowym, formułowane od czasów sta­rożytnych po dziś dzień, dzielą się zasad­niczo na dwa opozycyjne stanowiska do­tyczące pewności twierdzeń naukowych. Według pierwszego wszystkim twierdze­niom nauki przysługuje pewność i konie­czność (platonizm, arystotelizm, tomizm, kartezjanizm, kantyzm); według drugiego każde twierdzerue z zakresu nauk empi­rycznych jest tylko prawdopodobne lub hipotetyczne (D. Hume, neopozytywizm, pragmatyzm, hipotetyzm K. R. Poppera). Oba stanowiska zgodne są w tym, że twier­dzeniom matematyki można przypisać pewność i konieczność, różnią się jednak istotnie w wyjaśnianiu źródeł tej koniecz­ności.

  3. W znaczeniu podmiotowym: umie­jętność prowadzenia badań naukowych lub posiadana przez kogoś wiedza nauko­wa. Przykładowym kontekstem dla tego pojęcia może być zwrot „człowiek wielkiej nauki".

  4. W znaczeniu socjologicznym: dzie­dzina kultury obejmująca naukę w poda­nych wyżej znaczeniach {l-l, 2,3), a nadto osoby, które zajmują się badaniami nauko­wymi, służące temu odpowiednie urzą­dzenia (np. aparatura pomiarowa), wresz­cie instytucje prowadzące badania lub or­ganizujące procesy badawcze. Ten sens słowa „nauka" ma się zwykle na myśli uży­wając np. zwrotu „inwestować w naukę".

Badaniem nauki zajmują się nauki filo­zoficzne, takie jak -> epistemologia (2), -^ filozofia nauki, metodologia nauk, oraz nauki humanistyczne, psychologia, socjo­logia, naukoznawstwo, teoria informacji naukowej.

Klasyfikacja nauk. Podział nauk jest przeprowadzany z trzech punktów widzenia: ze względu na cel uprawiania nauki, ze względu na przedmiot, ze wzglę­du na metodę.

  1. Cel nauki jest bądź a) poznawczy, tzn. nauka ma dostarczyć odpowiedzi na pytanie: „jaka jest rzeczywistość?", bądź b) praktyczny, tzn. nauka ma dostarczyć odpowiedzi na pytanie: „jak przekształcać rzeczywistość?". Pierwszy z tych celów realizują nauki teoretyczne, drugi — nauki praktyczne, czyli stosowane, do których należą dyscypliny techniczne, a także pe­dagogika, socjotechnika itp.

  2. Dzieląc nauki ze względu na przed­miot ma się na uwadze badaną przez nie dziedzinę rzeczywistości. Dziedzinę pozaczasowych przedmiotów abstrakcyjnych badają nauki matematyczne. Przyroda sta­nowi dziedzinę nauk przyrodniczych i te­chnicznych, a człowiek i jego wytwory — dziedzinę nauk humanistycznych. Nauki humanistyczne nazywa się czasem społe­cznymi, wtedy jednak termin ten nabiera dwóch znaczeń: w znaczeniu szerszym nauki społeczne pokrywają się z humani­stycznymi, w znaczeniu węższym stano­wią pewną grupę (socjologia, ekonomia itp.) w obrębie nauk humanistycznych. Aby zdać sprawę z osobliwości pewnych nauk filozoficznych, takich jak ontologia czy metafizyka, należałoby przypisać im dziedzinę uniwersalną^ tj. całą rzeczywi­stość (ale rozważaną tylko pod pewnym kątem).

Do podziału nauk ze względu na przed­miot, stosowanego do celów praktycz­nych, w szczególności w bibliotekarstwie, służy Uniwersalna Klasyfikacja Dziesięt­na. Jako podział piśmiennictwa w ogóle, w tym także naukowego, wyznacza ona również pewien podział nauk, wyróżnia­jąc na pierwszym stopniu podziału takie działy nauki, jak filozofia z psychologią, nauki społeczne, nauki matematyczno--przyrodnicze, nauki techniczne, nauki o języku i literaturze, historia z geografią. Podział ten nawiązuje do klasyfikacji nauk F. Bacona, który rozróżniał dziedziny na­uki będące domeną rozumu (filozofia i in.), wyobraźni (m. in. nauka o literaturze) i pa­mięci (historia itp.).

  3. Ze względu na metodę dzieli się na­uki na dedukcyjne, tj. takie, w których je­dyną metodą uzasadniania twierdzeń jest —> wnioskowanie (1) dedukcyjne, oraz em­piryczne, tj. takie, w których są stosowane wszystkie odmiany wnioskowań, a pier­wszymi przesłankami w procesie uzasad­niania są zdania obserwacyjne, tzn. zdają­ce sprawę z danych doświadczenia (obser­wacji lub eksperymentu).

II. pot. Głoszony przez kogoś (naucza­ny) zespół poglądów, nakazów itp.; ina­czej: —> doktryna.

 

Podobne prace

Do góry