Ocena brak

NATO - Jakie znaczenie ma Traktat Północnoatlantycki?

Autor /Kordian Dodano /21.10.2011

Traktat Północnoatlantycki został podpisany w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 roku. Na jego podstawie powstał sojusz stworzony przez dziesięć europejskich i dwa północnoamerykańskie niepodległe państwa, które zobowiązały się do udzielania sobie nawzajem gwarancji bezpieczeństwa. Cztery dalsze kraje europejskie przystąpiły do Traktatu pomiędzy 1952 a 1982 rokiem.

Sam Traktat jest zadziwiająco prostym dokumentem. Rozpoczyna go krótka preambuła, wyjaśniająca, że Dokument został zawarty zgodnie z duchem Karty Narodów Zjednoczonych i w istocie bierze swą moc z jej postanowień. Pozostała część tekstu składa się zaledwie czternastu artykułów określających najważniejsze zobowiązania sojuszników wobec siebie, jak również wobec Sojuszu jako całości.

Kilka artykułów wymaga szczególnej uwagi. Artykuł trzeci jest podstawą planowania zbiorowej obrony, zobowiązując państwa członkowskie do samodzielnego i wspólnego utrzymywania i rozwijania swych zasobów obronnych. Artykuł czwarty tworzy ramy konsultacji państw członkowskich w sytuacjach, gdy któreś z nich odczuwa zagrożenie swego bezpieczeństwa. To ten artykuł właśnie podkreśla podstawowe znaczenie procesu szerokich konsultacji, który ma miejsce w ramach Sojuszu i który wyjaśnia, dlaczego podejmuje on nowe misje umacniające bezpieczeństwo całego obszaru euroatlantyckiego.

Artykuł piąty potwierdza prawo do indywidualnej i zbiorowej samoobrony, zawarte w artykule 51 Karty Narodów Zjednoczonych. Stwierdza on, że państwa-sygnatariusze Traktatu Północnoatlantyckiego zgadzają się co do tego, iż atak zbrojny zwrócony przeciwko jednemu lub kilku z nich zostanie uznany za atak przeciwko wszystkim. Artykuł szósty określa zakres geograficzny stosowania artykułu piątego.

Artykuł dziewiąty tworzy Radę Północnoatlantycką jako jedyną oficjalną strukturę powołaną bezpośrednio na mocy Traktatu. Daje on jej prawo utworzenia "takich organów pomocniczych" jakie mogą okazać się konieczne dla realizacji celów Traktatu Waszyngtońskiego. Dzisiejsza struktura komitetów i agencji, które zostały następnie powołane przez Radę, wspieranych przez odpowiednie komponenty wojskowe i cywilne, tworzy to co nazywamy Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego.

Madryckie spotkanie Rady Północnoatlantyckiej na szczycie w lipcu 1997 roku zaowocowało zaproszeniem trzech państw - Czech, Polski i Węgier - do rozpoczęcia negocjacji prowadzących do ich członkostwa w Sojuszu. Przywódcy Sojuszu zaznaczyli jednocześnie, iż "drzwi do NATO pozostają otwarte" oraz, że oczekują w późniejszym terminie wystosowania podobnych zaproszeń w odniesieniu do kolejnych państw. Zabiegając o członkostwo w Sojuszu, kraje te otrzymują swego rodzaju polisę ubezpieczeniową na przyszłość. Mają one do tego pełne prawo. Tak jak w przypadku każdej innej polisy ubezpieczeniowej, muszą one być gotowe do opłacania składki. Jest to zobowiązanie, na które muszą być gotowe oraz zdolne do jego wypełnienia. Artykuł dziesiąty Traktatu Północnoatlantyckiego tworzy ku temu warunki, wskazując, że Sojusznicy "za jednomyślną zgodą mogą zaprosić do przystąpienia do niniejszego Traktatu każde inne państwo europejskie będące w stanie popierać zasady niniejszego Traktatu i przyczyniać się do bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego".

W innych artykułach Traktatu każde państwo członkowskie czyni szczególne zobowiązania odnoszące się do bezpieczeństwa i obrony. Żadne z nich nie wpływa na ich prawa i obowiązki wynikające z Karty Narodów Zjednoczonych. Każde państwo zobowiązuje się także, na różne sposoby, przyczyniać do rozwoju pokojowych i przyjaznych stosunków międzynarodowych, w tym poprzez "umacnianie swych wolnych instytucji", "spowodowanie lepszego zrozumienia zasad, na których te instytucje są oparte" oraz "pobudzanie warunków stabilizacji i dobrobytu". Traktat zawiera również zapis dotyczący wysiłków na rzecz eliminacji sporów w międzynarodowej polityce gospodarczej państw członkowskich oraz zachęty do rozwoju współpracy pomiędzy nimi w tej dziedzinie.

Traktat Północnoatlantycki gwarantuje bezpieczeństwo jego sygnatariuszy od 1949 roku. Wiele innych państw europejskich odnosi pośrednie korzyści z bezpieczeństwa tworzonego przez Sojusz. Po zakończeniu "zimnej wojny" oraz podziału Europy, Sojusz nie tylko zaprosił do członkostwa trzy nowe państwa, lecz także dokonał wewnętrznej adaptacji umożliwiającej innym krajom bliskie uczestnictwo w jego działaniach. Cała Europa odnosi dziś bezpośrednie korzyści ze zwiększonej stabilności oraz tworzonego przezeń wzajemnego zaufania.

NATO pozostanie zainteresowane bezpieczeństwem również w przyszłości. Członkostwo Organizacji i współpraca z nią nie są jednak tożsame wyłącznie z "zabezpieczeniem się na zły czas". Ich treścią jest natomiast aktywne działanie na rzecz umacniania bezpieczeństwa w Europie. Sojusz Północnoatlantycki jest jedyną organizacją międzynarodową mającą zasoby umożliwiające podjęcie się tego zadania. Celem przygotowania się do podjęcia przyszłych wyzwań, NATO przekształciło swe struktury polityczne i wojskowe, adaptując je do zadań w ramach operacji pokojowych i antykryzysowych.

Do góry