Ocena brak

Narządy wewnątrzotrzewnowe i zewnątrzotrzewnowe

Autor /laetitia Dodano /06.01.2012

Że podwójna blaszka otrzewnej, która biegnie z tylnej ściany brzucha do powierzchni grzbietowej cewy pokarmowej, wytwarza krezkę grzbietową (mesenterium dorsale), a z przedniej ściany brzucha do powierzchni przedniej cewy pokarmowej krezkę brzuszną (mesenterium ventrale). Ta ostatnia nie występuje poniżej pępka. Otrzewną, tak jak wszystkie błony surowicze, możemy sobie wyobrazić jako zamknięty worek, w który dany narząd został wpuklony w mniejszym czy większym stopniu, chociaż obraz taki nie odpowiada rzeczywistym stosunkom rozwojowym. Jeżeli narząd jest całkowicie objęty otrzewną, mówimy o wewnątrzotrzewnowym położeniu narządu (situs intraperitonaealis) lub o narządzie wewnątrzotrzewnowym; narząd taki ma krezkę, na której jest zawieszony, i zachowuje większy czy mniejszy stopień ruchomości, jak np. ruchoma część jelita cienkiego. Jeżeli narząd tylko częściowo jest powleczony otrzewną, jeżeli otrzewna pokrywa tylko jedną jego powierzchnię (np. nerki) lub też obejmuje tylko większą lub mniejszą część jego obwodu (np. od przodu i z obu boków, jak w okrężnicy wstępującej lub zstępującej), wtedy nie ma krezki; takie położenie narządu nazywamy zewnątrz o t rzewno wy m (situs extraperitonaealis) czy zaotrzewnowym (situs retroperitonaealis), a narząd zewnątrzotrzewnowym czy zaotrzewnowym. Narząd taki jest nieruchomy lub mało ruchomy.

Narząd położony pierwotnie wewnątrzotrzewnowo wtórnie może to położenie utracić. Wyobraźmy sobie, że jakiś narząd pierwotnie wewnątrzotrzewnowy (np. dwunastnica czy okreżnica wstępująca lub zstępująca), zawieszony na krezce, zmienił swe położenie, jak to nieraz następuje w rozwoju osobniczym, i wraz ze swą krezką zbliżył się do tylnej ściany brzucha, przylgnął do niej i wreszcie jego pokrycie surowicze (otrzewna trzewna) zlepiło się z otrzewną ścienną. Stykające się z sobą obie blaszki otrzewnej sklejają się, a zwrócone ku sobie warstwy nabłonka zanikają, tak że pozostaje tylko blaszka trzewna otrzewnej pokrywająca część przednią obwodu narządu; narząd taki uzyskuje wtórnie położenie zewnątrzotrzewnowe, jakie inne narządy mogą posiadać z samego początku, pierwotnie (np. nerki, nadnercza, moczowody itd.).

Przypuszczalnie w związku z uzyskaniem pionowej postawy ciała obie blaszki otrzewnej zlepiają się, wskutek-czego dany narząd (np. dwunastnica czy części okrężnicy) zostaje znacznie silniej przymocowany do tylnej ściany brzucha. Taki sam proces odbywa się w odniesieniu do krezki. Powierzchnia krezki może przylgnąć do otrzewnej ściennej tylnej ściany brzucha, zlepić się z nią i zrosnąć druga, powierzchnia przednia krezki obejmuje wtedy wtórnie rolę otrzewnej ściennej i staje się wtórną otrzewną ścienną. Krezka przyrośnięta tak samo jak poprzednio prowadzi naczynia i nerwy do jelit wzdłuż tylnej ściany tułowia.

U ssaków i niższych naczelnych rozwój tych stosunków zatrzymał się na różnych etapach, które powtarzają się w ciągu rozwoju osobniczego człowieka. U kręgowców jelito zawieszone jest na krezce grzbietowej, której nasada ciągnie się nieprzerwanie w linii pośrodkowej tylnej ściany brzucha. Dopiero u człowieka wraz z pionizacją ciała następuje zlepienie, dzięki czemu, jak wyżej zaznaczono, wydatnie wzmacnia się przytwierdzenie poszczególnych odcinków jelit i odcinków krezki do tylnej ściany brzucha. Tylko wątroba i pęcherz moczowy łączą się z bardziej ruchomą ścianą przednią.

Możemy też mówić, że narząd leży zewnątrz jamy otrzewnej i'extra cavum peritonaei); natomiast narządu leżącego wewnątrzotrzewnowo nie należy nazywać narządem położonymi wewnątrz jamy otrzewnej (inlra cavum peritonaei), jak to często spotykamy w podręcznikach. Określenie bowiem takie jest nieścisłe, żaden narząd nie leży wewTiątrz jamy otrzewnej w ścisłym tego słowa znaczeniu, gdyż w warunkach prawidłowych znajduje się w niej tylko nieznaczna ilość płynu surowiczego, o czym wspominaliśmy wyżej.

Jelita, wątroba, śledziona powleczone otrzewną trzewną leżą wewnątrz przestrzeni objętej otrzewną ścienną. Inne narządy, jak nerki czy aorta, położone są zaotrzewnowo, ale wewnątrz jamy brzusznej; jama brzuszna i jama otrzewnej nie są więc identyczne.

Ze względu na trudne do objęcia stosunki przestrzenne wskazane jest wytworzenie sobie wpierw na zwłokach osobników dorosłych ogólnego obrazu położenia narządów jamy otrzewnej i ich krezek. Następnie historia rozwoju umożliwi zrozumienie stosunków ostatecznych i ich zmienności osobniczej.

Podobne prace

Do góry