Ocena brak

Narządy pierwotne

Autor /zuzanna Dodano /30.12.2011

Endoderma stanowi wewnętrzny listek tarczy zarodkowej oraz wyścieła od wewnątrz ścianę pęcherzyka żółtkowego. Część endodermy, która leży w obrębie tarczy zarodkowej, tworząc równocześnie strop jamy pęcherzyka żółtkowego, zagłębia się w linii pośrodkowej, przekształcając się w rynienkę jelitową. Części przednia i tylna rynienki silnie się rozrastają i tworzą głębokie wypuklenia ku obu końcom zarodka, przekształcające się następnie w: 1) odcinek głowowy (jelito przednie), 2) w odcinek ogonowy (jelito tylne). Na swych końcach uwypuklenia te zetkną się z ektodermą pokrywającą zagłębienia tzw. zatoki ustnej (stomodeum) z przodu oraz zatoki stekowej (proctodeum) z tyłu zarodka. Część środkowa rynienki jelitowej stanowi zawiązek jelita środkowego, początkowo otwartego szeroko do jamy pęcherzyka żółtkowego. Zarodek stopniowo wzrasta, pęcherzyk żółtkowy przewęża, a połączenie między nim a jelitem środkowym przekształca się w wydłużający się przewód jelito w o-żółtkowy (ductus intestinovitellinus), czyli przewód pępko-wo-żółtkowy. Przewód ten w końcu pierwszego miesiąca zarasta i następnie zanika. Czasem jednak jego część bliższa zachowuje się i tworzy tzw. uchyłek jelita krętego (diverticulum ilei1), wychodzący z jelita cienkiego. Endodermalny nabłonek wyściełać będzie odtąd przewód pokarmowy i w dalszych okresach rozwoju utworzy gruczoły tego przewodu.

Mezoderma śródzarodkowa po ukończeniu drugiej fazy gastrulacji składa się z dwóch symetrycznych skrzydełek mezodermalnych, znajdujących się po obu bokach struny grzbietowej — pierwotnego zawiązku osiowego szkieletu zarodka. Skrzydełka te rozrastają się bocznie i do przodu i na krawędziach tarczy zarodkowej zrastają się z mezo-dermą pozazarodkową pokrywającą od zewnątrz pęcherzyk owodni i pęcherzyk żółtkowy . Następnie przyśrodkowe części obu skrzydełek mezodermalnych oddzielają się od ich blaszek bocznych i zostają podzielone przez poprzecznie ustawione szczeliny na tzw. praczłony, czyli somity . Pierwsze praczłony wyodrębniają się w tylnej części głowowej okolicy zarodka , następne po kolei coraz dalej do tyłu i układają się w dwa symetryczne, biegnące po obu bokach cewy nerwowej szeregi . Układ taki nosi nazwę układu metamerycznego (p. dalej). Równocześnie z wyodrębnieniem się somitów boczne części skrzydełek mezodermalnych, tzw. płyty mezodermalne, rozszczepiają się na dwie blaszki: zewnętrzną, przylegającą do ektodermy blaszkę mezoder-my ściennej (mesoderma parietalis sive somatopleura; soma = ciało, pleura = strona, bok) oraz na przylegającą do endodermy blaszkę me-z o dermy trzewnej (mesoderma visceralis sive splanchnopleura; splanchna = trzewa). Utworzona między obiema blaszkami szczelina jest zaczątkiem śródzarodkowej jamy ciała  Po zrośnięciu się płyt mezodermalnych z mezodermą pozazarodkową leżącą na obwodzie tarczy zarodkowej i po przedłużeniu się do tego zrostu szczeliny jamy ciała  śródzarodkowa jama ciała połączy się z jamą ciała pozazarod-kową (celoma extraembryonale)y czyli z jamą kosmówki Mezoderma ścienna śródzarodkowa przejdzie bezpośrednio w pozaza-rodkową mezodermę pokrywającą owodnię, natomiast śródzarodkowa mezoderma trzewna w mezodermę pozazarodkową pokrywającą pęcherzyk żółtkowy.

W przebiegu dalszego różnicowania się somitów powstaną w nich jamki (ryc. 45, 47), po czym w każdym z nich można wyróżnić dwie części: zewnętrzną, tzw. dermatom (derma = skóra), zwróconą ku ektodermie pokrywającej ciało zarodka, i przyśrodkową, tzw. skle-rotom, zwróconą ku cewie nerwowej i strunie grzbietowej. Zwarty początkowo układ komórek części zewnętrznej ulegnie rozluźnieniu i utworzy luźną tkankę łączną, która później pod ektodermą naskórka utworzy łącznotkankową warstwę skóry.

W podobny sposób rozproszą się również komórki sklerotomu, tj. części przyśrodkowej somitu, i utworzą mezenchymę, która otoczy strunę grzbietową i cewę nerwową jako mezenchymatyczne zawiązki kręgów. Skupienie grzbietowe mezodermalnych komórek w przyśrodkowej części somitów, tzw. miotom (gr. mys = mysz, mięsień), da później początek metamerycznym zawiązkom mięśni szkieletowych zarodka. Wreszcie pasma komórek mezodermalnych łączące somity z płytą boczną mezodermy, tzw. nefrotomy (nefros = nerka), stanowią zawiązki narządów moczowych zarodka.

Nie tylko mezoderma somitów, lecz również pokrywająca jelito blaszka trzewna mezodermyz części swoich komórek wytworzy mezenchymę, z której powstanie tkanka łączna i mięśnie gładkie otaczające przewód pokarmowy.

Podobne prace

Do góry