Ocena brak

NAPOLEON BONAPARTE (15 VIII 1769 - 5 V 1821), cesarz Francuzów 1804 - 1814 i 1815

Autor /Bartosz123 Dodano /13.06.2013

Ur. w Ajaccio na Korsyce, syn niezamożnego kors. szlachcica, prawnika Carla Buonaparte, i Letycji z domu Ramolino. Dzięki protekcji gub. Korsyki Marbeufa mógł kształcić się we franc. szkołach wojsk. 1779 podjął naukę w Brienne, 1784 przeniesiony do paryskiej szkoły wojsk., którą ukończył 1786 w stopniu ppor. art. Służbę rozpoczął w regimencie stojącym w Valence, a 1 VI 1791 otrzymał awans na por. w 4 p. art. Po wybuchu Rewolucji od razu opowiedział się po jej stronie.

Był jednak zwolennikiem utrzymania Korsyki przy Francji i dlatego zerwał z przywódcą kors. patriotów Pascalem Paolim. Rodzina Buonaparte musiała w 1793 ratować się ucieczką do Francji. Odznaczył się w XII 1793 podczas oblężenia Tu-lonu. Za zasługi w zdobyciu tego portu, bronionego przez rojalistów i Anglików, 6II1794 awansowany z szefa bat. na gen. bryg. Po upadku jakobinów, z którymi był związany, znalazł się chwilowo w więzieniu, a potem kilkanaście miesięcy był bezczynny.

Zwrócił na niego uwagę Barras i powierzył mu dow. nad wojskami mającymi bronić Dyrektoriatu podczas rojalistycznego powstania 13 Vendemiaire’a (5 X 1795). Zdecydowanym działaniem, a zwłaszcza wykorzystaniem art. w bojach ulicznych, N.B. stłumił to powstanie. Mianowany dow. wojsk wewnętrznych i gen. dyw. 9 III 1796 poślubił przyjaciółkę Barrasa, Józefinę Beau-hamais, co ułatwiło mu dalszą karierę.

Wcześniej objął komendę nad Armią Italii, uważaną za jedną z najgorszych. W ciągu paru tygodni potrafił ją zreorganizować i poprowadził do wielu wspaniałych zwycięstw nad Piemontczykami i Austriakami w pierwszej kampanii wł. Udowodnił swój niezwykły talent militarny pod Lodi, Arcole, Ri-voli, a wieść o tym rozeszła się po całej Europie, stawiając go od razu w rzędzie najwybitniejszych dow. W początkach 1797 zdołał opanować Man-tuę, ruszył na Wiedeń, dotarł do Leoben. Zmusił Austrię do zawarcia korzystnego dla Francji pokoju w Campo Formio.

W I zaproponował Dyrektoriatowi podjęcie działań przeciwko Anglii. Dano mu komendę nad Armią Wschodu, z którą 19 V 1798 odpłynął z Tulonu do Egiptu. Opanował Maltę, odniósł wspaniałe zwycięstwo w bitwie pod Piramidami, zajął Kair, ale jego sukcesy osłabiła klęska floty franc. pod Abu-kirem. Wyruszył do Syrii, dotarł do Akki, lecz oblężenie tego miasta zakończyło się niepowodzeniem. Wrócił więc do Egiptu, skąd na wieść o utracie przez wojska franc. płn. Italii zdecydował się wracać do kraju z niewielką grupą zaufanych na pokładzie fregaty „Muiron”. Po przybyciu do Francji przeprowadził zamach stanu 18 Brumaire’a (9--10 XI 1799), obalając Dyrektoriat, likwidując Radę Starszych i Radę Pięciuset i przejmując władzę jako pierwszy konsul, a potem konsul dożywotni.

Wiosną 1800 wyruszył na czele Armii Rezerwowej przez Alpy na równiny Italii. Pobił Austriaków 14 VI 1800 pod Marengo, odzyskał płn. Włochy, a po zwycięstwie Moreau pod Hohenlinden i jego ofensywie w Bawarii mógł zawrzeć 9II1801 korzystny pokój w Luneville. 25 III 1802 udało mu się też podpisać pokój z Anglią w Amiens.

Podjął teraz intensywną pracę nad przebudową wewnętrzną państwa. Dokonał reorganizacji administracji, wprowadził nowy kodeks, zwany Kodeksem Napoleona, 15-16 VII 1801 podpisał konkordat z Piusem VII, ogłosił amnestię dla większości rojalistycznych emigrantów, zakończył wojnę domową w Wandei. Jego dążenie do uzyskania coraz większych uprawnień napotykało opór zarówno republikanów, jak też rojalistów. Jedni pragnęli powrotu do ustroju republikańskiego, drudzy natomiast przywrócenia monarchii pod berłem Ludwika XVIII.

Zmuszony był także zwalczać opozycję ze strony grupy wojsk., związanych z byłym dow. Armii Renu gen. Moreau. 21 III 1804 na rozkaz N.B. rozstrzelany został ks. d’Enghien. Aresztowano i osadzono w więzieniu gen. Pichegru i gen. Moreau, a potem stracono przywódcę wandej-skich szuanów, Cadoudala. Rozbiwszy w ten sposób opozycję, N.B. przeforsował 18 V 1804 uchwałę Senatu o ustanowieniu cesarstwa, a 2 XII1804 został koronowany jako cesarz Francuzów.

Wbrew postanowieniom traktatu z Amiens Anglia nie chciała zwrócić Malty, w 1803 doszło więc do wznowienia wojny. Przygotowując się do desantu na Wyspach Brytyjskich, N.B. w obozie wojsk. Boulogne i innych obozach sformował armię gotową do podjęcia działań ofensywnych. Użył jej po raz pierwszy w 1805 przeciwko trzeciej koalicji. W VIII i IX w ciągu kilku tygodni przerzucił kilkaset tys. żoł. znad kanału La Manche do Bawarii, gdzie w Ulm zmusił do kapitulacji gen. Macka. Po zajęciu Wiednia odniósł 2 XII 1805 wspaniałe zwycięstwo nad wojskami austr. i ros. pod Austerlitz. Wojna zakończyła się podpisaniem 26 XII 1805 pokoju w Preszburgu. W tym czasie jednak ang. adm. Nelson rozbił 21 X 1805 pod Trafalgarem flotę franc. i hiszp., co zapewniło Anglikom dominację na morzach i usunęło niebezpieczeństwo franc. inwazji.

W 1806 N.B. utworzył Związek Reński złożony z państw niem. sprzymierzonych z Francją. Osadził też na tronie neapol. swego brata Józefa, a na tronie holend. brata Ludwika. Takie wzmocnienie pozycji Francji w środk. Europie doprowadziło do utworzenia czwartej koalicji (Prusy i Rosja), która wystąpiła zbrojnie przeciwko cesarstwu. 14 X 1806 pod Jeną i Auerstedt N.B. rozbił armię prus., zajął Berlin, wkroczył na ziemie poi. i wezwał Polaków do chwycenia za broń. Zajął wprawdzie Warszawę, ale nie udało mu się pokonać Rosjan pod Pruską Iławą.

Dopiero zwycięstwo Francuzów w bitwie pod Frydlandem 14 VI 1807 zmusiło Rosję do podpisania traktatu pokojowego w Tylży. Prusy straciły wszystkie prowincje na zach. od Łaby (powstało wtedy królestwo Westfalii, oddane Hieronimowi Bonapartemu), a z ziem II i III zaboru prus. utworzono sprzymierzone z FrancjąKs. Warszawskie. Rosja, przynajmniej pozornie, stała się na pewien czas sprzymierzeńcem N.B., który wtedy właśnie znajdował się u szczytu potęgi.

W V 1808 N.B. usunął dynastię burbońską z tronu hiszp. i osadził w Madrycie brata Józefa, oddając królestwo Neapolu Muratowi. Hiszpanie uznali jednak nowego władcę za intruza i w całym kraju wybuchło anty franc. powstanie poparte wkrótce przez Anglię. Rozpoczęła się długotrwała wojna, która w coraz większym stopniu angażowała armię napoleońską i zmuszała do wysyłania za Pireneje wciąż nowych oddziałów. Okazało się to fatalne w skutkach.

Wykorzystując kłopoty Francuzów w Hiszpanii, Austria zdecydowała się wiosną 1809 na nową wojnę. N.B. rozbił wojska austr., które wtargnęły do Bawarii, zajął Wiedeń, ale doznał dotkliwej porażki pod Essling i Aspem. Dopiero 5-6 VII z najwyższym trudem pokonał Austriaków pod Wagram. W tym samym czasie wojsko poi. pod wodzą ks. Józefa Poniatowskiego przeprowadziło zwycięską ofensywę w Galicji, dzięki czemu Ks. Warszawskie zostało na mocy traktatu z Schónbrunn powiększone o cztery nowe dep.

W 1810 nastąpił zasadniczy zwrot w sojuszach euro-pejskich. Car Aleksander I odmówił N.B. ręki swej siostry Anny, wobec czego cesarz Francuzów zdecydował się na poślubienie Marii Ludwiki, córki austr. cesarza Franciszka. Sojusz z Rosją (bardziej pozorny niż faktyczny) ustąpił miejsca sojuszowi Francji z Austrią. Starcie z Rosją było nieuniknione, N.B. zatem poświęcił rok 1811 na przygotowania do nowej wojny.

Wybuchła ona 21 VI 1812. N.B. zmobilizował na wyprawę przeciwko Rosji siły całej zależnej od siebie Europy, łącznie z posiłkowymi korpusami austr. i prus. Rosjanie zastosowali strategię unikania decydującego starcia, dzięki czemu, cofając się, wciągali Francuzów w głąb swego państwa. Nie udało się N.B. doprowadzić do wielkiej bitwy przygranicznej ani osaczyć Rosjan pod Połockiem, a potem pod Smoleńskiem. Starcie 7 IX pod Możajskiem było już tylko frontalnym zderzeniem dwóch armii, z ogromnymi stratami po obu stronach. 14 IX wkroczył do Moskwy, mając nadzieję, że zmusi tym cara do podjęcia rokowań.

Po miesięcznej bezczynności zdecydował się na odwrót. Rozpoczął się on 19 X i trwał ponad dwa miesiące. WA bardzo szybko rozpadła się, tym bardziej, że przyszło jej wielokrotnie ścierać się z wrogiem. N.B. potrafił jednak wyprowadzić w pole adm. Cziczagowa, który zastąpił mu drogę w Borysowie. WA pomyślnie przeprawiła się 26-29 XI przez Berezynę i niewiele brakowało, aby w bitwie, jaka rozegrała się nad tą rzeką, N.B. odniósł zwycięstwo i odwrócił losy całej kampanii.

Opuściwszy 5 XII w Smorgoniach resztki WA, N.B. pospieszył do Paryża. Przybywszy tam, zajął się energicznie odbudową wojska i wiosną 1813 mógł podjąć ofensywę w Niemczech. Miał jednak przeciwko sobie nie tylko armię ros., ale również Prusy, które przeszły na stronę sprzymierzonych. Po zwycięstwach pod Lutzen i Budziszynem, po wkroczeniu na Dolny Śląsk, N.B. zawarł rozejm w Pielaszkowie, licząc na to, że wzmocni własną armię i skłoni przeciwnika do rokowań. Kiedy w VIII rozejm dobiegł końca, przeciwko Francji wystąpiła Austria, nadeszły też wojska szwedz., prowadzone przez byłego marsz. Bemadotte’a. Przewaga liczebna sprzymierzonych spowodowała, że marsz, napoleońscy doznali kilku dotkliwych porażek.

Wprawdzie N.B. odniósł zwycięstwo pod Dreznem, ale parę dni później korpus marsz. Van-damme’a musiał kapitulować pod Kulm. Trzydniowa bitwa narodów pod Lipskiem (16-19 X) zakończyła się klęską Francuzów. N.B. zmuszony był wycofać się do Francji, a przyszło mu to z najwyższym trudem, gdyż pod Hanau próbowała mu zagrodzić drogę armia bawar., teraz już walcząca po stronie sprzymierzonych.

Kampania 1814 raz jeszcze wykazała znakomite talenty militarne N.B. Z siłami trzykrotnie mniejszymi od przeciwnika, odniósł kilkanaście efektownych zwycięstw, ale nie zapobiegł utracie Paryża. Na stronę wroga przeszedł 6 korpus Mar-monta. Marszałkowie zmusili N.B. w Fontainebleau 6IV do bezwarunkowej abdykacji.

Na mocy pierwszego traktatu paryskiego otrzymał on we władanie wyspę Elbę u wybrzeży Italii, ale uzależniony został finansowo od Ludwika XVIII, którego sprzymierzeni osadzili na franc. tronie. Obawiając się zamachu ze strony rojalistów, licząc na odzyskanie władzy z powodu niechętnej Bur-bonom postawy większości Francuzów, N.B. zdecydował się opuścić Elbę i 1 III 1815 wylądował w zat. Juan. W ciągu trzech tygodni, nie oddawszy ani jednego strzału, dotarł do Paryża. Już jednak w VI zmuszony był podjąć nową kampanię na terenie Belgii przeciwko Anglikom i Prusakom. W wyniku kolejnych własnych błędów, jak również błędów podkomendnych, doznał ostatecznej klęski 18 VI pod Waterloo.

22 VI w Paryżu podpisał po raz drugi abdykację. Tym razem został osadzony na Wyspie Św. Heleny na Atlantyku, o tysiące km od Europy. W fatalnych warunkach klimatycznych, szykanowany przez ang. gub. Lowe’a, zm. w Long-wood. W 1840 jego szczątki zostały sprowadzone do Francji i uroczyście pochowane w kościele Inwalidów w Paryżu.

Podobne prace

Do góry