Ocena brak

Napoleon Bonaparte

Autor /motorola Dodano /27.04.2012

WAŻNIEJSZE DATY

1769

Urodziny Napoleona Bonaparte

1795

Napoleon ttumi powstanie przeciwko Dyrektoriatowi (1795-99)

1796-97

Pierwsza kampania włoska

1798

Napoleon w Egipcie

1799

Przewrót 18 brumaira: Napoleon zostaje pierwszym konsulem

1800

Austriacy pokonani pod Marengo

1802

Pokój z Wielką Brytanią w Amenis; działania wojenne wznowione następnego roku

1804

Napoleon zostaje cesarzem

1805

Bitwy pod Trafalgarem i Austerlitz

1806

Związek Reński: koniec Świętego Imperium Rzymskiego; zwycięstwo nad Prusami; blokada kontynentalna

1807

Bitwy pod Iławą i Friedlandem; pokój z Rosją w Tylży

1808

Francuzi wkraczają do Hiszpanii

1812/13

Klęska Napoleona w Rosji

1813

Bitwa pod Lipskiem

1814

Wkroczenie wojsk koalicji do Francji; abdykacja Napoleona

1815

Sto dni; bitwa pod Waterloo; Napoleon zesłany na Świętą Heleną

1821

Śmierć Napoleona

*****

Po okiełznaniu żywiołu rewolucyjnej Francji, genialny wódz, Napoleon Bonaparte, wydawał się niezwyciężony, jednak w krótkim czasie jego wygórowane ambicje ściągnęły na niego klęskę.

Napoleon Bonaparte urodził się w roku 1769 w Ajaccio, na śródziemnomorskiej wyspie Korsyka. Wykształcony we francuskich uczelniach wojskowych, miody Napoleon w roku 1785 zaczął karierę jako porucznik artylerii. Szanse na dalszą karierę otwarta przed nim rewolucja francuska, która doprowadziła do wybuchu wojny z mocarstwami europejskimi i do ucieczki z kraju wielu oficerów z arystokratycznym rodowodem.

W grudniu roku 1793 za zasługi podczas oblężenia Tulonu, bronionego przez wojska koalicji hiszpańsko-neapolitańsko-brytyjskiej. Napoleon, w wieku 24 lat został nagrodzony stopniem generała brygady.

Na czele armii

Wielka szansa Napoleona nadeszła dwa lata później, gdy powstanie rojalistyczne w Paryżu zagroziło rządowi republikańskiemu. Napoleon, któremu powierzono dowództwo obrony miasta, ustawił . swe działa tak, że sam „zapach prochu" rozproszył rebeliantów. W nagrodę otrzymał dowództwo armii francuskiej walczącej z Austriakami we Włoszech.

Pierwsza kampania włoska Napoleona (1796-97) wprawiała jego współczesnych w najwyższe zdumienie. Wykorzystując umiejętnie cechy armii rewolucyjnej, która była mobilna i żyła z tego, co znalazła po drodze, młody generał poruszał się szybko, wymanewrowywał swoich przeciwników i uderzał z całą siłą w najważniejsze miejsca. Pomimo przewagi liczebnej, Austriacy ciągle dostawali srogie cięgi, aż w końcu poczuli się zmuszeni do zawarcia pokoju.

W kampanii włoskiej po raz pierwszy w praktyce dał się poznać geniusz militarny Napoleona, jego talent polityczny, a także okrucieństwo i cynizm. „Wyzwolone" terytoria Włoch stały republikami, ale były traktowane jako satelity Francji.

Napoleon wrócił do Francji jako bohater.

Napoleon przejmuje władzę

Wielu przeciwników Napoleona we Francji zarzucało mu zdradę rewolucji; jednak on sam uważał się za autentycznego spadkobiercę jej ideałów. Prawda, jak się wydaje, przedstawia się tak, że umocnił on niektóre ze zdobyczy rewolucyjnych (prawa własności, równość wobec prawa, równość szans), porzucając jednak regułę identyfikowania rewolucji z wolnością. Ten rodzaj stabilizacji, który zapewniał Napoleon, był tym, czego potrzebowali Francuzi w roku 1800, po latach zmian i niepewności. Jednak już wkrótce mieli się oni przekonać, tak jak wiele innych narodów wcześniej, że dyktatorzy wojskowi rzadko zadowoleni są ze stabilizacji.

W roku 1802 Napoleon umocnił swoją popularność, podpisując pokój z Wielką Brytanią w Amenis. Jednak żadna ze stron nie ufała drugiej i wkrótce, w roku następnym, doszło do utarczek. W tej sytuacji Napoleon zaczął przygotowywać plany inwazji przez kanał La Manche, celem której miało być ostateczne zwycięstwo nad Anglią. Wcześniej jednak, w roku 1804, koronował się na cesarza Francuzów i ustanowił nową klasę arystokracji, w szeregi której weszli wybrańcy spośród marszałków i ministrów. W innych państwach europejskich Napoleon wkrótce zaczął umieszczać na tronach wydziedziczonych dynastii lub nowo stworzonych państw członków swej rodziny.

Rozbicie koalicji

W roku 1805 Napoleon zmuszony został do porzucenia planów inwazji na Wielką Brytanię i do stawienia czoła koalicji kontynentalnej złożonej z Austrii, Rosji i Szwecji. W jednej z najbardziej błyskotliwych ze swych kampanii wymanewrował austriackiego generała Macka pod Ulmem, zmuszając go do poddania się bez próby oporu. Następnie osiągnął sławne, druzgocące zwycięstwo nad połączonymi armiami austriacką i rosyjską pod Austerlitz. Rosjanie pośpiesznie się wycofali, a Austriacy podpisali pokój. Jedynym wydarzeniem, które zamgliło triumf Napoleona, było zwycięstwo brytyjskiego admirała Nelsona nad flotami francuską i hiszpańską pod Trafalgarem, które zapewniło Wielkiej Brytanii panowanie na morzu i wykluczyło bezpośrednie zagrożenie Wysp Brytyjskich inwazją.

Zwycięstwo Napoleona pod Austerlitz zapewniło mu dominację we Włoszech i pozwoliło na wykreślenie na nowo mapy Niemiec, gdzie wynagrodził swoich sojuszników i zgrupował ich w satelickim państwie noszącym nazwę Związek Reński. Stary tytuł Cesarza Rzymskiego, dzierżony od wielu stuleci przez Habsburgów austriackich, stracił znaczenie i aktualny cesarz Franciszek zrzekł się go; od tej pory posługiwał się tylko tytułem cesarza Austrii.

Nowy porządek w Europie

Gwiazda Napoleona wciąż mocno błyszczała. Kiedy za broń chwycili Prusacy, ich sławna armia doznała druzgocących klęsk pod Jeną i Auerstadt (1806). Warunki pokoju były dla Prus upokarzające. Wśród nich znajdowało się odnowienie państwa polskiego, pod nazwą Księstwa Warszawskiego, założonego na terenach zaboru pruskiego.

Wielu Polaków już od wojen we Włoszech związało swój los i nadzieje na wywalczenie niepodległości dla swego kraju z Napoleonem. W roku 1796 powstały legiony polskie pod dowództwem generała Jana Henryka Dąbrowskiego, które walczyły u boku Bonapartego, aż do roku 1801, gdy wojsko polskie przestało być potrzebne cesarzowi i pozbył się go, rzucając legionistów do tłumienia powstania na Haiti. W 1806 r., w czasie wojny z Prusami i Rosją, działania wojenne odbywały się w dużej części na ziemiach polskich. Polacy stanęli raz jeszcze przy Napoleonie, dostarczając mu rekrutów oraz zaopatrzenia i licząc nie tyle na dobre serce cesarza, co na możliwość tak silnego splecenia interesu Francji, potrzebującej silnej bazy wojskowej w Europie Środkowej, i Polski, żeby Bonaparte nie mógł sobie pozwolić na prowadzenie nieprzychylnej Polakom polityki. Wtedy też mial miejsce głośny romans cesarza z Marią Walewską, żoną jednego z polskich arystokratów, która nakłoniona została, aby przez wkupienie się w.łaski Napoleona spełnić swój patriotyczny obowiązek wobec ojczyzny. Księstwo Warszawskie, choć nie spełniało aspiracji Polaków, samym swoim powstaniem przekreśliło ideę rozbiorów jako ostatecznego rozwiązania kwestii polskiej.

Z pruskiej stolicy, Berlina, Napoleon wydał pierwsze dekrety, ustanawiające „blokadę kontynentalną", która uderzała w Wielką Brytanię w jedyny możliwy sposób - zabraniając importu brytyjskich towarów w całym imperium francuskim. Bonaparte wierzył, że zniszczenie brytyjskiego handlu powali Anglików na kolana.

Należało jednak rozprawić się z jeszcze jednym wrogiem - Rosją. Krwawa, nie rozstrzygnięta bitwa pod Iławą pokazała, że Napoleon nie był niezwyciężony. Jednak armia rosyjska została kompletnie rozbita pod Friedlandem w roku 1807. Kiedy Napoleon spotkał się z carem Aleksandrem w Tylży, władca Rosji nie tylko podpisał pokój, ale wręcz ogłosił się sojusznikiem Francji.

W końcu roku 1807 wojska francuskie zajęły Portugalię która łamała blokadę kontynentalną. W roku następnym Napoleon nakłonił podstępem króla Hiszpanii i jego następcę do zrzeczenia się ich praw, po czym starszy brat cesarza, Józef Bonaparte, osadzony został na tronie. Wielu Hiszpanów jednak nie zaakceptowało rządów obcej dynastii i powszechny opór rozwinął się w krwawą wojnę partyzancką.

Oznaki niezadowolenia

Na pozór cesarz Napoleon Bonaparte znajdował się u szczytu potęgi i chwały. Austria została jeszcze raz pokonana (w bitwie pod Wagram) i wydawało się, że w końcu uznała nieuchronność sojuszu z Francją. Aby przypieczętować układ, Napoleon, rozwiódłszjOaę ze swoją żoną Józefiną, poślubił austriacką księżniczkę, która urodziła mu tak potrzebnego następcę. Jednak w tym czasie pojawiły się już w Europie oznaki niezadowolenia. Rządy Napoleona przyniosły kilka korzyści, obalając stary porządek przywilejów feudalnych, jednak w większości państw europejskich przeważało upokorzenie wywołane dominacją francuską i straty gospodarcze, które pociągnęła za sobą blokada kontynentalna. Blokada była skuteczną bronią, która zadała straty brytyjskiemu przemysłowi, jednak była także kłopotliwa dla poddanych Napoleona. Przemyt stał się zjawiskiem powszechnym, pociągając za sobą coraz ostrzejsze przeciwdziałanie ze strony sił policyjnych. Imperium napoleońskie wydawało się nawet wielu lojalnym Francuzom bardziej powodem do narzekań niż do chwały.

Punkt zwrotny

To niezadowolenie nie mogło przerodzić się w skuteczny opór, dopóki armia francuska utrzymywała swą dominację. Punkt zwrotny miał miejsce, gdy pojawił się rozdźwięk między Napoleonem i carem Aleksandrem. Zdecydowany dać nauczkę carowi, Napoleon wkroczył do Rosji z ogromną wielonarodową armią w roku 1812. Po krwawym, odwlekanym starciu pod Borodino, Rosjanie zastosowali taktykę, która miała im przynieść zwycięstwo. Wycofywali się, zamiast wydawać bitwę, tak że najeźdźcy zostali wciągnięci w głąb kraju, przy coraz dokuczliwszych chłodach. Nawet gdy Napoleon wkroczył do Moskwy, car ciągle ani nie walczył, ani nie kapitulował. Niebezpieczne położenie pozbawionych dostaw wojsk francuskich pogorszyło się jeszcze, gdy większa część Moskwy uległa spaleniu w czasie pożaru i Napoleon nie miał innego wyjścia niż wycofać się. Gnębiona przez głód i Kozaków Wielka Armia rozsypała się i kampania przerodziła się w katastrofę.

Upadek imperium

Po tej kampanii imperium francuskie załamało się z zadziwiającą szybkością. Wielka Brytania sfinansowała nową koalicję antyfrancuską, w której znalazły się również Rosja, Prusy, Austria i Szwecja. Choć Napoleon wciąż pozostawał nader niebezpiecznym przeciwnikiem, jego notowania zdecydowanie spadły.

Po bitwie pod Lipskiem w październiku 1813 r. faktycznie skończyło się panowanie Francuzów w Niemczech. Holendrzy podnieśli bunt, Brytyjczycy dokończyli wyzwalania Hiszpanii, a na początku 1814 r. wojska koalicji wkroczyły do Francji. W kwietniu zajęty został Paryż, a Napoleona zmuszono do abdykacji. Pozostał cesarzem, lecz jedynie na śródziemnomorskiej wysepce Elbie.

Bitwa pod Waterloo

Tak powinna zakończyć się kariera Napoleona, jednak w rzeczywistości miała ona zaskakujący epilog. Po abdykacji Napoleona przywrócony do władzy Ludwik XVIII z dynastii Burbonów wywołał powszechną niechęć swych poddanych do swoich rządów, a stosunki między zwycięskimi państwami dawnej koalicji pogorszyły się.

Biorąc w rachubę te dwa czynniki, Napoleon zaryzykował ucieczkę z Elby i 1 marca 1815 roku wylądował we Francji z garstką ludzi. Jego podróż do Paryża była tryumfalnym pochodem i Bonaparte przejął władzę bez jednego wystrzału. Jednak Europa twardo stanęła przeciwko niemu i jego ponowne panowanie - legendarne „sto dni" - zakończyło się na polach Waterloo, gdzie Francuzi nie zdołali przełamać oporu armii anglo-holenderskiej dowodzonej przez księcia Wellingtona i ostatecznie zmuszeni zostali do ucieczki, po przybyciu Prusaków Bliichera.

Napoleon znów abdykował, lecz tym razem zesłany został na odległą wyspę na Atlantyku, Świętą Helenę, gdzie pozostał aż do śmierci w roku 1821.

Podobne prace

Do góry