Ocena brak

Najdawniejsze zabytki języka polskiego

Autor /partyzant Dodano /15.04.2011

Pierwszym dziełem, które powstało po polsku była Bogurodzica, ale do zabytków języka polskiego zalicza się, w kolejności chronologicznej, również: 

•Bullę papieską z roku 1136 – jest to tekst łaciński, w którym znajduje się około 400 wyrazów polskich, głównie rzeczowników własnych, oznaczających imiona osób albo nazwy miejscowości. Z tego względu jest również zwana złotą bullą języka polskiego. 

Księga henrykowska z 1270 roku – miała to być księga inwentarzowa zakonu cystersów na Śląsku, stała się jednak kroniką tego zakonu. Opisuje zarówno stan posiadania zakonników, jak i życie chłopów z klasztornych wsi. Składa się z dwóch części i pisana jest po łacinie. W tekst łaciński wpisane jest pierwsze polskie zdanie: "Daj ać ja pobruszę a ty poczywaj" (daj ja pomielę żarna a ty odpocznij). 

•Bogurodzica z przełomu XII i XIII wieku – jest pierwszym utworem napisanym w języku polskim. W średniowieczu powstały dwie zwrotki, pierwsza skierowana do Matki Boskiej, druga do Chrystusa. Pierwotnie przypisywano autorstwo pieśni św. Wojciechowi, ale później tezę tę odrzucono.

•Bogurodzica powstała jako pieśń maryjna, a w czasach panowania Jagiellonów stała się pieśnią bitewną i swego rodzaju hymnem narodowym; śpiewało ją rycerstwo pod Grunwaldem i Warną, dokumenty wagi państwowej zaczynały się od jej tekstu. 

•Średniowieczna pieśń maryjna: w XV wieku traktowana była przez Jana Długosza jako carmen patrium, a nowych znaczeń przydał jej patriotyczny nurt poezji XIX – wiecznej. Właśnie Bogurodzica otwierała Śpiewy historyczne J.U. Niemcewicza, nawiązał do niej Słowacki w powstańczym apelu z 1830 roku (Hymn do Bogarodzicy), a także K.K. BaczyńskiModlitwa do Bogarodzicy.

•Bogurodzica pełna jest archaizmów: 

•leksykalnych: Bogurodzica, gospodzian(pan), zwolena(wybrana), jąż(którą), Bożyc(Syn Boży), 

•fonetycznych: sławiena(sławiona) i Krzciciel(Chrzciciel), 

•fleksyjnych: celownik w funkcji dopełniacza rodzica Bogu i mianownik w funkcji wołacza BogurodzicaDziewica, 

•składniowe: Bogiem sławiena, dziś sławiona przez Boga  

•Kazania Świętokrzyski z przełomu XIII i XIV wieku – zbiór kazań w języku polskim z okazji różnych świąt kościelnych. Nazwa ich pochodzi od miejsca przechowywania, to znaczy biblioteki klasztornej na Świętym Krzyżu. Powstały prawdopodobnie w Leżajsku. W okresie zaborów zostały zrabowane, a odnalazł je dopiero pod koniec XIX wieku historyk literatury, bibliofil Aleksander Bruckner, w bibliotece w Petersburgu. Pocięte na kawałki służyły do obklejania boków innych książek. Udało się uratować jedno kazanie w całości (Na dzień św. Katarzyny) i kilka innych we fragmentach. Kierowane były one najprawdopodobniej do ludzi wykształconych. Pisane są literacką na owe czasy polszczyzną, autor odwołuje się do Pisma Św., ojców kościoła, używa retoryki, i środków artystycznych, np. porównań.  

Kazania gnieźnieńskieXIV wiek – nazwa pochodzi od biblioteki Kapitulnej w Gnieźnie, gdzie je przechowywano. Jest to zbiór liczący 10 kazań polskich na różne święta kościelne i 103 kazania łacińskie. Kazania polskie adresowane były do ludzi prostych, a świadczy o tym ich język, np. zwroty bezpośrednio do słuchaczy "dziateczki moje".  

Psałterz Królowej Jadwigi – floriański – 1400 rok,  

Psałterz Puławski ,  

Biblia Królowej Zofii,  

Rozmyślania przemyski i Rozmyślania dominikańskie z XVI wieku

Są to apokryfy, czyli historie z życia św. Rodziny, nie znajdujące potwierdzenia w tekstach ewangelicznych.  Do tego dochodzi jeszcze literatura świecka: Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią, Skarga umierającego, O zachowaniu się przy stole, Skarga na leniwych chłopów.

Podobne prace

Do góry