Ocena brak

NADWIŚLANIN. Pismo poświęcone nauce i zabawie

Autor /Kasia_O Dodano /08.03.2012

NADWIŚLANIN. Pismo poświęcone nauce i zabawie, tygodnik (przejściowo, 1852, 2 razy w tygodniu) polit. i społ.-oświat., wyd. w Chełmnie 1850-66. Inicjatorem, założycielem i pierwszym red. był I. Łyskowski (do poł. 1851}, nast. redagowali pismo F. Kobyliński, J. Gółkowski, I. Danielewski, C. Wysoczyński, J. Dyament, J. Chociszewski, J. Radziwioł. W warunkach zaostrzonego 1850 ucisku polit. pismo, przeznaczone dla warstw średnich i „ukształconych", propagowało pracę organiczną i oświatę dla ludu, broniło zagrożonych praw nar. ludności pol., budziło i umacniało patriotyzm. W 1861-64 opowiedziało się po stronie walczących o wolność (liczne doniesienia z wydarzeń w Królestwie, publikacje patriot. poezji ulotnej i in.), narażając się na konfiskaty i kary. Zajmowało się literaturą ludową i dla ludu oraz problemami czytelnictwa. Dostarczało informacji o życiu lit. w całym kra ju. Na łamach N. zamieszczano przedruki poezji (m. in. J. Kochanowskiego, K. Ujejskiego), ogłaszano opowiadania i powieści (m. in. I. Łyskowskiego Grzela i Górny), art. poświęcone zagadnieniom lit., jak Literatura polska w Prusach Zachodnich (1858, prawdop. Gółkowskiego), prace o czołowych poetach nar., w tym szczególnie liczne o Mickiewiczu (zwł. po jego śmierci). O twórczości S. F. Klonowica pisał na łamach N. wydawca Flisa, S. Węclewski.

Pismo prowadziło także dodatki; 1850-51 ukazywał się przeznaczony gł. dla chłopów „Gospodarz", 1857 miesięcznik humoryst.-satyr. „Stańczyk" (nr 1-6) pod red. Danielewskiego, Łyskowskiego oraz Węclewskiego, który należał prawdop. również do projektodawców nauk.-lit. „Sześciotygodniowego Dodatku" (tylko jeden zeszyt w 1859). Z N. wyłonił się także najpierw w formie dodatku (1860), nast. jako osobne pismo —> „Przyjaciel Ludu" ,. Do najczęściej wypowiadających się w piśmie autorów należał I. Łyskowski; czynni byli także: J. Chociszewski, I. Danielewski, M. Łyskowski, F. T. Rakowicz, W. Stefański. N., zasłużony w popularyzacji języka i literatury pol., odegrał znaczącą rolę w dziejach Pomorza, 1852-61 był jedynym poi. pismem na tym terenie, należał także do ciekawszych w kraju, zwł. w okresie powstania styczniowego. W1867 w miejsce N. powołano do życia —> „Gazetę Toruńską".

A. MAŃKOWSKI Dzieje drukarstwa i piśmiennictwa polskiego w Prusiech Zachodnich, Roczn. TNT 14 (1907); A. BUKOWSKI Kult A. Mickiewicza na Pomorzu, Gd. 1959; tenże Pomorze Gdańskie w powstaniu styczniowym, Gd. 1964; T. CIEŚLAK Z dziejów prasy polskiej na Pomorzu Gdańskim w okresie zaboru pruskiego, Gd. 1964.

Andrzej Bukowski

Podobne prace

Do góry