Ocena brak

Nabycie prawa pierwotne i pochodne

Autor /Erazm Dodano /16.11.2011

    Pierwotne nabycie prawa własności ma miejsce na skutek zawłaszczenia, znalezienia skarbu, połączenia rzeczy, przetworzenia, nabycia pożytków i zasiedzenia. Pochodne sposoby nabycia prawa własności to: mancypacja, in iure cessio i tradycja. Nabycie pierwotne:

    a/. zawłaszczenie - to nabycie prawa własności na rzeczy niczyjej (res nullius), o ile rzecz ta nadawała się do obrotu gospodarczego. Następowało ono poprzez dotknięcie rzeczy niczyjej z zamiarem jej zatrzymania. Zawłaszczyć można było rzeczy naturalne (ryba, bursztyn), jak i porzucone rzeczy (np. nieruchomość). Rzeczą niczyją było także mienie nieprzyjaciela, z którego państwem Rzym znalazł się w stanie wojny, lecz nie były nią rzeczy porzucone z konieczności i zgubione.

    b/. znalezienie skarbu - za skarb (thesaurus) uważano rzecz ukrytą, której właściciela nie można było ustalić. Każdy kto znalazł skarb na terenie swojej nieruchomości, stawał się jego właścicielem, a jeżeli odnalazł go na cudzej nieruchomości, to tworzyła się współwłasność z właścicielem po połowie.

    c/. połączenie rzeczy - miało miejsce na skutek przyłączenia do rzeczy głównej cudzej rzeczy ubocznej. Zasadą było, że każda rzecz przyłączona stawała się własnością właściciela rzeczy głównej (superficies solo cedit). Jeżeli np. na rzece powstała wyspa na skutek nanoszenia ziemi, to stawała się ona współwłasnością właścicieli gruntów przybrzeżnych w równej części. Natomiast przyłączenie rzeczy ruchomej do innej rzeczy ruchomej było rozstrzygnięte zasadami iż jeżeli rzecz przyłączoną nie można było odłączyć od rzeczy głównej, to prawo własności na rzeczy przyłączonej wygasało. Jeżeli oddzielenie było możliwe to własność rzeczy ubocznej ulegała jedynie zawieszeniu i ożywała po oddzieleniu jej od rzeczy głównej. Nabycie prawa własności nad rzeczą przyłączoną prowadziło najczęściej do konieczności wypłaty stratnemu właścicielowi odszkodowania. Zasady te nie dotyczyły zlania płynów, stopienia metali i zmieszania rzeczy sypkich, ich właściciele mieli współwłasność.

    d/. przetworzenie - miało miejsce w skutek nabycia własności na rzeczy wykonanej z cudzego materiału, wziętego bez upoważnienia właściciela. Według Sabinianów nowa rzecz była własnością właściciela materiału, natomiast Prokulianie stali na stanowisku iż należy ona do przetwórcy, który niejako zawłaszczył rzecz niczyją. Za Justyniana ustalono wreszcie, że nowa rzecz należy do właściciela materiału o ile da się ją przywrócić do pierwotnego stanu. Jeśli nie było to możliwe własność przysługiwała przetwórcy. W obu przypadkach należne było odszkodowanie - dla właściciela materiału za jego utratę lub dla przetwórcy za usługę.

    e/. nabycie pożytków - pożytki powstawały w skutek odłączenia od rzeczy macierzystej. Należały one z chwilą odłączenia do właściciela rzeczy macierzystej, posiadacza w dobrej wierze i emfiteuty. Natomiast z chwilą zebrania stawały się własnością użytkownika cudzej rzeczy macierzystej.

    f/. zasiedzenie (usucapio) - było formą nabycia prawa własności wskutek ciągłego posiadania przez określony czas. Było ono dostępne tylko dla obywateli rzymskich i należało spełnić warunki: zasiedzenia nie mógł dokonać dzierżyciel, musiał nieprzerwanie posiadać rzecz (jeśli przerwał, musiał od nowa je rozpocząć), aby nabyć prawo własności musiał posiadać dwa lata nieruchomość, a jeden rok rzecz ruchomą. Za Justyniana okresy wydłużono odpowiednio do dziesięciu i trzech lat. Trzeba było także w chwili podjęcia zasiedzenia pozostawać w dobrej wierze(być przekonanym o nienaruszaniu niczyich praw), nie można było zasiedzieć rzeczy kradzionych i nabytych przemocą(od późnej republiki)

    Do nabycia pochodnego zaliczano:

    a/. mancypacja - była to czynność stanowiąca początkowo wymianę towaru na odważony kruszec. Następnie ewoluowała i stała się czynnością pozorną, w niektórych przypadkach. Aby stać się właścicielem rzeczy mancypowanej należało uchwycić ją ręką.

    b/. in iure cessio - był to pozorny proces, umożliwiający zmianę właściciela. W procesie tym nabywca twierdził, że jest właścicielem rzeczy, a sprzedawca milczał lub zgadzał się z nim, nabywano w ten sposób własność kwirytarną.

    c/. tradycja - wywodziła się z ius gentium i stanowiła jedyny sposób handlu z cudzoziemcami. Wymagano spełnienia trzech zasad: sprzedawca musiał wydać rzecz nabywcy, strony musiały mieć zgodna wolę co do przeniesienia prawa własności, wydaniu rzeczy musiała towarzyszyć czynność usprawiedliwiająca przejście własności.

Podobne prace

Do góry