Ocena brak

Na czym polega neurologiczne podejście (reorganizacja funkcji) do terapii chorych z afazją?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

W tym podejściu staramy się poprzez dokładną diagnozę dolrzeć do podstawowych procesów ncuronalnych, które uległy uszkodzeniu. Mając jak najbardziej dokładną diagnozę i rozeznanie palomechanizmu, możemy określić w miarę dokładnie, na czym polegają problemy chorego z afazją.

Powszechnie znane są poglądy Lurii (1973) na temat układu dynamicznego jako jednej z głównych, podstawowych zasad mózgowej organizacji zachowań. Według lego autora, jest 10 układ dynamiczny, gdyż zawiera się w nim możliwość zarówno zewnętrznej, jak i iniędzyuklądowej reorganizacji danej lunkcji, co z kolei oznacza możliwość osiągania tego samego celu w inny, nowy np, wyuczony w procesie rehabilitacji - sposób

Na podstawie wielu szczegółowych poglądów Łurii, tworzących jego koncepcję ncuropsychologiczną w zakresie czynności mowy, można wydzielić dwie grupy zagadnień. Pierwsza dotyczy tzw. luriowskiej teorii funkcjonowania mózgu (czynnościowej organizacji struktur mózgowych) z uwzględnieniem trzech bloków funkcjonalnych mózgu. Należą tu:

błok aktywacyjny (BA) - anatomiczne odniesienie do struktur pnia mózgu, okolicy wzgórzowo-podwzgórzowej oraz układu limbiczncgo. Blok ten wywiera aktywizujący wpływ na korę mózgową, podtrzymuje jej napięcie (lonus). Na przykład chorzy z ogniskowymi uszkodzeniami mózgu o głębokiej lokalizacji mają obniżony stan aktywności, bo pewne połączenia nic dochodzą do kory mózgowej i mogą oni wykazywać szybkie męczenie psychofizyczne, brak inicjatywy, bicmość;

-    blok przyjmowania, przetwarzania i przechowywania (BPPP), anatomicznie związany z tylnym obszarem kory mózgowej; nic jest monolityczny, gdyż jego część potyliczna stanowi obszar wzrokowy, część skroniowa słuchowy, a część zaśrodkowa - ogólnoczuciowy. Blok ten przyjmuje, przetwarza i przechowuje informacje napływające do mózgu ze świata zcwnęlnznego, Kora tego obszaru jest zbudowana hierarchicznie, co pozwala wyróżnić tzw, pola pierwszor/.ędowe (projekcyjne), pola drugor/ędowc (projckcyjno-aso-cjacyjne) i pola trzeciorzędowe (integracyjne), zwane też okolicami nakładania się. Uszkodzenie pól drugorzędowych daje w efekcie agnozję wzrokową, słuchową i dotykową. Uszkodzenie pól trzeciorzędowych (czyli okolic nakładania się, tzn. okolic skroniowo-ciemicniowo-pntylicznych zwanych TPO, z łac. Temporalis, Parte ta fis, Occipitalis) wywołuje zaburzenia symultanne na gruncie języka. Należy tu afazja semantyczna, a poza tym akalkulia oraz apraksja przestrzenna;

-    blok programowania, regulacji, kontroli (BPRK) zapewnia w swej roli fizjologicznej programowanie, regulację i kontrolę złożonych fonn działalności Odniesieniem anatomicznym są okolice czołowe mózgu. Uszkodzenia tych okolic z reguły nie zaburzają jakiejś specyficznej modalności, ale zakłócają poziom celowej działalności pacjenta, w lym programowania wypowiedzi językowej. Zaburzona jcsl również autokontrola, czyli porównywanie efektów działania z pierwotnym zamiarem.

Przedstawione trzy bloki funkcjonalne mózgu uczestniczą w przebiegu każdej wyższej czynności psychicznej (w tym także mowy), choć każdy z nich wnosi własną specyfikę w ten układ funkcjonalny Ważna jest lu konstatacja, żc nawet niewielkie ognisko patologiczne w mózgu zakłóca procesy krążenia krwi w naczyniach mózgowych oraz krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego, co z kolei zaburza normalne, prawidłowe funkcjonowanie nawet dość odległych obszarów mózgu, dając rozmaite „nieoczekiwane" objawy zaburzeń funkcji językowych u osób chorych z afazją.

Druga grupa ważnych zagadnień dotyczących turiowskiej koncepcji rehabilitacji neuropsychologicznej uwzględnia uwarunkowania biologiczne i kul-turowo-społcczne wyższych czynności psychicznych człowieka oraz zasady ich odnoszenia do materialnego substratu ncuronalnego i do wykorzystania czynnikowej teorii afazji (defekt podstawowy oraz pozostałe objawy tworzące syndrom). Łuna formułuje cztery zasady rehabilitacji neuropsychologicznej:

uwzględnienie możliwości reorganizacji układu funkcjonalnego, który warunkuje czynność mowy,

wykorzystanie wszystkich zachowanych czynności dla kompensacji określonego defektu,

całościowe oddziaływanie na pacjenta i doprowadzenie do odnowy jego aktywności psychicznej,

przestrzeganie czynnej postawy pacjenta, wykorzystanie możliwości inito-korekcji.

Należy podkreślić, żc szkoła Łurii (najbardziej znani w Polsce reprezentanci tej szkoły to: Bożydar Kaczmarek, Danuta Kądzielawa, Marceli Klimkowski, Mariusz Maruszewski i Waldemar Tłokiński) nic jest jedyną szkołą wywodzącą się z podejścia neurologicznego. Czytelnik może znaleźć poszukiwania podstawowego patomcchanizmu ncuroanatomiczno-fizjologicznego afazji w mózgu przed rozpoczęciem lerapii w pracach Gcschwinda, Goodglassa, Hclm-Esta-brooks i całej tzw. szkoły bostońskiej, a w literaturze polskiej - w pracach Ko-norskiego oraz Szumskiej (por. Pąchalska 1999). Autorzy ci po identyfikacji patomcchanizmu wyszukują sposoby obejścia ubytków, co w przypadku wielu chorych przynosi dobre efekty.

Podejście neurologiczne jcsl często krytykowane za to, żc precyzyjnie określa istotę problemu, ale, niestety, nie ułatwia jego rozwiązania. Krytyka la nie jest jednak do końca uzasadniona, gdyż przykładowo - ze współczesnych nam afazjologów mało kto opublikował tyle różnych skutecznych i przydatnych metod terapii chorych z afazją. co profesor Nancy Helm-Estabrooks, specjalistka neurologu i patologii mowy, zaliczana do szkoły bostońskiej. W podejściu tej autorki isinicje specyficzna wrażliwość na zachodzące relacje pomiędzy zaburzeniami mowy a innymi zaburzeniami często występującymi u chorych z afazją, takimi jak apraksja, pomijanie stronne, dcmcncja itp.

Do góry