Ocena brak

Na czym polega nadrzędna rola podwzgórza i przysadki mózgowej w funkcjonowaniu układu endokrynalnego?

Autor /Gilbert Dodano /30.08.2011

Podwzgórze pełni nadrzędną rolę w układzie endokrynalnym. Jest ono częścią układu nerwowego, wchodzi w skład międzymózgowia. Tworzy je pas szarej substancji wokół przysadki mózgowej. Komórki podwzgórza mają właściwości i komórek nerwowych (przewodzenie bodźców elektrycznych), i wydzielniczych (produkcja hormonów). Podwzgórze jest ściśle powiązane z tylnym płatem przysadki mózgowej, który również jest częścią układu nerwowego. Niektóre komórki podwzgórza mają aksony umieszczone w tylnym płacie przysadki. Produkowane przez podwzgórze hormony: wazopresyna i oksytocyna spływają wzdłuż aksonów do tylnego płata przysadki, gdzie są gromadzone i w razie potrzeby uwalniane.

Oksytocyna powoduje skurcze mięśni gładkich macicy w czasie porodu, w końcowej fazie aktu płciowego ułatwia transport plemników w stronę jajowodów. Powoduje także odkurczanie elementów kurczliwych gruczołów mlecznych u karmiących matek, dzięki czemu mleko spływa do przewodów mlecznych. Na uwalnianie oksytocyny duży wpływ maja czynniki natury psychologicznej. Wazopresyna (ADH, hormon antydiuretyczny), zwiększa wchłanianie wody w kanalikach nerkowych. Powoduje więc zatrzymanie wody w organizmie i zwiększa objętość krwi i płynów tkankowych; powoduje także skurcz mięśni naczyń krwionośnych, przez co podwyższa ciśnienie krwi.

Podwzgórze produkuje także hormony wpływające na wydzielanie lub hamowanie wydzielania hormonów przedniego płata przysadki mózgowej. Określane są one odpowiednio jako liberyny (RH) i statyny (IH); przykładem mogą być somatoliberyna (SRH), pobudzająca uwalnianie hormonu wzrostu (somatotropiny) i somatostatyna (SIH) – hamująca jego uwalnianie.

Przedni płat przysadki mózgowej wydziela hormony tropowe, wpływające na rozwój i czynności niektórych gruczołów obwodowych oraz hormony działające bezpośrednio na tkanki. Wzajemne zależności pomiędzy przysadkową a gruczołami podległymi, wydzielającymi hormony docelowe określa się jako sprzężenia zwrotne. Związek przysadki mózgowej z dowolnym gruczołem podległym określa się jako sprzężenie zwrotne dodatnie, gdyż przysadka mózgowa wydziela hormon tropowy pobudzający do wydzielania gruczoł podległy, zaś związek gruczołu podległego z przysadka jako sprzężenie ujemne ponieważ hormony pochodzące z gruczołu podległego działają hamująco na wydzielanie przez przysadkę konkretnego hormonu tropowego.

Hormony tropowe przedniego płata przysadki mogą także drogą sprzężenia zwrotnego wywierać wpływ na syntezę i uwalnianie podwzgórzowych hormonów pobudzających oraz hamujących.

Oprócz współzależności gruczołów dokrewnych opartej o mechanizm sprzężenia zwrotnego, w którym funkcjonują podwzgórze i przysadka mózgowa, działanie układu endokrynalnego polega także na współdziałaniu dwóch różnych hormonów w kontrolowaniu niektórych czynności fizjologicznych. Współdziałanie to polega na istnieniu par hormonów w przeciwstawnym działaniu, wywołujących odwrotne względem siebie odgłosy. Do hormonów tropowych, produkowanych przez przedni płat przysadki mózgowej należą:

-hormon adrenokortykotropowy (ACTH, kortykotropina), wpływająca na cześć korową nadnercza,

-hormon tyreotropowy (TSH, tyretropina), działający na tarczycę,

-hormony gonadotropowe: folikulostymulina (FSH, filotropina) i hormon luteinizujący (LH, lutropina), których ogólne działanie polega na stymulacji rozwoju gonad i rozpoczynaniu dojrzewania płciowego. FSH u kobiet pobudza wzrost i dojrzewania pęcherzyka jajnikowego oraz wydzielanie estrogenów, a u mężczyzn pobudza spermatogenezę. LH wywołuje u kobiet owulację, odpowiada za powstawianie ciałka żółtego oraz wydzielanie progesteronu i estrogenów; u mężczyzn pobudza jądra do produkcji androgenów.

Hormony działające bezpośrednio na tkanki to:

-prolaktyna (LTH, hormon laktotropowy), wpływa na rozwój gruczołów sutkowych u kobiet, zapoczątkowuje i podtrzymuje laktację, kontroluje „instynkt macierzyński”,

-hormon wzrostu (HGH, STH), ogólnie kontroluje wzrost tkanek, stymuluje podziały mitotyczne komórek. Wywiera wpływ anaboliczny na mięśnie szkieletowe i mięsień sercowy, gdzie pobudza syntezę białek, DNA i RNA, wywiera wpływ kataboliczny na tkankę tłuszczową, podwyższ poziom glukozy we krwi, przyczynia się do zatrzymywania w nerkach jonów wapnia potrzebnych do wzrostu ości.

Część pośrednia przysadki produkuje hormony melanotropowe (MSH), powodujące zmiany rozmieszczenia w skórze barwnika melaniny i pobudza komórki barwnikowe skóry do syntezy melaniny; wzmaga także uwalnianie wolnych kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej.

Do góry