Ocena brak

Na czym polega metoda dialektyczna według Heraklita z Efezu

Autor /Nikos Dodano /05.07.2011

Heraklita z Efezu (VI w. p.n.e.). O ile sformułowania taoistów mogą wydawać się jeszcze dość swobodne, bardziej poetyckie (przez co jednak bynajmniej nie pozbawione głębi i wielkiej wagi filozoficznej), o tyle myśl Heraklita ma charakter dojrzały, na bardzo zaawansowanym poziomie spekulacji - stąd współcześni mu nazywali Heraklita „ciemnym, niejasnym". Jak zauważa Hegel, „ten śmiały duch wypowiedział najpierw tę głęboką sentencję: „Byt jest nie więcej, niż niebyt", to jest w równie małym stopniu; albo „Byt i Nic są tym samym", istotą jest zmiana. To, co prawdziwe, istnieje tylko jako jedność przeciwstawnych momentów".

Heraklit uważał, że arche - prazasadą jest abstrakcyjny Logos podlegający prawu nieustannej zmiany. Jego egzemplifikacją w świecie naturalnym jest ogień;

Logos przejawia się jako rzeczywistość, świat będąc efektem konfrontacji dwóch przeciwstawnych sił, które wpływają na siebie, znosząc się i dając początek nowemu cyklowi postępu. Nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki; wszystko płynie", głosił Heraklit. Wiele jego znaczących sentencji przekazał Arystoteles w swojej „Metafizyce" - możemy dzięki temu zrekonstruować myśl Heraklita. Jego dialektyka wykazuje zbieżności z taoistyczną, co można zauważyć czytając komentarz Arystotelesa: „Heraklit związał ze sobą to, co całe i to, co niecałe (...) to, co zgadzające się i sprzeciwiające się, to, co harmonizujące i to, co dysonujące; i z Wszystkiego jest Jedno, a z Jednego Wszystko". Inne znane sformułowanie, pochodzące od samego Heraklita, brzmi: Droga w górę i droga w dół to jedna i ta sama droga". Wyrażone zostało w ten sposób przekonanie, że wyższa, skryta, absolutna strona rzeczywistości - Logos - zarazem przejawia się w postaci dwóch przeciwstawnych elementów, i jednocześnie elementy owe, choć sprzeczne (i dlatego właśnie, że sprzeczne) ulegają w przeciwstawieniu syntezie i z ich wzajemnej relacji wypływa dynamiczny, wiecznie stający się świat. Dialektyka Heraklitejska wywarła wielki wpływ na filozofię grecką i nie tylko grecką, przeniknęła także do filozofii moralności i wpłynęła na światopoglądy religijne, swoje tezy stosował bowiem „ciemny" Heraklit nie tylko do Kosmosu, ale także do analizy duszy, istoty ludzkiej. „W naszym życiu, tak jak i w naszej śmierci, życie połączone jest z umieraniem; bo kiedy my żyjemy, to nasze dusze umarły i są w nas pogrzebane; kiedy zaś my umieramy, to nasze dusze zmartwychwstają i żyją", powiedział, a takie myślenie odnajdujemy później między innymi u Platona (w jego poglądach na ciało, duszę, ideał życia kontemplacyjnego w „Fedonie"), w religii i ideologii gnostyków i manichejczyków.

Do góry