Ocena brak

NA CZYM POLEGA INSTYTUCJA ZATARCIA SKAZANIA I JAKIE MOŻLIWOŚCI ZATARCIA SKAZANIA PRZEWIDUJE KODEKS KARNY?

Autor /Tymoteusz Dodano /01.12.2011

Kara, a w konsekwencji wyrok skazujący określający jej rodzaj i wysokość, zawierają element potępienia sprawcy z powodu popełnienia przez niego czynu przestępnego. Dla realizacji funkcji sprawiedliwościowej kary, a zwłaszcza dla prewencji generalnej ( społecznego oddziaływania kary), upowszechnia się informacje o skazaniu wśród możliwie szerokiego kręgu osób.

Wyroki skazujące rejestruje się też w Krajowym Rejestrze Karnym.

Wiedza innych osób o fakcie skazania i rejestracja skazania są więc potrzebne dla realizacji celów karania i są tez jedynymi z elementów składających się na dolegliwość odpowiedzialności karnej. Jednakże po upływie pewnego czasu od wykonania kary znajomość faktu skazania przez inne osoby i zachowanie oficjalnej informacji o skazaniu w rejestrze przestaje być potrzebne. Również względy humanitarne nakazują, by nie wspominać skazanemu faktu popełnienia przestępstwa w nieskończoność i by po pewnym czasie nie musiał on przy różnych okazjach przyznawać się, że był karany, co może mieć dla niego, poza dolegliwością psychiczną, negatywne konsekwencje w różnych sferach życia, np. przy staraniach o prace. Dlatego prawo też przewiduje instytucję zatarcia skazania. Zatarcie skazania polega na przyjęciu pewnej fikcji prawnej. Fikcja ta polega na tym, że po spełnieniu określonych przesłanek uważa się osobę skazaną za niekaraną, zaś wpis o skazaniu usuwa się z rejestru ( zob. art. 106 KK). Zatarcie skazania oznacza więc, że w świetle prawa skazany uważany jest za niekaranego i może to sam twierdzić, np. wypełniając kwestionariusze personalne, składając zeznania itd. Nie można też wobec takiej osoby stosować ograniczeń, które prawo łączy z faktem skazania, np. nie można potraktować zatartego już skazania jako przeszkody w warunkowym umorzeniu postępowania.

Nie oznacza to natomiast, że również dla osób prywatnych powstaje obowiązek traktowania skazanego po zatarciu jego skazania jako osoby niekaralnej. Na przykład nie ma powodu, by w opracowaniu historycznym fakt skazania jakiejś osoby był pomijany, ponieważ zostało ono prawnie zatarte. Podnoszenie publicznie faktu, że dana osoba była skazana, musi jednak leżeć w uzasadnionym interesie społecznym, inaczej bowiem wchodzi w grę odpowiedzialność za zniesławienie.

Zatarcie skazania następuje w niektórych sytuacjach z mocy prawa, a więc automatycznie, bez potrzeby starań ze strony zainteresowanego i decyzji określonego organu. Jest tak w przypadku, gdy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźba kary ( art. 4 § 4 KK ), a także gdy upłynęło 6 miesięcy od pomyślnego upływu okresu próby przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary ( art. 76 § 1 KK ).

Automatyczne zatarcie skazania na „terminową” karę pozbawienia wolności lub karę 25 lat pozbawienia wolności następuje też wtedy, gdy upływa 10 lat od jej wykonania, darowania lub przedawnienia jej wykonania ( art. 107 § 1 KK).

Na wniosek skazanego natomiast sąd może zarządzić zatarcie skazania na karę pozbawienia wolności już po upływie 5 lat, jeżeli w tym czasie przestrzegał on porządku prawnego, zaś wymierzona kara nie przekraczała 3 lat.

Przy skazaniu na karę dożywotniego pozbawienia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 1o lat od uznania jej za wykonaną, od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania ( art. 107 § 3 KK).

W razie skazania na grzywnę albo na karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 5 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Jednak na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie skazania już po upływie 3 lat.

Jeżeli zapadł wyrok skazujący, ale sąd odstąpił od wymierzenia kary – zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia.

Ogólną zasadą przy zatarciu skazania jest, że w razie orzeczenia środka karnego zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem lub przedawnieniem jego wykonania.

Według art. 108 KK, odmienne zasady stosuje się wtedy gdy sprawcę skazano za dwa lub więcej niepozostających w zabiegu przestępstw , jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu , lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia skazania wydłuża się, ponieważ dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

Nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeśli pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat ( Art. 106a KK).

Do góry