Ocena brak

Myśl gospodarcza w latach II RP w ujęciu poszczególnych obozów politycznych

Autor /Wladek Dodano /03.06.2011

Poszczególne ugrupowania i obozy polityczne w okresie II RP absorbowały silnie sprawy gospodarcze. Zastanawiały się nad przyczynami i istotą wielkiego kryzysu gospodarczego, jaki miał miejsce w drugiej dekadzie RP. Stawiały pytania o przyszłość kapitalizmu w Polsce i wybór odpowiedniego ustroju gospodarczego kraju.

Ważną rolę odgrywała myśl ekonomiczna obozu rządzącego, ale nie posiadała rozwiniętej koncepcji polityki gospodarczej. Do poł. lat 30 duży wpływ wywierali ekonomiści związani z ruchem konserwatywnym. Uważano, że głównym celem polityki ekonomicznej powinno być zapewnienie równowagi budżetu, ochrona pieniądza i utrzymanie dodatniego bilansu handlowego. Sugerowano, że w jej realizacji należy kierować się nadrzędną wartością- interesem narodowym. W konsekwencji władze prowadziły politykę deflacyjna, obliczoną na przetrwanie kryzysu. Pod koniec 1935 r. władze rządowe zrezygnowały z polityki deflacyjnej i wysunęły program przebudowy gospodarki poprzez uprzemysłowienie kraju, którego pierwszym etapem miał być Centralny Okręg Przemysłowy. Obóz Zjednoczenia Narodowego, główna struktura obozu rządzącego propagowała ingerencję państwa w życie gospodarcze, co miało służyć budowie nowej Polski- kraju nowoczesnego, odpowiadającego standardom europejskim. Twórcy koncepcji ekonomicznej obozu rządzącego z Eugeniuszem Kwiatkowskim na czele byli zwolennikami gospodarki planowanej, co umożliwi przebudowe struktury gospodarczej, rozwój różnych gałęzi przemysłu, umocni w społeczeństwie troskę o interes państwa. Optowali oni za własnością prywatną, ale dopuszczali istnienie różnych form własności, przede wszystkim państwowej, ale też spółdzielczej i komunalnej.

Narodowy Ruch Robotniczy:

-postulował zastąpienie kapitalizmu liberalnego nowym ustrojem opartym na zasadach planowanej gospodarki,

- optował za uspołecznieniem środków produkcji ( własność państwowa, samorządowa, zrzeszeniowa i związków zawodowych) i za sprawiedliwym podziałem dóbr,

- podkreślał konieczność walki o poprawę położenia socjalno-ekonomicznego robotników w ustroju kapitalistycznym

Ruch liberalnodemokratyczny:

Stronnictwo Demokratyczne u schyłku lat 30 opowiadało się za :

-polityką interwencjonizmu państwowego i modelu gospodarki planowanej,

-upaństwowieniem podstawowych gałęzi przemysłu,

-uspołecznieniem kapitału finansowego,

-umocnieniem własności komunalnej i rozwojem spółdzielczości,

-przeprowadzeniem reformy rolnej oraz kontroli państwowej nad własnością prywatną poprzez stosowanie systemu podatkowego i politykę demonopolizacyjną,

Obóz nacjonalistyczny:

Nie reprezentował jednolitej myśli gospodarczej. Część myślicieli i ekonomistów z Romanem Rybarskim na czele chciała unowocześnienia Polski poprzez rozwój wielkiego przemysłu jako źródła wzrostu zamożności narodu. Propagowała liberalną koncepcję polityki gospodarczej. Krytykowała etatyzm obozu rządzącego, który utrudniał uzdrowienie gospodarki na zasadach wolnokonkurencyjnych. W latach 30 część wszechpolaków nie podzielała poglądów Rybarskiego,

opowiadając się za koncepcją narodowego ustroju gospodarczego. Jej prekursorem był Roman Dmowski, który odrzucał industrializację i postęp techniczny. Wg wszechpolaków przeżywany kryzys ekonomiczny ma charakter strukturalny, w wyniku, którego ukształtuje się „narodowy ustrój gospodarczy”, oparty na rodzinnym warsztacie produkcyjnym. Prywatne drobne i średnie przedsiębiorstwa powinny być zorganizowane w korporacje, które regulowałyby cały proces wytwórczy narodu. Państwo musi sprawować całkowitą kontrolę nad życiem gospodarczym. Osiągnięcie takiego ustroju gospodarczego jest możliwe poprzez powrót do koncepcji gospodarczych sprzed kapitalizmu liberalnego, do mediewalizmu- modelu gospodarki wytworzonej w epoce średniowiecznej. W tym celu należy:

- dokonać dezurbanizacji kraju,

- wprowadzić zakaz posiadania ziemi przez Żydów, co wyeliminuje obce, żydowskie wpływy w gospodarce i odbuduje życie duchowo-moralne Polaków na zasadach katolicyzmu.

Poglądy te budziły nawet wątpliwości nawet w samym ruchu młodowszechpolaków.

Jan Stachniuk, przywódca,,Zadrugi” twierdził, ze powrót do takiego modelu gospodarki zamyka drogi do rozwoju narodu. Cześć młodych narodowców była jednak pod wpływem idei rosyjskiego chrześcijańskiego mistyka- Nikołaja Bierdiajewa, który negował model społeczeństwa przemysłowego i znaczenie postępu technicznego w rozwoju społecznym.

Obóz socjalistów:

Opowiadali się za funkcjonowaniem gospodarki planowej, opartej na wielosektorowym układzie ekonomicznym, której warunkiem funkcjonowania jest wywłaszczenie wielkiej i średniej własności kapitalistycznej i jej uspołecznienie. Nawiązywali oni do tzw. planu pracy socjalisty belgijskiego- Henri de Mana. Na zasadach planowości opierali rozwój przemysłu, handlu zagranicznego, indywidualną własność. Proponowali podział dóbr z udziałem 3 czynnikow:

1) dyrektora, 2) robotników, 3) dozoru technicznego. Uznawali, że gospodarka planowa powinna opierać się na zasadzie efektywności ekonomicznej. Obok własności państwowej uznawali funkcjonowanie drobnej własności prywatnej, jeśli będzie osiągać odpowiednie wyniki gospodarcze.

Ruch ludowy:

Odznaczali się antykapitalistyczną wobec ustroju gospodarczego. Opowiadali się za budową

Polski Ludowej”- ustroju agrarystycznego ( głownie młodzi ludowcy skupieni wokół Stanisława Miłkowskiego). Miał to być ustrój oparty na zasadach sprawiedliwości społecznej i efektywności ekonomicznej, ale różny od ustroju komunistycznego i kapitalistycznego. Stronnictwo Ludowe w programie z 1935 r. głosiło wprowadzenie ustroju agrarnego, który zakładał:

- wywłaszczenie wielkiej własności rolnej bez dzielenia ziemi między bezrolnych chłopów i robotników rolnych,

- wprowadzenie własności prywatnej,

- decentralizacje przemysłowych środków produkcji,

- oparcie działalności produkcyjnej społeczeństwa na zasadach gospodarki planowej,

- objęcie indywidualnej własności chłopskiej formami spółdzielczej organizacji.

Podobne prace

Do góry