Ocena brak

MOŻNOŚĆ

Autor /aleKac Dodano /09.11.2012

 

MOŻNOŚĆ (potencja) gr. dynamis; łc. potentia; nłc. potentialitas; ang. potency; fr. puissance; nm. Potenz, Potentialitat, Vermógen, Konnen

 

metaf. W sensie arystotelesowskim: aktu­alizowany przez dany -^ akt (1) zespół ograniczających go treści bytowych; korelat aktu, współkonstytutywny element każ­dego bytu niekoniecznego, racja jego zmienności. Podstawowe rozróżnienia:

A) Możność bierna (potentia passiva) — możność w sensie właściwym: jest to możność —> doznawania (1) jako zasada zmiany przyjmowanej od czegoś innego {principium patiendi ab alió). Zwykło się też rozróżniać dwa typy możności biernej:

  1. możność bierną zmieszaną z aktem. Przykładem takiej możności jest poznanie zmysłowe: zmysły nie wytwarzają przed­miotu swego poznania i w tym sensie są w poznawaniu bierne, natomiast czyrmi-kiem aktywnym w owym poznaniu jest udział w nim władzy psychicznej;

  2. możność czystą, tj. możność bez do­mieszki aktu. Uniwersalnym tworzywem możności czystej jest —> materia (la) pier­wsza.

Pojęcie możności biernej jest konse­kwencją teorii -^ aktu i możności, zastoso­wanej do filozoficznej interpretacji świata materialnego.

B) Możność czynna (potentia activa) — źródło zmiany bytu drugiego. Po­jęcie to, aczkolwiek również występujące u Arystotelesa, w gruncie rzeczy sprowa­dza się do pojęcia możności biernej. Do możności czynnych należą władze po­znawcze i władze działania bytu żyjącego.
Ten typ możności odnosi się do wszelkie­go typu sprawczości o tyle, o ile ona jesz­cze nie wyłoniła z siebie aktu sprawiania.

Możności nie należy mylić z -^ możli­wością (1). Możliwość lub niemożliwość odnosi się tylko pośrednio do realnych stanów rzeczy: niemożliwość świadczy o niezaistnieniu rzeczy, natomiast mo­żliwość jedynie znamionuje niesprzeczność zaistnienia czegoś, nie jest zaś zna­kiem jakiejś realnej możności kryjącej się w konkretnym bycie. Rozróżnienie real­nej możności i logicznej możliwości opiera się na rozróżnieniu porządku bytu realnego i porządku poznawczego (inten­cjonalnego).

Podobne prace

Do góry