Ocena brak

Możliwości zastosowań w badaniach jakościowych wybranych metod statystyki klasycznej i planowania eksperymentów optymalnych

Autor /Jaro Dodano /29.05.2011

Metody statystyki klasycznej można z powodzeniem zastosować w badaniach jakościowych, stanowiących podstawę do postawienia hipotez, skonstruowania kwestionariusza lub przygotowania metody projekcyjnej.

Często celem badań jakościowych jest przygotowanie kwestionariusza, który ma być narzędziem w późniejszych szeroko zakrojonych badaniach ilościowych.

Wybranych respondentów prosi się o odpowiedź na postawione pytania. Respondenci mogą udzielić odpowiedzi słownej (badający może ją nagrać na kasecie magnetofonowej), pisemnej na kartce papieru lub w programie komputerowym (np. w Internecie) albo naszkicować rysunek lub wybrać ilustracje symbolizujące jakieś treści.

Można w ten sposób przeprowadzać jakościowe badania społeczno-ekonomiczne wśród konsumentów lub sprzedawców związane z segmentacją rynku, na przykład na temat skutecznego sposobu prezentacji przez przedstawicieli handlowych preferowanego produktu (dlaczego z niektórymi przedstawicielami firm współpracuje się dobrze, a z innymi nie; jakie cechy osobowości, umiejętności, wiedza i postawa agenta handlowego powodują, ze chce się z nim współpracować; co zainteresowało klienta w preferowanym produkcie; jakie powinny być cechy pracownika danej branży, by odniósł on sukces zawodowy, co motywuje do lepszej pracy, jakie warunki finansowe, zabezpieczenie, jaki model zarządzania).

Reakcje respondentów z psychologicznego punktu widzenia można analizować, korzystając z metod projekcyjnych – badani oglądają na przykład zestaw przygotowanych ilustracji, symbolizujących pewne treści i mają za zadanie określić: które obrazki najbardziej się podobają i dlaczego, jakie wywołują skojarzenia, czy mogą reprezentować cechy osobowości, z czym się kojarzą, jakie wywołują marzenia, jakie odczucia itd.

Grupa sędziów kompetentnych (zgodnie z regułami statystyki klasycznej - co najmniej czterech, jeżeli zakładamy losowość w doborze próby) analizuje tzw. materiał jakościowy i na tej podstawie formułuje nazwy kategorii słownych, do których można zakwalifikować daną wypowiedź. Następnie sędziowie określają, w jakim stopniu dany „obiekt”(stwierdzenie, obrazek, produkt itd.) „pasuje” do danej kategorii. Warto zwrócić uwagę, że nie zawsze „obiekt” da się jednoznacznie zakwalifikować tylko do jednej kategorii – może reprezentować treści, czy symbole wieloznaczne – wtedy do skalowania odpowiedzi przydatna jest logika wielowartościowa, a odpowiedzi na pytanie sędzia może udzielić przez zaznaczenie punktu na skali porządkowej lub ciągłej, np. na skali Stevensa, Likerta, Stapela czy Thurstone’a (Kowal J., 1998)

Na podstawie analizy wypowiedzi sędziowie formułują kategorie. Zwykle jest to czasochłonny i żmudny proces. Może odbywać się w ten sposób, że każdy sędzia po przeczytaniu tekstu formułuje swoje kategorie w formie pytań, określeń lub twierdzeń. Następnie sędziowie zestawiają wszystkie pytania i wybierają wspólnie te, które powinny zostać w dalszych etapach badania. Wybór tych kategorii może odbywać się drogą głosowania (pozostają kategorie wybrane większością głosów) lub na podstawie wyników analizy statystycznej (patrz: Tabela 2: algorytm eliminacji niejednoznacznych obiektów), co zależy od wagi i stopnia niejednoznaczności problemu, będącego przedmiotem badań. Jeżeli badacz decyduje się na procedurę statystyczną - każdej kategorii sędziowie indywidualnie przyznają pewną liczby punktów (np. od 1 do 5 w skali Likerta). Pozostają odpowiedzi w sensie statystycznym najbardziej homogeniczne, które mają najwyższą średnią i medianę, najwyższy pierwszy kwartyl i najmniejszą zmienność (np. niska wartość współczynnika zmienności - mniejsza niż 10%). Po zestawieniu wszystkich pytań można sprawdzić, na ile sędziowie są zgodni, korzystając na przykład z testu S Friedmana i współczynnika W Kendalla.

Na bazie określeń czy sformułowań, które w opinii sędziów najczęściej się powtarzały i w ocenie których byli oni najbardziej zgodni – można przygotować kwestionariusz do badań pilotażowych, ilościowych, przeznaczonych dla większej populacji, podczas których powinna zostać zweryfikowana poprawność jego konstrukcji (proces tzw. walidacji kwestionariusza).

Podobne prace

Do góry